КҮН
1омоним зат есім. 1. астр Әлемге жарық, қызу беретін, күн жүйесінің орталық денесі, Жерге ең жақын жұлдыз. 2. Жаз кездерінде шақырайып, көз қарықтырып қаратпайтын күн табағы. 3. ауыспалы мағына. Күн сәулесі тіке түсетін ашық жер; күншуақ. Күн активтілігі. астрономиялық. Күн бетіндегі тұрақсыз (стационар емес) құбылыстардың жиынтығы: күн дақтары, оталу, жалын шудалары, талшықтар мен протуберанцтер, тәждің ұйытқу орындары т.б. Күн арқан бойы көтерілді. этнографиялық. Күннің сәскеде жақындаған сәтін, шағын білдіретін халықтық өлшем. Күн асты. Күн жақ, көкжиек. Күн байыды. эвфем. Күн ұясына кірді, күн батты. Күн бата. Күн батып бара жатқан кезде. Күн батареясы. физикалық. Күн сәулесінің энергиясын электр энергиясына айналдыратын шала өткізгішті фотоэлектрлік түрлендіргіштен (ФЭТ) тұратын ток көзі. Күн батқанша. Кешке дейін, күні бойы. Күн батты. Күн ұясына кірді, күн байыды. Күнге күйіппісті. Асыптасты, дандайсыды. Күнге күю. Күн сәулесінің әсерінен меланин пигменті көбеюінен терінің қоңыр түске боялуы. Күнге қақтау. Күннің көзіне ұзақ уақыт қойып, кептіру. Күн дақтары. астрономиялық. Жерден телескоппен қарағандағы күн табағының бетіндегі әртүрлі дақтар. Күн дауылы. астрономиялық. Күн бетіндегі дақтар, т.б. сияқты тұрақсыз құбылыстар. Күнді етегімен жапты. Шындықты жасырды, бүркемеледі. Күн екіндіге таяды. Кеш боп қалды, күн батуға жақындады. Күн елі. Шығыс елдері. Күн еңкейді. Күн кеш болуға айналды, ымырт үйірілді. Күн жалады. Ыстық, ап-тап ұрды, күйді. Күн жеді. Күн күйдіріп, киімнің т.б. түсі оңды. Күн желі. астрономиялық. Күннен үздіксіз шығатын квазибейтарап плазма ағыны. Күн жоқта. Түнде, қараңғыда. Күн жүйесі. астрономиялық. Күннен, оны айнала қозғалатын үлкен ғаламшарлардан, ғаламшар серіктерінен, мыңдаған кіші ғаламшардан (астероидтардан), шамамен 1011 кометадан және толып жатқан метеорлық денелерден құралған ғарыштық денелер жүйесі. Күн жылт етті. Күннің көзі көрініп, нұр шашты. Күн зауал ауды. жергілікті сөз. Күн жартысынан ауды. Күн кетті. жергілікті сөз. Күн ұясына батты, кеш түсті. Күн кешкірді. Күн батуға таянды, кеш болды. Күн көк өгізден түсіп, көк жорғаға мінді. Жазғы уақыт тез өте шықты. Күн көтерілді. Күн ұясынан шықты. Күн күйді. а) Күн барынша ысыды, шыжыды. ә) сөйлеу. Күн тұтылды. Күн күңгірт. Күн бұлтты. Күн қақтады. Күн күйдірді, күннің табы өтті. Күн қақты. Күн өтті, күнге күйді, тотықты. Күн қарыды. Ап-тап ыстық күйдірді. Күн қиямға барды. Кеш болуға айналды, күн ұясына қонды. Күн қия. жергілікті сөз. Кешке жақын, күн батарда, кеш түсе. Күн құлады. Түс қайтып, кеш болды. Күн құлақтанды. Күннің айналасы отауланды, қызыл күрең түске бөленіп, мұнарланып тұрды. Күн қыза. Күн арқан бойы көтеріле, сәскеде, күн ысыған кезде. Күн қызметі. Күнді жүйелібақылау қызметі. Күн магниттілігі. физикалық. Күн плазмасының қозғалысын реттейтін, күндегі жарқылдың, протуберанцтардың т.б. тууына себепші болатын Күн бетіндегі магниттік өріс. Күнмен бірге тұрды. Ерте оянды. Күн мен түннің теңелуі. астрономиялық. Күннің көзге көрінерлік жылдық қозғалысында эклиптика бойымен жылжып келе жатқан Күн табағы центрінің аспан экваторынан өтетін кезі. Күн мен түн тарабы тең күн. поэтикалық. Төрт құбыласы түгел, қуанышты, бақытты шақ. Күн найза бойы көтерілді. этнографиялық. Күннің маңдай тұстан жоғарғы көтерілген шағын білдіретін халықтың өлшем. Күн нұрына шомылды. поэтикалық. Күн көзіне тұрды, күн сәулесінен рақаттанды. Күннен қыз