СӨЗ
зат есім. 1. Адамның ойпікірі, көзқарасы. 2. лингвистикалық. Белгілі бір мағынасы бар заттар мен құбылыстардың атауын білдіретін тілдің негізгі бірлігі. 3. Бір нәрсе жайында айтылған әңгіме. 4. Жиналыста көпшілікке қаратыла айтылатын пікір, мәлімдеме, деректі ақпар. 5. Әнге арналған өлең мәтіні. Сөз айтты. а) Көңіл білдірдi. ә) Ойын бөлістi, оңын, дұрысын нұсқады. Сөз алды. Жиында сөйледi. Сөз аңғарды [ аңдады, таныды ]. Әңгіменің төркінін, ойастарын пайымдай білді. Сөз аңдыды. Сөз бақты, ауыз бақты, iлік iздедi. Сөз арасында [ ұрынысында ]. Әңгіменің барысында, иінді орайында. Сөз астары. Айтылған нәрсенің iшкi мәнi, жасырын мазмұны. Сөз атасы. Ақылды, мәнді сөз, сөз асылы. Сөз аша алмады. Ойындағы сырын ешкімге жария ете алмады. Сөз аяғы жерге тиді. Бір тоқтамға келді, сөз тиянақ тапты. Сөз аяғы құрдымға апарды. Сөзді бір тұжырымға жеткізбеді, бұлаңға салды. Сөз аяғын сипай салды. Немқұрайды, келеркеттісіз айтты. Сөз әлпетi. Сөз төркінi, сөз бағдары, әңгіме барысы. Сөз бағдары. Сөздің мәнісi, сөз ауаны, ыңғайы. Сөз байлады. Уәде бердi, келістi. Сөз байласты. Келістi, шешімге келдi, мәміле еттi. Сөз байлығы. Қолданған тіл аясы, сөз қоры. Сөз бақты [ қуды, аңдыды ]. а) Сөз қапысын жібермеді. ә) өсек-аяң, бәле іздеді. Сөз бар ма? Сөзсіз, еш күмән жоқ, күмәнсіз. Сөз бастады. Әңгімеге, сөйлеуге кірістi, сөз алды. Сөз бастау. Бiріншi болып сөйлеу. Сөз бедерi. Сөз асылы, сөз кестесi. Сөз бейнелілігi. әдеб. Көркем шығармадағы ойды жеткізетін сөздің айшықтылығы, көркемділігi мен мәнерлілігi. Сөзбен жебеді. Жақсы тілекпен, жылы леппен демеу жасады. Сөзбен кесте төкті. поэтикалық. Өлең шығарды. Сөзбен қақты. Тиісіп, кекетіпмұқатты. Сөзбен қасыды. бейнелі сөзқолданыс. Аузымен орақ орды, бос сөйледі, көп сөйледі. Сөзбен сойды. Көңілге қарамай, қатты айтты. Сөзбен сыбады [ соқты, іреді, сойып салды ]. Жержебіріне жетті, шымбайына батыра сөйледі. Сөзбен ұрды. Сөзі өтті, батты. Сөзбен ұрып жықты. Жеңді, дес бермеді, үстем шықты. Сөзбен шалды. Уәжбен тиісті, соқтықты. Сөз бердi. а) Уәде бердi. ә) этнографиялық. Келістi, айтқанына көндi, сөз байласты. Сөз бермеді. Езеуреп кезекке қарамай, сөйлей берді. Сөз бекідi. Бiр шешімге келдi, келістi, уәдеге келдi. Сөз бекістi. Өзара мәмілеге келістi, сөз байласты, уәде берістi. Сөз бекіттi. Келістi, уәделестi. Сөз болды. а) Әңгіме болды, айтылды. ә) Өсекке қалды, өсекке таңылды. Сөз бостандығы. саяси. Адамның өз ойын, пікірін, нанымын, дүниетанымы мен түсінігін тәуелсіз және дербес айту (жариялау, жарыққа шығару) мүмкіндігі. Сөз бұйдалау. Көп сөйлеу, сөзуарлану, бір нәрсенi қайталау. Сөз бұлдады. Сөзін міндетсідi, сөйлегенін міндет қылды. Сөз бұранын жүргізді. Тілге шешен болды. Сөз біріктірдi. Уәде байласты, келістi. Сөз