ТЕҢІЗ
зат есім. 1. Жанжағы құрлықпен ұштасып жатқан кеме жүретін ұшы-қиыры жоқ су. 2. термин. Мұхит айдынынан құрлықпен немесе суасты жоталарымен бөлінген және одан гидрологиялық метеорологиялық және климаттық режімдерімен бөлінетін дүниежүзілік мұхит бөлігі. 3. ауыспалы мағына. Орасан көптік, молдық. Теңіз авиациясы. әскери сөз. Бірқатар мемлекеттердегі әскеритеңіз флоты күшінің түрі. Теңіз ағыстары. Мұхиттық ағыстар, түрлі күштердің әсерінен болатын теңіздер мен мұхиттардағы су массаларының жылжымалы қозғалысының үрдісі. Теңіз алабұғасы. зоологиялық. Мұхиттың терең суларында тіршілік ететін қызыл түсті көзі үлкен алабұға. Теңіз алабы. Белгілі бір теңізге жер беті және жерасты суы құйылатын аумақ. Теңіз артиллериясы. әскери сөз. Кемелер мен жағалық ракетаартиллериялық әскерлер қаружарағының құрамына енетін артиллерия. Теңіз ауруы. медициналық. Кеме шайқалысының ішкі құлақтағы тепе-теңдік аппаратына әсер етуінен пайда болатын жағдай. Теңіз әтеші. зоологиялық. Теңіз түбінде, қоңырсалқын және субтропиктік суларда тіршілік ететін балық. Теңіз балдыры. биологиялық. Теңіз суындағы жарық түсетін тереңдікте өсетін өсімдік. Теңіз бекінісi. әскери сөз. Әскери флот күштерінің шұғыл әрекет тірегi қызмет ететін әскеристратегиялық тұрғыдан маңызды қорғаныс әрi қарсыласу мүмкіндігi мол тұрақ. Теңіз вокзалы. Теңіз порттарында жолаушыларға қызмет көрсететін құрылыстар мен құрылғылар кешені. Теңіз геодезиясы. Геодезияның теңіздегі ғылыми және қолданбалы геодезиялық міндеттерін шешетін саласы. Теңіз геологиясы. Теңіздер мен мұхиттар түбінің геологиялық құрылысын зерттейтін ғылым саласы. Теңіз геоморфологиясы. Мұхит пен теңіз түбінің құрылысын және дамуын зерттейтін ғылым. Теңіз дақылдары. Тағам ретінде пайдаланылатын теңіз өсімдіктері. Теңіз дауылы. Күші 8 баллдан асып түсетін теңізде ұзақ соғатын дауыл. Теңіз десанты. әскери сөз. Десанттық кемелер, көліктік кемелер арқылы тасылатын және қарсыластың теңіз жағалауына түсірілетін десант. Теңіз доңыздары. зоологиялық. Кеміргіштер отрядының тұқымдасы. Теңіз жағалауы. Жағалық белдем, жер бедерінің қазіргі кездегі жағалық пішіндерінің таралуымен айқындалатын құрлық пен теңіздің өзара ықпалдас белдемі. Теңіз жайылмалары. Теңіздің жазықтық жағалауларындағы теңіз суы тасыған уақытта суға толатын ойпатты жолақтар. Теңіз жарқылы. Судың беткі қабатындағы жарық шығаратын бактериялар мен қарапайым планктондардың шоғырлануынан пайда болатын құбылыс. Теңіз жаяу әскері. әскери сөз. Теңіз десанттары құрамында ұрыс қимылдарын жүргізуге, сондай-ақ, әскеритеңіз базаларының, порттардың қорғанысы мен басқа да міндеттерді орындауға арналған және арнайы дайындалған әскери флот (әскеритеңіз күштері) күштерінің түрі. Теңіз жұлдызы. зоологиялық. Жұлдыз тәрізді бес тарам аяғы бар теңіз жәндігі. Теңіз жұмыртқасы. ботаникалық. Марқакөл жағалауларындағы қойнауларда өсетін ерекше өсімдік. Теңіз капустасы. ботаникалық. Теңіз қырыққабаты (Тынық, Охот, Ақ және Баренц теңіздерінде болатын қоңыр түсті теңіз балдырлары). Теңіз карталары. Теңіз ағысы, теңіз жолдары, түбінің бедері, тереңдігі, грунт құрамы т.