тудырды [ айдан ұл тудырды ]. мифологиялық. Аңыз бойынша күннен қызды жаратты деген мағынада. Күннің көзі. Күннің сәулесі, нұры. Күннің көзіне жайды. Күн сәулесі тіке түсіп тұрған, көлеңке емес жерге қойып кептірді. Күннің табы. Күннің қызуы. Күннің хромосферасы. астрономиялық. Күн атмосферасының қызғылтсары түсті бір қабаты. Күн өтті. а) Күннің қызуы өтті, күн аптабы күйдірді. ә) Басынан күн қызуы өткеннен, ыстығы көтеріліп, лоқсиды, басы айналып, құсып, әлсіреді. б) Қартайды, жасы жетті. â) Уақыт босқа өтті. Күн өту. медициналық. Ашық күннің ыстығында ұзақ жүргендіктен немесе ұйықтап қалғандықтан, адамның басы айналып, қызуы көтерілуі, лоқсып құсуы, әлі кетуі. Күн пеші. техникалық. Күн энергиясы арқылы алынатын жылытқы пеш, құрал. Күн радиациясы. физикалық. Күннің электрмагниттік және корпускулалық сәуле шығаруы. Күн сағаты. техникалық. Көлеңке түсіретін сырықтан және циферблаттан тұратын Күн арқылы уақытты анықтайтын құрал. Күн сақинасы. техникалық. Өзіне сәйкес келетін биіктіктер методы бойынша Күнді бақылау арқылы сағатқа түзету енгізетін қарапайым құрылғы. Күн сала қарады. жергілікті сөз. Көзді қолмен көлегейлеп қарады. Күн сәулесі. физикалық. Күннен бөлінген жарық, қызу толқыны. Күн системасы. Күн жүйесі. Күн сүйіп, жел үрді. бейнелі сөзқолданыс. Ыстыққа күйді, аңызаққа тотықты. Күн табағы. астрономиялық. Телескоппен қараған жердегі бақылаушыға көрінетін Күннің шары, аумағы. Күн тәжі. астрономиялық. Күн толық тұтылған кезде Күнді айнала құлақтанып қоршаған біркелкі сәуле, жарқыл. Күн термоэлектр генераторы. техникалық. Күн сәулесінің әсерінен қызатын және жылуды электр энергиясына түрлендіретін термоэлементтер жинағы түріндегі құрылғы. Күн тиді. Ашық күн сәулесінің астында көп жүріп қалғандықтан, басы ауырып, жүрегі айнып, қызуы көтерілді, күн өтті. Күн тимеген, жел тимеген. Нәзік, аяулы, ардақты. Күн тоқырау. астрономиялық. Күннің көзге көрінерлік жылдық қозғалысында Күн табағы центрінің эклиптиканың дәл солтүстік нүктесінен немесе дәл оңтүстік нүктесінен өтетін кезі. Күн толық тұтылды. Ай Күннің көзін тұтас көлегейледі. Күн төбеден ауды [ кетті ]. Түс ауды, күннің райы қайтты. Күн тұрақтысы. физикалық. Күн атмосферасынан тыс, Күн сәулесіне перпендикуляр бірлік ауданнан бірлік уақыт ішінде өтетін Күннің сәуле шығару ағыны. Күн тұсау бойы көтерілді. этнографиялық. Күннің ұясынан жаңадан көтерілген шағын білдіретін халықтық өлшем. Күн тұтылды. Ай Күннің көзін көлегейледі, күн қарауытты. Күн тұтылу. астрономиялық. Айдың Күн мен Жердің аралығына кез болып, Күннің көзін көлегейлеуі. Күн ұясына кірді. бейнелі сөзқолданыс. Күн табағы көкжиектен көрінбей кетті, күн батты. Күн фотосферасы. астрономиялық. Күннің көрінерлік жарық бетін құрайтын Күн атмосферасының төменгі қабаты. Күн шақты. жергілікті сөз. Күннің қызуы өтті. Күн шалды. Күнге күйіп, тотықты. Күн шуағымен емделді. Күн сәулесінің көмегімен ауруын емдеді. Күн шуағымен емделу. медициналық. Күн сәулесін аурудың алдын алу, ағзаны шынықтыру және емдеу үшін пайдалану. Күн шұғыласы. Күннің сәулесі, қызуы. Күн шыға. Күн ұясынакөтерілгенде, айнала жарық болған кезде. Күн шыжыды. Күн қатты ысыды. Күн шыққаннан батқанша. Ертеден кешке дейін, күні бойы. Күн шықпайын десе де, таң қоймайды. Болуға тиіс нәрсе еріксіз болады. Күн шықты. Күн ұясынан көтерілді. Күн электр стансысы. физикалық. Гелиоэлектрлік стансы – электр энергиясын өндіру үшін Күн радиациясын пайдаланатын электр стансысы.
