КӨК
1омоним сын есім. 1. Ашық аспан тәрізді (түс). 2. Жасыл (түс). 3. мифологиялық. Киелі көк Тәңірінің қасиетіне ие болған. 4. этнографиялық. Байырғы қазақ қоғамында байдәулетті, ауқатты әлеуметтік топтың ерекшелеуші түсі көк түстен тігілген, көк түс тән болған. 5. Сыз, ылғалды, дымқыл. 6. Тайғақ, тайғанақ, мұз қатқан. // Көгеріп шыққан өсімдік, көк шөп. // жеміс-жидек, көкөніс. // Аспан, зеңгір. Көк азық. малшаруашылық. Малдың жемі ретінде қолданылатын шөп. Көк айғырдың кісінеуі. этнографиялық. Көктем мезгілінде күннің алғаш күркіреуі [ күннің күркіреуін ертедегі түсінік бойынша періштенің айқайы, найзағайды оның қуып жүріп атқан оғы деп түсінген; күннің алғаш күркіреуі қазақтар үшін жақсылықтың басы, яғни, жаңғырудың нышаны деп саналған ]. Көк ала. Ақ, қара немесе басқа түстермен көктің араласқан түстің түрі. Көк ала қойдай. Соққы жеп, денесіне таяқ өткен, дақ түскен. Көк ала қойдай етті [ қылды ]. Денесінің саутамтығын қалдырмай ұрды, әбден соққылады. Көк ала сақал болды. жергілікті сөз. Егін сарғайып, пісе бастады. Көк ала торғайдай қылды. Ұрыпсоғып, денесін көгертті, бетәлпетіне дақ салды. Көк ала үйрек. этнографиялық. Фольклорлық дәстүрде ақын мен жыраудың шығармашылық рухының бейнесі, кейде жебеушісі ретінде, дәстүрлі қазақы дүнетаным жүйесінде адмның жанының символы ретінде орныққан бейне. Көк ала шұбар. Көк пен ақ түстің араласып, әр жерінде дақ болып түскен, шұбарланған. Көк атыз болды. жергілікті сөз. Атыздағы күріш дән алды. Көк базар. Көгөніс, жемісжидек сататын жер. Көк балауса. Көк шалғын. Көк барқын. Қою көк, қошқыл көк түстi. Көк бел. Бетін көк шалған, шөбi көгеріп шыға бастаған жалпақ кең асу. Көк белбеу. Бұл жерде көк шалғын, майса деген мағынада. Көк бөрі. а) мифологиялық. Көне түркілердің тотемі болған киелі жыртқыш аң. ә) Үлкен арлан қасқыр. б) Қайсар батыл, азулы, адуынды, дегені болатын. Көк бурыл. а) Көкшіл тартқан, ағара бастаған. ә) Көкшіл түсті (ат, жылқы). Көк бұйра. а) Бұйралана біткен жасыл жапырақты. ә) Насыбайдың жақсы түрі. Көк гүлкекіре. өсімдік. Күрделігүлділертұқымдасына жататын, мамыр, қыркүйек айларында гүлдейтін, жемісі маусым, қазанда пісетін, биіктігі 25100 см бір жылдық шөптесін өсімдік. Көк дөнендей жүйрік көңіл. поэтикалық. Адам ойының, санасының ұшқырлығы, жылдамдығы туралы айтылады. Көк жалын бүріктi. поэтикалық. Оқты боратты, от шашты. Көк есек. Жұмсауға қолжаулық адам, көнбіс. Көк есекке теріс мінгізді. Масқара етті, әбүйірін түсірді, мазақ қылды. Көк есекпен саудасы жоқ. Ертеңгі күнімен ісі жоқ. Көк етік. этнографиялық. Көксауырдан оюлап тіккен жеңіл, үшкір тұмсық етік. Көк етікті кездеспеді [ келмеді ], көн етіктіні көзге ілмеді [ менсінбеді, бармады ]. Ауқатты, сауаттысы кезікпеді, қарапайым адамды өзі місе тұтпады, керек қылмады, әдетте күйеуге шықпаған қызға айтылады. Көк жібек. поэтикалық. Көк шөп, көгорай. Көк жібектей созылды. Жібек сияқты сусылдап толқынданды, ырғатылды. Көк зеңгір. Көкпеңбек, жап-жасыл. Көк итқонақ. өсімдік. Астық тұқымдасы итқонақ туысына жататын арамшөптің бір