біттi. Айтылар нәрсе айтылды, әңгіменi доғарды. Сөзге азды. Өтірікке иланды; ықпалына ықты. Сөзге айналды. Уақытын бос әңгімемен өткіздi, әрекетсіз отыра бердi. Сөзге айналдырды. Әңгімеге алаң етті, әңгімемен алдаусыратты. Сөзге айналдырды. Әңгімеге, сөзге алдарқатты, алдаусыратты. Сөзге араласты. Бiреудің әңгімесіне кірістi, киліктi. Сөзге арандады. Сөзден ұсталды, ұтылды. Сөзге байлау керек. Көп сөзділіктің керегi жоқ. Сөзге батыр, іске пақыр. Құрғақ сөзге әуес кісі туралы айтылады. Сөзге білгір. Шешен, тапқыр. Сөзге ерді. жағымсыз. Біреудің айтуы бойынша әрекет жасады, айтақ сөзге иланды. Сөзге ерегісті. Сөзге бола егесті, жанжалдасты. Сөзге жүйрік. Шешен, тапқыр. Сөзге жүйріктік. Шешендік, ділмарлық. Сөзге жығу. Көндіру, райынан қайтару. Сөзге жығылды. Сөзден тосылды, ұтылды. Сөзге келді. а) Тілдесті, сөйлесті, тілге келді. ә) Мәмілеге келді, келісті. б) Қарсыласып кейіс сөз айтысты. Сөзге келмеді. Қарсы жауап айтпады, ләм-мим деп ауыз ашпады. Сөзге келісті. Ұрысып қалды, ренжісті. Сөзге кірістi. Әңгімеге араласты, сөйледi. Сөзге қалды. Өсекке ілінді, жаманатты болды, аты шықты. Сөзге қарамады. Тыңдамады, санаспады. Сөзге қимады. Өсек сөзге сенбеді, жаманатқа қимады. Сөзге қонақ бермеді. Басқаның сөзін тыңдамады, бой бермей, өзі сөйлей берді. Сөзге қонақтамады. Айтқан уәжге, дәлелге құлақ аспады. Сөзге құлақ қойды [ салды, асты ]. Айтқанды тыңдады. Сөзге май құйды [ тамызды ]. Әңгімені қыздырды, өршітті. Сөзге сараң. Көп сөйлемейтін, аз сөзді. Сөзге сараңсыды. Көп сөйлемеді, сөйлеуін азайтты. Сөзге сынық қылды. Айтқан сөзін тыңдамады, айтқанын істемеді. Сөзге тоқтады. Айтқанға көнді, уәжге келді. Сөзге түспеді. Уәжге көнбеді, айтқанға келіспеді. Сөзге тілі келді. Есін жиды; сөйлеуге шамасы келді. Сөзге ұйыды. Шын ықыласы ауа тыңдады, ден қойды. Сөзге үйір. Сөзқұмар, сөзшең, әңгімеқұмар. Сөзге шешен. Сөзді қиыннан қиыстырып тауып сөйлейтін, ойын шебер жеткізетін. Сөзге шорқақ. Келістіріп сөйлей алмайтын, ойын еркін айта алмайтын кісі. Сөзден жығылды. Қисынды сөзге көнді. Сөзден қалды. Сөйлей алмады (тілі байланды). Сөзден сөз туды [ шықты ]. Әңгіме бір-біріне ұласты, айтар ой ойға жалғасты. Сөздері жараспады. Әңгімелері үйлеспеді. Сөз дүкенін құрды. Үгіт-насихат, үлгілі сөз айтты. Сөзді арқаланды. Біреудің айтқанына малданды, дегенін сүйеу тұтты. Сөзді жүндей сабады. Көп сөйледі, бөсті. Сөзді қой. Болды, жетер, сөзді тоқтат. Сөзді пісіріп алу. Айтатын сөзді, айтылатын әңгімені әбден талқылап, айқындап алу. Сөзді созбайлау. Көп сөйлеу, сөзін жалғастыра беру. Сөзді ұғатын. Сөзді түсінетін, сөз қадірін білетін. Сөзді ұзартты. Ұзақ сөйледі (жазды), шұбалтты. Сөздің бөзін шығарды. Дұрыс айта, жеткізе алмады, сөзінен жаңылды, сандырақтады. Сөздің