ҚЫРАН
1омоним зат есім. зоологиялық. 1. Жыртқыш құстар отряды, қаршыға тұқымдасының бір туысы. 2. Бүркіт, қаршыға, қырғи, ителгі сияқты алғыр құстардың жалпы атауы; өлексемен қоректенетін қарақұстарға қарсы қойылады. 3. ауыспалы мағына. Батыл, ержүрек адам, қаһарман жауынгер. 4. ауыспалы мағына. Тепсе темір үзетін мықты, алғыр жігіт. // Қырағы, қайсар, алғыр. // Адуынды, азулы. 5. ауыспалы мағына. Қазақхалқында еркіндіктің символын білдіретін алғыр құс. // саятшылық. Алғыр, аңқұсты бірден алатын, епті де күшті (саят құсы). // Еркіндік сүйгіш, бостандық сүйгіш. Қыран болды. а) Ел мақтайтын өжет болды, алғыр, қайсар мінезді болды. ә) Алыстарға самғады, биіктерге қол жеткізді. Қыран бүркіт. а) саятшылық. Аңқұсқа салса, аянып қалмайтын, тегеурінді, алғыр саят құсы, бүркіт. ә) бейнелі сөзқолданыс. Алғыр да өжет, қайсар, сымбатты жігіт. Қыран жапқандай күлді. У да шу, қатты күлді, жаппай күлді. Қыран жапқандай қылды [ дүрліктірді ]. Әлекшәлегін шығарды, быт-шыт қылды. Қыран көз [ көзді ]. Тез байқайтын, көргіш. Қыран [ қыран жапқандай ] күлкі. Ішексілесі қатып жаппай күлген күлкі, удаду. Қыран күлкіге батысты. Бәрi қосыла қарқылдап күлістi, мәз бола қатты күлістi. Қыран қабақ. Қабағы түксиген, сұсты. Қыран қуған шілдей болды. бейнелі сөзқолданыс. Тым-тырақай, жанжаққа қашты. Қыран қуған шылдай. жергілікті сөз. Быт-шыт, тоз-тоз. Қыран құс. саятшылық. а) Бүркіт, қаршыға, тұйғын т.б. сияқты аңға, құсқа салуға үйретілген алғыр құс. ә) бейнелі сөзқолданыс. Алғыр, ел алды болған адам. Қыран қылық. бейнелі сөзқолданыс. Өрлік, ерлік, асқан қайсарлық, төзімділік. Қыран мүсін. бейнелі сөзқолданыс. Сом тұлғалы, сымбатты, бет әлпетінде алғырлық, қырағылық нышаны бар. Қыран тектес жан. бейнелі сөзқолданыс. Өжет, өр мінезді, алғыр адам. Қыран ұшып жете алмайтын. Тым биік; қол жетпес.