түрі. Көк кәріне ұшыра [ ұрын ]. қарғыс сөз. Алла тағаланың қаһары келсін. Көкке ауыз ілікті [ тиді ]. Жерге шөп шығып, тойынар шақ келді. Көк қошқар. діни. Құрбандыққа шалынатын еркек қой [ Құран кәрімдегі аңыз бойынша, Ыбырайым пайғамбарға түсінде ұлы Ысмайылды Алла тағала құрбандыққа шал деген аян берілді, Ысмайыл бұған әзір еді. Алла жолында әкесіне өзін құрбандыққа шалуға дайын екенін айтады. Осы сәтте өз құлдарының адал екеніне көзі жетіп, рақымы түскен Алла тағала құрбандыққа көктен еркек тоқты түсіреді. Содан бері Алла тағалаға бағыштап құрбандыққа еркек мал шалынатын болған ]. Көк қуалады. Мал жаңа шыққан көк шөпті іздеп, андыздап кетті. Көк құрақ. Сарғайып, қурамаған жас қамыс. Көк құс. мифологиялық. Көктемді қанатына ілестіріп әкелетін Көк Тәңірінің құсы. Көк майдан. поэтикалық. Айдын шалқар. Көк майса. Жасыл шалғынды шөбі мол, жайсаң жер. Көк малта. а) Малтаның қатып-семіп қалған түрі. ә) Көп сөйлейтін, көпірме, сөз құмар көбік ауыз. Көк малтасын езді. Көп сөйледі, мылжыңдады. Көк мөлдір. Өте тұнық, тап-таза. Көк мұзға отырғызды. Алдап, сан соқтырып кетті. Көк мүйізденді. Саусақ, алақан, табан т.б. терісі сүйелденіп қатты. Көк орды. Өмірден ерте кетті, өмірі қыршынынан қиылды. Көк сақал. Сақалына ақ түсе бастаған, орта жастағы ер адам. Көк сәуле. физикалық. Жарықтың жеті түрлі түсінің бесінші реңі. Көк сәулелi. физикалық. Жарықтың жеті түрлі түсінің бесінші реңіндегі сәулесі бар. Көк сең. Қатты тоң жер. Көк сеңгір. Биік шың. Көк соққыр. қарғыс. Құдай атқыр, жай түскір, Тәңір соққыр. Көк сұр. Көгісұры аралас, көкшілдеу сұрғылт. Көк тас. этнографиялық. мифологиялық. Жержаһанның жаратылуы туралы көне аңыздағы жерді көтерген көк өгіз үсінде тұратын қасиетті, киелі тас [ аңыз бойынша көк тас наурыз айының тоғызыншы күні бір сәтке жұмсарады; осы сәтте оған пышақты сұғып жіберіп, қайта суырып алса, тас болып қатып қалады екен ]. Көк теңбіл. Әр жерінде көгі бар, көк сұр. Көк торғынға оранды. бейнелі сөзқолданыс. Көк шықты, айнала жасыл түске енді. Көк ту. этнографиялық. Ертедегі өлікті жөнелту, аза тұту ғұрпында төре тұқымына жататын қазақтар арасында орын алған қара тігу салтының бір атрибуты. Көк тұйғындай. Көк тұйғын секілді шапшаң қимылдау. Көк тұқыл. а) Таза қырынған, қырынғанда иегі көгіс тартқан. ә) Ештеңе шықпаған, көсе. Көк тігілгір! қарғыс сөз. Көк соққыр, Құдай атқыр деген мағынадағы қолданыс. Көк шалғын. Қалың өскен биік шөп. Көк шираз. жергілікті сөз. Көк түсті қаракөл елтірісі. Көк шұбар. Әр жерінде көкшіл дағы бар. Көк шыбықтай солқылдады [ иілді ]. Көк шыбық секілді жіңішке, майысты, иілді. Көк шымшықтай [ етіп, қылып ]сабады. Көкпеңбек дақ түскенше ұрыпсоқты. Көкжал бөрi. а) Арыстай үлкен қасқыр. ә) Айбатты, азулы, қайсар. Көкке бағу. Аллаға сыйыну. Көкке бақты. Аллаға сиынды, құлшылық етті. Көктен сұрағаны [ тілегені ] жерден табылғандай. Көптен күткен армантілегі бірден орындалып, іздегені аяқ астынан кезіге кеткендей. Көктен іздегені [ тілегені ] жерден табылды. Тілегі күтпеген жерден орындалды; жоқ жерден қуанышқа кенелді.