майын аямады. Сөзден тартынбады. Сөздің майын тамызды. Әдемі, қисынын келтіріп, қызықты, жағымды етіп сөйледі. Сөздің майын шылқытты. Сөздің майын тамызды. Сөздің аналитикалық формасы. лингвистикалық. Негіз сөз бен көмекші сөздің тіркесуі арқылы жасалатын сөз формасы. Сөздің ауыспалы [ келтірінді ] мағынасы. лингвистикалық. Сөздің әдеттегіден тыс, табиғи емес мағынасы; қолданылу барысында пайда болатын туынды мағына. Сөздің ауыспалы мағынасы. лингвистикалық. Сөздің негізгі мағынасын метафоралық, метонимиялық қолданыспен, функционалдық ортақтастықпен және басқа да белгілермен байланыстыратын лексикалық тура мағынаның туынды түрі. Сөздің байланысу тәсілдері. лингвистикалық. Әрі мағыналық, әрі синтаксистік бірлігі бар сөздерді өзара байланыстыруға дәнекер болатын амалдар. Сөздің байланысу формалары. лингвистикалық. Сөзбен сөзді байланыстыруға дәнекер болатын тәсілдер негізінде туындап, қалыптасқан синтаксистік байланыс жүйесі. Сөздің баукесері. Сөздің тоқетері, түйіні, қорытындысы. Сөздің грамматикалық формалары. лингвистикалық. Сөздің лексикалық ұғымына қосымша мағына үстейтін тұлғалары; сөйлеу кезінде сөзді дәнекерлеп, оларға әртүрлі грамматикалық мән-мағына үстеп, бір-бірімен қатынасын көрсетіп тұратын, сөйлемде ғана қолданылатын сөйлеу бірліктері. Сөздің қысқасы. Тоқ етері; сөздің турасы. Сөздің иіні. Сөздің реті, ыңғайы. Сөздің кезегі. Сөздің реті, ыңғайы жөні. Сөздің кескіні. Әңгіменің сыңайы. Сөздің лексикалық мағынасы. лингвистикалық. Сөздің әуелдегі негізгі тура мағынасы. Сөздің орын тәртібі. лингвистикалық. Сөздердің сөйлем не күрделі синтаксистік тұтастық ішінде белгілі ретпен орналасуы. Сөздің парқын айырды. Әңгіменің төркінін, мағынасын таныды, түсінді, ұқты. Сөздің синтетикалық формалары. лингвистикалық. Қосымша жалғану және дыбыстардың алмасуы (ішкі флексия) арқылы жасалатын сөз формалары. Сөздің созаңы. Сөздің жалғасы. Сөздің созаңын [ сөзін ] сабақтады. Әңгімесін жалғастырды. Сөздің тура мағынасы. лингвистикалық. Затпен тікелей бірліктегі әрекет пен құбылысты, адамның ойымен байланысты түсініктерді, түйсікті білдіретін негізгі мағына. Сөздің тиегін ағытты. Шешіле сөйледі, ағытылды. Сөздің тігісін жатқызды. Айтылып қалған сөзді жұмсартты, жуыпшайды. Сөз ерді. Біреулер сөзге іліктіріп жамандады, даттады. Сөз екі болмасын! Айтылған серт, уәде бұзылмасын! Сөз емес. Бұйым емес, түк емес; тіптен оңай. Сөз ертті. а) Өсектеді, сөз қылдырды. ә) Жаман сөзге, өсекаяңға ілінді. Сөз естіді. Біреуден сөгіс алды, жазғырылды, реніш көрді. Сөз етінен өтіп, сүйегіне жетті. Сөз арына, ұятына тиді, жанына қатты батты. Сөз етті [ қылды ]. а) Әңгімеледі, баяндады. ә) Сөз қылды; өсектеді. Сөз жарасы. Ауыр тиетін сөз. Сөз жарыстырды. а) Айтқанын