ЕР
1омоним зат есім. 1. Адамның еркек жыныстылары, еркек азамат. 2. Күйеу, бай, ейелдің жұбайы. 3. сөйлеу. Адам, пенде. 4. Батыр, қаһарман, жаужүрек. Ер апшысы қуырылды. Ер адамның берекесін кетірді, састырды. Ер бала. Еркек бала, ұл. Ер басына іс [ күн ] келді [ тиді, туды, түсті ]. Азаматтың басына іс түсті, қиын-қыстау заманға кез болды. Ер бесіктен танылады. Батыр кішкентайынанақ белгілі болады, жастайынан көзге түседі. Ер болды. Батыр, күшті, қуатты болды. Ерге шықты [ тиді, барды ]. Тұрмыс құрды, күйеуге тиді. Ерді намыс, қоянды қамыс өлтіреді. Намысын қолдан бермейді, намысын қорғай алмаған ұят деген мағынада. Ердің басы екі елу. Ер көп жасады, оның өзі жасамаса да, атағы жасайды деген мағынада. Ердің ері, егеудің сынығы. көнерген сөз. Асыл тектің ұрпағы, жақсының көзі. Ердің қанын іздеді. Батырдың, ердің құнын сұрады, кегін қуды. Ердің қасын ұстады. Ұнжырғасы түсті, тауы шағылды. Ердің құны [ нардың пұлы ]. а) Қазақ халқының дестүрлі құқықтық нормаларындағы ер азаматты өлтірген немесе дене мүшесіне ауыр зақым келтірген жағдайда қылмыскер мойнына салынатын айыптың мөлшері. е) Қымбат, бағалы нерсе; салмағы ауыр талап. Ердің құнына тұрды. Өте қымбат, ер құнына барабар болды. Ердің құнын екі ауыз сөзбен бітірді. көнерген сөз. Шешімді сөз, ұтымды үкім айтты. Ер егесіеңісте. Ер адамдардың тартысы сырт жерде деген мағынада. Ер жігіт. Ер мінезді азамат. Ер кезегі үшке дейін. Нәтижеге жетпей жатқан әрекетті тағы бір қайталауды сұранғанда айтылатын сөз [ Ертеде жекпежекке шыққан батырлар үшке дейін ғана күресуге, айқасуға, тайталасуға болады деген мағынадан шыққан ]. Ер келбетті. Сырт келбетіне көз тойғандай, кесек тұлғалы. Ер көкірек. Намысшыл, өр мінезді, айбатты. Ер көңіл. а) Мойымайтын, ашық-жарқын ниет. ә) Бiрбеткей, өр мінездi. Ер көңілді. Батыр мінезді, көңілшек. Ер қара болды. Ел қатарына қосылды, азамат болды. Ер қаруы бес қару. көнерген сөз. Қылыш, найза, садақ, шоқпар жене сойыл – ерлер асынып жүретін қару-жарақ. Ер құны. тарихи. а) Елге қадірлі ер адамдар мен болыс, би, батыр т.б. адамдардың кісі қолынан болған өліміне байланысты кесілетін құн өлшемі. ә) Қатардағы ер адамға төленетін құн мөлшері. Ер маңдайын баққа бер. тілексөз. Батырды, еразаматты бақытқа баста. Ер мойнында қыл арқан шірімес. Кісіде кісі ақысы кетпес, түбінде ол да сондай бір жақсылықты қайтарар. Ер мұрынды. Дөңес келген үлкен мұрынды, қошқар тұмсық. Ер мінез. Батыл, қайсар, бірбет мінез. Ер мінезді. Өжет, батыл. Ер ортасы жасқа келді. Орта жасқа толды, ақыл тоқтатты. Ер сайыс. Ер адамдардың күш сынасып, сайысқа түсуі. Ердің сойы. Ердің ері, төресі. Ер сымбатты. Ер келбетті, батыр тұлғалы. Ер тартты. қолөнер. Ер ағашын көнмен тартып қаптады. Ер теуекел. Қиындыққа қарамай, іске батыл кірісу, нар теуекел. Ер тұяқ. көнерген сөз. Ұл бала, еркек кіндік. Ер түрік. бейнелі сөзқолданыс. Ержүрек, түркі елінің батыры. Ер шекіспей бекіспейді. Басы қатты болса да, аяғы тетті болатын іс, қақтығысып барып түсініскен адамдар жайында айтылады.