КҮН
2омоним зат есім. 1. Таңның атуы мен күннің батуы аралығындағы уақыт; күндіз. 2. термин. Күннің жоғарғы жиегінің шығуы мен батуы аралығындағы күн тәулігінің жарық болатын бөлігі. 3. 24 сағатқа тең уақыт, тәулік. 4. Белгілі бір оқиға атап өтілетін күнтізбелік уақыт. 5. сөйлеу. Күн райы, бір күндегі табиғат құбылысы. 6. сөйлеу. Аптаның жеті күнінің бірі. 7. ауыспалы мағына. Уақыт, мезгіл, кез, дәуір. 8. ауыспалы мағына. Өмір, тіршілік. 9. ауыспалы мағына. Жай, қалып, күй, хал. Күн айықты. Күн райы жақсарды, күн ашылды. Күн алды. Жұмыстан, әкімшіліктен рұқсат сұрап, демалыс алды. Күн аралатып. Араға бір күн салып, күнара. Күн артынан күн жылжыды. Уақыт білдірмей өте берді. Күн артынан күн өтті. Көп уақыт, талай мезгіл өтті. Күн асқан сайын. Күн өткен сайын, уақыт өте келе. Күн аттары. Аптадағы күндердің тарихи қалыптасқан атаулары (дүйсенбі, сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі, жұма, сенбі, жексенбі). Күн ашық. Күн райы жақсы, жауын-шашын жоқ. Күн ашылды. Жауын-шашын толастап, бұлт сейілді, аспан тазарды. Күн баласы. Күн, күнi бойы. Күн бар ма? Күнi жоқ, күнi болмады. Күн батқызды. а) Бiр күндi өткіздi, кештi батырды. ә) Қажыды, үмітi сөндi, сәтсіздікке ұшырады. Күн батырды. Күн өткіздi. Күн бермеді [ берер емес ]. Қысым жасады, күн көрсетпеді. Күн болса. Ондай мезгіл бола қалса. Күн бүгінгi, жыл биылғы емес. Өмір, заман тұрақсыз, айнымалы, өзгергіш, ауыспалы. Күн бойы. Кешке дейін, ұзақ күн. Күн болды. Бір кездер, бір уақыттар болды деген мағынада. Күн бұзылды. Күн райы бұзылып, жауын-шашын болды. Күн бір жауса, терек екі жауды. Соры қалыңдады, қайғысы артты. Күн демей, түн демей. Күні-түні, дамылсыз, тоқтаусыз. Күн де өтер, айлар өтер, жыл өтер. Уақыт, мезгіл, жастық – бәрі де мәңгі емес деген мағынада. Күндерде бір күн. фольклор. Бір кезде, бір күні. Күндердің күні болғанда. фольклор. Бір күні, бір кезде. Күндердің күнінде. Түбінде, сын сағатта, толғағы жеткенде. Күндердің күні үшін. Болашақ үшін, керегі болар алдағы күндер үшін. Күндер күндердi артқа итердi. поэтикалық. Күндер білінбей жылжып өтіп жатты, өмір өтті. Күндер [ өмір ] жылжыды. Уақыт зырлады, өткен күндер белгі қалдырмады. Күндер ұзады. Уақыт өтті, артта қалды. Күндері күңдікте өтті. Біреудің басыбайлы күңі болды. Күндi кеш батырды. Жұмысты бәрінен де көп істеді. Күн еңкейіңкіреді. Күн кешкіре бастады, батуға жақындады. Күн ескірді. Мезгіл өтті. Күн еңістен ауды. Күн бесіннен ауды, түс қайтты. Күн жадырады. Күн райы ашылып, жылы болды. Күн жазды. Еңбеккүн есептеді. Күн жайланды. Жаңбыр, жел басылып, күн ашылды. Күн жайлатты. этнографиялық. мифологиялық. а) Жай тасы, жада тасын дұға оқып, күн жаудырды. ә) Тасаттық берді. Күн жайлату. мифологиялық. Тасаттық беру. Күн жарқылдады. Найзағай ойнады. Күн жауды. а) Жаңбыр жауды. ә) Қиындыққа тап болды, қиын-қыстау кез болды. Күн жаумай су болған. Жасық, былжыр, бейшара; көңілсіз. Күн жебеледі. Әрең күн көрді, тарықты. Күн жетті. Мезгілі болды, уақыты келді. Күн [ күні ] жоқ. а) Тыныштық, маза жоқ. ә) Тәуелді, өмір сүре алмайды. Күн желмаядай желді. Уақыт зырлап өтті, тез өтті. Күн жылжытты. Күн өткізді. Күн жылы. Даладағы күннің температурасы адам денесінің қалыпты