құптамады, қарсы жауап қайтарды. ә) Сөз таластырды, пікір алысты. Сөз жасаушы қосымшалар. лингвистикалық. Жаңа сөз жасауда қызмет ететін морфемалар. Сөз желісі. Түптен тартылған түйінтүйін, сала-сала ой тармағы. Сөз жеткісіз. Айтуға тіл жетпейтін. Сөз жоқ. Анық, даусыз. Сөз жүзінде. Әсте емес, сөз түрінде. Сөз жүйесін тапты. Қисынқиюы келтіріліп, орнымен айтылды. Сөз жүйесі табылды. Сөздің реті келді, ыңғайы келді. Сөз зергері. Қиыннан қиыстырғыш көркем сөздің шебері; шешен. Сөз ишарат қылды. Ойын астарлы сөз арқылы тұспалдап, меңзеп жеткізді. Сөз келтірді. Сөзге қалдырды, тіл тигіздірді, жаманатқа ілінді, жексұрын болды. Сөз кестесі. поэтикалық. Өлең жолы, шешендік сөз. Сөз көбейді. Дабыра күшейді, абыр-сабыр болды. Сөз көтерді. Әңгіме туғызды, қауесет таратты. Сөз көтере алмады. Қалжыңға, әзілге ашуланып қалды. Сөз күрестірді. сөйлеу. Сөз таластырды, жарыстырды. Сөз қайырды. Жауап қатты, сөзге келді. Сөз қатысты. Сөйлесті, тілдесті. Сөз қайтарды. а) Жуап берді. ә) Қарсы сөз айтты, қарсыласты. Сөз қайырмады. Жауап қатпады. Сөз қалдырды. Келешек ұрпаққа мұра боларлық дүние жазды. Сөз қалмады [ артылмады ]. Тегіс айтылды; кезегін, есесін жібермеді. Сөз қақтығыстыру. Сөз жарыстыру, сөзбен қағыту, айтысу. Сөз қарпысты. Сөзбен шалысты, қақтығысты. Сөз қатпады [ қата алмады ]. Үндемеді, сөйлемеді. Сөз қатты. Тілдесті, сөйлесті. Сөз қашыртпады. Шашау сөз шығармады, алыпқашты өсекке ерік бермеді. Сөз қозғасты. Әңгімедүкен құрды, әңгімелесті, сөйлесті. Сөз қозғалды. Әңгіме өзегіне айналды. Сөз қозғау. Әңгіме ету, айту. Сөз қонбады [ дарымады ]. Ұқпады, түсінбеді, зердесіне бармады. Сөз қосарлады. Сөз жарыстырды, қабаттастырды. Сөз қуалады. Біреудің айтқандарын жіпке тізді, ауыздан шыққан сөзге жармасып, айырылмай қалды. Сөз қуды. Өсекөтірікпен айналысты. Сөз құрамы. лингвистикалық. Сөздің сыртқы түр тұрпаты. Сөз құрау. Сөз саптау, ойын сөзбен жеткізу. Сөз қыдыртты [ тасыды ]. Өсек-аяң таратты. Сөз ләмі. Сөз саптауы, сарыны, айтар ойы, емеуріні. Сөз қылу. Әңгіме ету, айту. Сөз қылысты. Әңгімелесті, бірге талқылады, сөйлесті. Сөз мағынасы. лингвистикалық. Шындықтың (заттың, сапаның, қатынастың, қимыләрекеттің, қалыптың) белгілі бір құбылысының сөзде бейнеленуі. Сөз мәдениеті. лингвистикалық. Әдеби тілдің жазбаша, ауызша түрлеріне тән нормаларды (дыбыстау, сөз жұмсау, грамматикалық т.