б. бейнеленген арнаулы географиялық карта. Теңіз көлігі. Көлік кешенінің теңіздік су жолымен жүк және жолаушы тасымалдайтын көлік түрі. Теңіз күштері. Кейбір шет мемлекеттерде теңізде соғыс жүргізуге арналған жеке флот. Теңіз кірпілері. зоологиялық. Теңіз суларында еркін қозғалатын, сыртқы тұрқы шарға, жұмыртқаға немесе жүрекке ұқсайтын, кейде конус пішінді қылқантүтіктілер класына жататын жәндіктер. Теңіз қарақшылығы. Теңіз немесе өзен кемесіне бөтеннің мүлкін басып алу мақсатында күш қолданып немесе күш қолданамын деп қорқытып шабуыл жасау. Теңіз қолтығы. Тұщы, тұзданған немесе өте тұзды сулы, теңізден жағалық құмбелмен бөлінген суы таяз жер. Теңіз қырыққабаты. биологиялық. Ламинария туыстас теңіз балдырлары. Теңіз милі. Жер меридианы доғасының 1 минут ұзындығына тең қашықтық бірлігі. Теңіз минасы. әскери сөз. Қарсыластың сүңгуір қайықтарын, суүсті кемелерін және қайықтарын зақымдау үшін, сондай-ақ, олардың жүзуін қиындату үшін суда орнатылатын теңіз оқдәрісі. Теңіз мұзы. Теңіз суының қатуынан пайда болатын кез келген мұз. Теңіз оқдәрілері. әскери сөз. Артиллериялық атыстар, ракеталардың ұрыс бөлшектері, ракетаторпеда мен торпеда, теңіз миналары, тереңге тасталатын бомбалар және басқалар. Теңіз операциясы. әскери сөз. Белгілі бір оперативті және стратегиялық мақсатқа жету жолында ортақ бір мүдде мен жоспар бойынша әскеритеңіз флотының оперативтік құрамалары мен бірлестіктерінің жүргізетін теңіздегі ұрысы, шайқас және маневрлерінің жиынтығы. Теңіз пиязы. ботаникалық. Екі килограмға (кейде 8 кг дейін) дейін салмағы бар, қабыршық басты, сыңар ұрықты көпжылдық өсімдік. Теңіз полигоны. Флоттың ұрыс және техникалық құралдарын санау үшін немесе кемелерді ұрысқа дайындауды өткізу үшін бөлінген теңіздегі белгілі бір аудан. Теңіз саяхатшысы. Теңізде жүзіп, саяхат жасаушы адам. Теңіз сиыры. зоологиялық. Сирендер отряды дюгондар тұқымдасына жататын сүтқоректі. Теңіз суы. Тұздылығы 24,695%-дан жоғары, теңіздер мен мұхитта жинақталған жер бетіндегі су. Теңіз суы басуы. Жағалаудың төмен түсуінен немесе теңіз суы деңгейінің көтерілуінен құрлықты теңіз суының басуы. Теңіз суын тұщыландыру. Құрамындағы тұздың концентрациясын кеміту арқылы теңіз суын адамның ішуі мен шаруашылықтың пайдалануына жарамды еткенше өңдеу әдісі. Теңіз суының толысуы. Ай мен Күннің тарту күші салдарынан мұхит, теңіз суы деңгейінің оқтын-оқтын көтерілуі. Теңіз суының тұздылығы. 1 кг теңіз суындағы барлық тұздардың граммен алынған жалпы мөлшері. Теңіз суының түсі. Теңіз суының көзге байқалатын реңі. Теңіз табандылығы. Африка жағалауындағы суларда тіршілік ететін табандылық. Теңіз тактикасы. Әскеритеңіз өнерінің құрамдас бөлігі. Теңіз тасбақалары. зоологиялық. Жүзу қабілеті ерекше дамыған суда тіршілік ететін тасбақалардың бір тұқымдасы. Теңіз терминалы. Жүктерді тиеуге (түсіруге), оларды сақтауға, теңіз көлігінің түрімен сабақтас көлік құралдарын жөнге келтіруге, сондай-ақ жолаушыларды отырғызуға, түсіруге және оларға өзге де қызмет көрсетуге арналған жағдайларды қамтамасыз ететін техникалық құралдардың, инженерлік құрылыстардың, көтергішкөліктік және өзге де жабдықтардың жиынтығын қамтитын теңіз портындағы мамандандырылған учаске. Теңіз толқындары. Теңіздер мен мұхиттардағы сулы ортаның тербелісті қозғалысы. Теңіз тышқаны. зоологиялық. Теңізде өмір сүретін сүйір тұмсықты ақ не алабажақ тышқан. Теңіз ұлуы. зоологиялық. Теңізде тіршілік ететін ұлудың түрі. Теңіз фаунасы. Теңіздер мен мұхиттарда тіршілік ететін жануарлар әлемі. Теңіз шабуылы. әскери сөз. Кемелердің тактикалық топтарының қарсылас обúектілеріне қарсы қару қолдана отырып ұрыстық маневр жасауы. Теңіз шөбі. ботаникалық. Жылы теңіздердің (Арал, Каспий т.б.) таяз қойнауларында өсетін, биіктігі 1-4 мдей болатын көпжылдық өсімдік. Теңіз шөгінділерi. географиялық. а) Теңіздер мен мұхиттардың түбіне шөккен материктік шөгінділер. ә) Организмдер қалдықтарының шоғырлануынан пайда болған органогендік шөгінділер. б) Судағы әртүрлі тұздардың шөгуінен пайда болған химиялық шөгінділер.