ЕТ
зат есім. 1. анатомиялық. Адам мен жанжануарлардың терісі мен сүйегінің арасын жалғастырып тұрған бөлігі, мүшесі. 2. Сойылған мал мен аң атаулының тамақ үшін бөлшектелген мүшесі, құнды тағамдық өнім. 3. Бесбармақ (қазақтың кеделі тағамы). 4. ауыспалы мағына. Адамның денесі, тұла бойы. Ет алды. Семірді, қоңданды. Ет арсалау. этнографиялық. Соғым етін сүрлеу, кептіру тәсілі арқылы сақтау. Ет асату. этнографиялық. Дестүрлі қазақ қоғамында дастарқандағы ет желініп болған соң, қонақтардың үлкенінің бас табақтан жасы кішілерге өз қолынан ет жегізу ресімі. Ет асты. этнографиялық. Қазанға ет салып, пісірді. Ет ауыртпады. Жанын қинамады. Ет ашумен. Біреудің жанға батар қылығына күйініп, табанда ашуға беріліп. Ет баласында. Жалпы етті айтқанда, алып қарағанда. Ет бауыр [ жақын, туыс ]. Ең жақын ағайын, бірге туған туыс. Ет бауыры елжіреді. Аяды, есіркеді, жаны ашыды. Ет бұзды. Етті жіліктеп бөлшектеді, мүшеледі. Ет біттi. Қоңданды, толысты. Ет бітірді. Семіртті, ет алдырды, оңалдырды. Ет дегенде. Етті көргенде, дайын, піскен етті жеу керек болғанда деген мағынада айтылатын сөзқолданыс. Ет етке, сорпа бетке. Ет жеу де, сорпа ішу де керек. Ет жаны. Бауыздалған малдың соңғы тұяқ серпуі. Ет жасау. этнографиялық. Қазаннан түсірілген етті мүшелеп, табаққа бөліп салу. Ет желін. Сүті аз шығатын малдың желіні. Ет жемесе де, сорпа ішкендей болды. а) Қара терге түсті. е) Әбден ұялып, қысылды. Ет жеу. этнографиялық. Тартылған етті дастарқан басында қабылдау үрдісі. Ет жүрегі езілді. Іші күйді, уайымдады. Ет жүрегі [ бауыры ] елжіреді. а) Мейірі түсті, еміренді, іші жылыды. е) Егілді, езілді, көңілі босады. Ет жүрек. а) Рухани, жан дүние. е) Қорқақ, жүрексіз. Етке өткізді [ тапсырды ]. Малды сойып, етін сатуға жіберетін мекемеге апарды. Етке шықпады. Шыр бітпеді, етеймеді, толыспады, семірмеді. Ет клеткасы. биологиялық. . Ішкі мүшелер, қан жене лимфа тамырлары қабырғаларындағы етті қабықтар мен қабаттарды құрайтын, пішіні ұршық терізді ұзынша келген клетка. Ет комбинаты. Малды ветеринарлық тексеруден өткізіп, сойып, сатуға, өткізуге дайындайтын комбинат. Ет қаптау. этнографиялық. Ет арсада кеуіп, қатып, сүрленген соң асуға бейімдеп, бір асым ет мөлшерінде жілік, арқа белдеме, қабырғасы мен сыбағалы жіліктерді өзіне тән қосымшаларымен бірге ыңғайлап, шаң-тозаң баспас үшін қапқа салу. Ет қызу [ қызуымен ]. а) Апатқа ұшыраған адамның қатты жараланып немесе басқа да қиын жағдайға ұшырап қалғанын дер кезінде сезбей қалуы. е) Алғашқы қарқын. Ет мүшелері. Сойылып, жілікжілігімен бөлшектенген мал етінің қазақша атауы. Ет мүшелеу. этнографиялық. Сойылған малдың етін сақтауға және тамаққа пайдалануға байланысты жілікжілігімен бөлшектеу. Ет