б.) игеру, сондай-ақ тілдік амалтәсілдерді айтылмақ ойдың, сөздің мақсаты мен мазмұнына лайық дәл, бедерлі қолдана білу. Сөз нарқын кемітті. Сөзді бағаламады, құнын түсірді. Сөз оралды. Айтар сөзі шешен шықты, орайын, ұйқасын тапқан сөз айтты, шешендігін көрсетті. Сөз сабағын көктеді. Өсиет, өнеге айтты, ақыл берді. Сөз салды. а) Қандай да бір маңызды, шешілуі қиын жайттың, мәселенің аужайын байқау үшін арадағы біреу арқылы сөйлесті. ә) Жеңгелері немесе құрбылары арқылы жігіт қызға өз сезімін, ойын білдірді, сөз айтты. б) Әуенге өлең жазды, сөз жазды. Сөз салдырды. Қызға жеңгесі, құрбысы арқылы сөз айттырды. Сөз саптады. Жүйелеп сөйледі. Сөз саптауы [ cаптасы ]. а) Айтар ойы, емеуріні деген мағынада. ә) лингвистикалық. Сөзді қолдануы, стилі. Сөз сауды. Тіл мен жағына сүйенді. Сөз сұрады. Сөйлеуге ниет, тілек білдірді. Сөз таластырды. Қарсыласып дауласты, салғыласты. Сөз таластыру. Айтысу, дауласу. Сөз таныды. Сөз білді, сөздің парқын айырды. Сөз таппады. Лайық сөз аузына түспеді. Сөз таптары. лингвистикалық. Сөздердің лексикаграмматикалық белгілері мен сипаттарын топтап көрсететін грамматикалық категория. Сөз тастады. Айтар ойының сыңайын байқатты. Сөз тартты. Бірдеңені білгісі келді, сыр тартты. Сөз тиегін ағытты. Еркіндік берді, бетін ашты. Сөз тортасы. поэтикалық. Жағымды, майда сөз. Сөз тосты. Сөздің кезегін күтті, біреудің сөзін бөлмеді. Сөз тұлғасы. лингвистикалық. Сөздің әртүрлі тұлғалық көрсеткіштері арқылы грамматикалық мағынасын білдіретін морфологиялық түрлері. Сөз түйінін шорт түйді. Сөзді кілт үзді, күрт байлам жасады. Сөз түрлендіруші қосымша. лингвистикалық. Сөз тұлғаларын жасауға қызмет ететін морфема. Сөз тізгінін берді. Емін-еркін сөйлеуге ерік берді. Сөз тіркесі. лингвистикалық. Әрқайсысы дербес лексикалық мағынаға ие екі сөздің немесе бірнеше сөздер түйдегінің өзара сабақтаса байланысқан тобы. Сөз ұзарды. Сөз ұзаққа созылды. Сөз ұстайтын адам. Дауласатын жақтың мүддесін қорғайтын, сөзін сөйлейтін би. Сөз ұстар қариялар. Сөзі өтімді, ақыл-кеңес беруші қарттар. Сөз ұстасы. Сөзге шешен адам. Сөз формалары. лингвистикалық. Белгілі бір лексикалық мағыналы сөзге грамматикалық мағына үстейтін формалар арқылы түрленуі; сөздің категориялық грамматикалық мағынаны білдіретін белгілі бір грамматикалық тұлғада тұруы. Сөз шығарды. Әңгіме бастады, сөз етті. Сөз шығындады. Бекерге айтты, сөзі далаға кетті. Сөз шықты. а) Сөйледі, ойын айтты, жеткізді. ә) Әңгіме тарады, өсек жайылды. Сөзi аша шықты. Сөздерi үйлеспей, сәйкеспей қалды, екеуi екi түрлi сөйледi. Сөзі аяқасты болды [ далаға кетті, жерде қалды, зая болды ]. Айтқанын ешкім тыңдамады, елемеді. Сөзi бар. Келіскен уәдесi бар. Сөзі батты. Біреудің дегені өтіп кетті, жанға тиді. Сөзі бір жерден шықты. Айтқандары үйлесе кетті, бір пікірде болды. Сөзі бір қалыптан шықты. Сөздері, ойлары ұқсас болды, бір ауыздан мақұлдады. Сөзi батты. Сөзi жанға тидi, қатты әсер еттi. Сөзi бір жерден шықты. Айтқандары үйлесе кеттi, бір пікір айтты. Сөзi дауасыз. Сөзінде береке жоқ. Сөзі дуалы. көнерген сөз. Айтқаны келетін киелі (адам) деген мағынада. Сөзі екіұшты айтылды. Сөзі түсініксіз болды, басын ашып айтпады. Сөзі екіұшты. Байламы жоқ, бұлтартпалы, тиянақсыз. Сөзі ем болмады. Айтқан сөзі дауа болмады, миына кірмеді. Сөзі жарасты. Сөздері бір жерден шықты, үйлесім тапты. Сөзі жерде қалды. Айтқанын ешкім елемеді, дегені іске аспады. Сөзі жетпеді. Айтқанынан береке шықпады. Сөзі жүрмеді. Тілін алдыра алмады, айтқанын істете алмады. Сөзі зая болды. Айтқанын ешкім елемеді, дегені іске аспады. Сөзі кетпендей тиді. Ауыр сөз естіді, жанына батты. Сөзі көкейге қонды. Айтқаны көңілге ұялады. Сөзі көктен түскендей [ түскен жай оғындай ]. Тілі өткір, шешен, тіке, тура айтатын, тілі ащы. Сөзі қамшы болды. Айтқаны түрткі болды, әсер етті. Сөзі қою шықты. Айтқаны маңызды, мәнді болды. Сөзі қыршаңқы. Тілі ащы, қисық сөйлейтін (адам). Сөзі майда. Сыпайы, әдепті сөйлейді деген мағынада. Сөзі мірдің оғындай. Тауып сөйлейтін өткір тілді (адам). Сөзі орамды. Мағыналы, мәнді. Сөзі өңменінен өтті. Сөзі жанға батты, қатты тиді. Сөзі өтпеді. а) Сөзі жерде қалды, айтқанын істете алмады. ә) Мұңмұқтажы елеусіз, естусіз қалды. Сөзі өтті [ сөзін өткізді ]. Тілін алдырды, дегенін істетті. Сөзі өтімді. Айтқанын, дегенін орындата алатын, сөзі нанымды; сыйлы, беделді, қадірлі. Сөзі өтімдірек. Айтқанын, дегенін орындата алатындай. Сөзі сымдай болды. Сөзі, анық, тура болды. Сөзі сөзақ болды. Айтқаны көңілге қонды, әбден ұнады. Сөзі сүйектен өтті. Намысына тиді, жанына қатты батты. Сөзі түзелді. Жөн сөйлейтін болды, ретімен, жөнімен сөйледі. Сөзі түйеден түскендей [ ірі ]. Дөрекі, ерсі сөйлейтін адамға айтылады. Сөзі ұзын. Сөзқұмар, көп сөзді, сөзуар. Сөзін шет деді. Сөзін құптамады, мақұлдамады, келіспеді. Сөзі шығынды болды. Сөзін ешкім тыңдамады, мән бермеді. Сөзi ем болды. Сөзi көкейге қонды, оң әсер еттi. Сөзі инеше қадалды. Қатты батты, көңіліне ауыр тиді. Сөзі кесек шықты. Сөзі ойлы айтылды, жақсы сөйледі. Сөзi кітап сөзіндей. Айтқан ойы, сөзi айқын, анық, тиянақты. Сөзі [ сөздері ] қиюласу. Үйлесу, ұйқасу. Сөзi шаншу болып [ шаншудай ] қадалды. Өңменінен өттi, өте жайсыз тидi. Сөзі шашау шықпады. Сөйлеген сөзі зая кетпеді, бос сөйлемеді, орнымен сөйледі. Сөзі шығын [ болды ]. Түсінбейтін, ұқпайтын кісіге сөз айтып әуре болды. Сөзім сөз. Айтқаным екі болмайды, бар айтарым осы, айтылған тұжырымнан қайтпаймын деген мағынада. Сөзі сұйық. Сөзінің пәтуасы жоқ, бос. Сөзін алмады. Тыңдамады. Сөзін аңдады. Сөзін бақты, біреудің айтқанын жан-жақты бағалап тыңдады. Сөзін [ әңгімесін ] бұзды. а) Сөзін (әңгімесін) бөліп кеттi, кедергi жасады. ә) Уәдеде тұрмады, келісімдi орындамады. Сөзін алды. а) Айтқанына көнді, дегенімен жүрді. ә) Уәдесін алды. Сөзін бит шаққандай көрмеді. Айтқанын елеусіз қалдырды, мән бермеді. Сөзін бөлдi. Бiреудің айтып отырғанын