наны. этнографиялық. жергілікті сөз. Асылған еттің сорпасына пісіріліп, етпен бірге тартылатын жайылған қамыр. Ет өнімдері. тамақ, өндірісте еттен дайындалған шұжықтар, тұздыысталған өнімдер жене консервілер. Етпен қайнап, сүйекке сіңген. Әбден дағдылы болған, едетке айналған, үйреніскен. Ет сақтау. этнографиялық. Соғым сою, кептіру, ыстау, пысылай сақтау арқылы етті азық қоры ретінде белгілі мерзімге лайықтап, дайындау. Ет тағамдары. этнографиялық. Азыққа тұтынуға жарамды саналатын мал, аң етінің тағамға жаратылатын бөліктерінен әзірленген ас. Ет тарту. этнографиялық. Кәделі мүшелерді табақтарға бөліп тарату. Еттен айырылды [ арыды ]. Арықтады, жүдеді. Еттен өтіп, сүйекке жетті. а) Жанға қатты батты. е) Шыдамы кетті, төзбестік халге ұшырады, шектен шықты. Етті қарындады. Тазаланған қарынның түк жағын сыртына қаратып аударып, етті жілікжілігімен қоспасын қосып, ішіне ауа қалдырмай нығыздап салды. Етті мүшеледі. этнографиялық. Сойылған малдың етін жілікжілігімен бөлшектеді. Еттің жылыжұмсағы. Еттің ең таңдаулы, сүбелі, сүйсініп жейтін бөлігі. Ет ұршығы. биологиялық. Жіңішке жене қысқа көлденең жолақты ет талшықтарынан (1012) құралған құрылым. Ет үй. этнографиялық. Кірпіштен, ағаш, тастан қарапайым қаланатын, шошала түрінде де қолданылатын ет сақтайтын арнайы үй. Ет хошан. тамақ өнеркəсібі. Қой дың құйрығы, қамыр, өсімдік майын қосып, қарынға салып, пешке пісіретін тамақ өнеркəсібі. Ет ыстау. этнографиялық. Ұзақ сақталу үшін әрі дәмін кіргізу мақсатымен етті түтінге ыстау үрдісі. Еті ауыр. а) Семіз, толық денелі, зор жаратылған. е) Жайбасар, қозғалуы қиын. Еті ауырды. Денесі ауырып, жаны қиналды. Еті ауырмады. а) Жақын адамның ұрысқанын елемеді. е) Жаны қиналмады. б) Жаны ашымады. Еті қашқан. Тарамыс, салалы, жүдеу. Еті қашты. Арықтады, жүдеді, таралды. Еті қызды. а) Шабытына келді, екпіндеді, қарқындады. ә) Ауыздықпен алысты, шабытына келді, шабысын үдетті. Еті мол. сөйлеу. Пісірілген тамақтың ішіне етті көп қосқан. Етінен ет кесіп бердi. Еш нәрсесін аямады. Етінен ет кессең де мыңқ [ былқ ] етпейтін. а, өте шыдамды, мінезі аса салмақты. е) Без бүйрек. Етінен ет кесіп берсе де. Жанын қаншама қинап, азаптанғанына қарамастан. Етін сыртына тепті. Ыза кернеп, терісіне сыймады, түгі сыртына шықты. Еті ояз. Арық, еті таралған. Еті өлді. Әбден үйреніп көндікті, үйреншікті болды, мойын ұсынды. Еті сырбаз. Жас малдың демді еті. Еті сіздікі, сүйегі біздікі. этнографиялық. Жас баланы оқуға берерде атаанасытарапынан айтылатын, тербиелеуге ризашылықтарын білдіретін сөз. Еті тірі. Қолынан ер нерсе келетін, ширақ, епті, пысық. Еті тірілді. Пысыды, ширақ тартты. Еті тітіркенді. Жиіркенді. Еті үйренді. Әдетке айналып, көндікті, үйреніп кетті.