аяқтатпай, ортасынан киіп кеттi, кедергi келтірдi. Сөзін екі еткізбеді [ етпеді, айтқызбады ]. Бірденақ көнді, лыпылдап дегенін істеді. Сөзін еледі. Біреудің айтқанына құлақ қойды, тыңдады. Сөзін жалғау. Әңгімесін жалғастыру, әрі қарай айта беру. Сөзін жерге тастады. Айтқанын істемеді. Сөзін жерге тастамады [ жықпады, қимады ]. Дегенін екі етпеді, айтқанын қабыл алды. Сөзін жұтты. а) Сөзін кілт тоқтатып, артын айтпай қойды. ә) Уәдесінен тайды; мәймөңкеледі, теріске шығарды. Сөзін жықпады. Айтқанын екі етпеді; дегенін істеді. Сөзін жібермеді [ жіберген емес ]. Уәжден жеңілмеді, сөзден есесін бермеді. Сөзін өткізді. Айтқанын істетті, тілін алдырды. Сөзін сатты [ бұлдады ]. Сөзін бір керегі үшін өткізді, сөзін параға берді, жарамсақтанды. Сөзін сөйледі [ айтты ]. Біреуді жақтап, соның дегенін қостады. Сөзін сүйектен өткізді. Қатты батырды, ауыр сөз айтып, шымбайына тиді. Сөзін түптеді. Әңгімені саяр жеріне жеткізді, түп мәнін аша айтты. Сөзін тірілтті. Растап құптады, әңгімесін жандандырды. Сөзін шашау жібермеді [ шығармады ]. Сөзін екі етпеді, құлақ асты, тыңдады. Сөзін шырақ етті. Өлеңін, даналық жақсы сөзін өшірмеді, ұмыттырмады, ұрпақтанұрпаққа жалғастырды. Сөзіне дуа қонды. Сөзіне қуат біттi, басқалар сөзін тыңдады, құлақ асты. Сөзіне [ сөзге ] жүгінді. Әлдекімнің айтқанына ден қойды. Сөзіне опа қылмады. Сөзінде тұрмады, уәдесін бұзды. Сөзінде байлау [ пәтуа, тиянақ ] жоқ. Сөзінде береке жоқ, айтқанында тұрмайтын шалағай кісі туралы айтылады. Сөзінде бәтуа бар. Сөзi жүйелi, ақылға қонымды. Сөзінде зіл жатты. Мысты басатындай сес, ызғар болды, сөзі ауыр болды. Сөзінде тиянақ жоқ. Сөзінде береке жоқ, айтқанында тұрмайтын шалағай кісі туралы айтылады. Сөзінде тұрақ жоқ [ болмайды ]. Бір сөзде тұрмайтын, байлауы жоқ, тұрлаусыз. Сөзінде тұрды. Уәдесінен айнымады, таймады. Сөзіне бақпады. Айтқанын iстемедi, тыңдамады. Сөзің аузыңда. Бiр сәтке сөзіңдi бөлейін, сөйлемей қоя тұр, ұмытып қалмай тұрғанда айтып алайын деген мағынада. Сөзің аузында. Айтар ойыңды тежей тұр, сәл тұра тұр деген мағынада. Сөзің нақыл болсын. Кейінгі ұрпаққа өсиет болып тарасын деген мағынада. Сөзінің аяғын жұтып қойды. Ойын соңына дейін толық айтпады. Сөзінің байлауы кетті. Сөзінде тұрақ жоқ, мәнсіз, бос сөз деген мағынада. Сөзінің берекесi жоқ. Сөзінің байламы жоқ, бәтуасыз. Сөзінің бояуы оңды [ кетті ]. Мәнсіз, әсерсіз сөйледі. Сөзінің бір кілтипаны бар. Сөзінің бір астары, сыры бар. Сөзінің жаны бар. Айтқаны негізсіз емес, мәнісi бар, дәлелi бар, шындыққа үйлесімдi. Сөзінің соңын жеп қойды. Аяқтамады, соңына жетпеді. Сөзінің төркіні жаман [ жамандау ]. Түпкі ойы теріс, пікірі жаман. Сөзінің уыты бар. Тілі өткір, сөзі мәнді. Сөзіңе қарауыл қой. Айтқаныңа сақ бол, байқап сөйле.