температурасына сәйкес, тоңдырмайды да, ыстықтатпайды да деген мағынада. Күн жылынды. Күн райы жылы қалыпқа ауысты. Күн кеспеді. Алдын ала дәл уақытын, нақты мерзімін анық етіп айтпады. Күн кешті. Өмір сүрді, тіршілік етті, уақыт өткізді. Күн кешу. Тіршілік ету, өмір сүру. Күн көргені. Тіршілігі, күнкөрісі. Күн көргіш. Тіршілік етуге арналған (мал, дүние-мүлік). Күн көргіштік. Өмір сүруге, тіршілікке бейімділік, икемділік, пысықтық. Күн көрді. Тіршілік етті, өмір сүрді. Күн көрсетпеді. Тыныштық бермеді, мазасын алды, зорлық, қорлық көрсетті. Күн көру. Күнелту, тіршілік ету. Күн көрушілік. Күнелтушілік, тіршілік етушілік. Күн күркіреді. Найзағай жарқылдады, аса күшті дыбыс, жаңғырық естілді, шартылдады. Күн күркіреу. физикалық. Найзағай жүріп өткен жолдағы қысымның кенет жоғарылауы нәтижесінде ауада тербелістердің таралу процесі. Күн қабағы. Күн райы. Күн қабағын бақты. Күн райын байқады, бақылады. Күн қайда? Сондай кез, уақыт, мезгіл қашан болады, көзден бұлбұл ұшты ғой деген мағынада. Күн [ түс ] қайтты. Күн ортасынан ауды. Күн қақты. Ап-тап өтті, күнге күйді. Күн қақты бота. Көп жегіліпмінілген iнгеннің шілдетамыз айында туған ботасы. Күн құйды. сөйлеу. Жаңбыр қатты жауды. Күн құрғамады. Күнде, күн сайын, күнбе-күн. Күн құрғатпай. Араға күн салмай, күн сайын, жиі. Күн май тоңғысыз жылы. Ауа райы жылы, жанға жайлы. Күннің қабағы бір жадырамады. Күн ашылмады, бұлттанып тұрып алды. Күннің қалай өткенін білмеді. Уақыты тез өтіп кетті. Күн озды. Уақыт өтті. Күн өткізді. а) Уақыт озды, өмір өтті, күндер жылжыды. ә) Тіршілік етті, өмір сүрді, күн көрді. б) Уақытты босқа жіберді, итшілеп өмір сүрді. Күн райы. Атмосфераның бір күндік құбылысы (аспанның ашықтығы, бұлтты, тұманды, бұлыңғыр болуы, жел тұру, жаңбыр, қар жауу, ыстық, суық, аяз болуы, температура мөлшері). Күн райын бақты. Ауа райының ыңғайына қарады. Күн режімі. педагогикалық. Әр күні істелетін жұмыстың реті, тәртібі. Күн сайын. Әр күні, күнде, күніне. Күн санады. Асықты, күткен нәрсесінің тез болуын қалады. Күн санап. Күннен-күнге, уақыт өткен сайын. Күн сүйіп, жел үрген. Ыстыққа күйген, аңызыққа тотыққан. Күн сүреңдігі. Күн райы. Күн сынайды, күдері бел шыдайды. Қиындық ең шыдамды адамның ғана басына түседі. Күн сынды. Күн жылынып, суықтың беті қайтты. Күн табылды. Мезгілі жетті. Күн тәртібі. а) Жиналыс, мәжілістерде қаралатын мәселелердің түрлері мен өтілу реті. ә) әскери сөз. Әскери бөлімде (кемеде) жеке құрамның күн делікті қызметін, оқуы мен тұрмысын регламенттеу мақсатында тәуліктік уақытты бөлу. б) Ендігі кезек, жақын ара. Күн тәртібіне қойды. Белгілі бір мәселені уақыт күттірмей, тез арада шешу үшін талқылауға ұсынды. Күн тәртібінен түспейді. Басты, маңызды мәселе деген мағынада. Күн тәулігі. Тәулік. Күн туды. Кезі келді, мезгілі жетті. Күн тыншу. жергілікті сөз. Бұлыңғыр, бұлдыр, тымырсық. Күн ұзағына болатын топ. педагогикалық. Ұзартылған күн тобы (бастауыш сынып оқушыларының сабақтан кейін педагогтардың бақылауымен түстеніп, ойнап, үй тапсырмаларын орындайтын, жұмыс уақыты біткенше болатын тобы). Күн ұзарды. Күннің шығуы мен батуы аралығындағы уақыт алшақтады. Күн ұзатты. Уақыт өткізді. Күн ұясына кірдi. Күн батты, кеш болды. Күн үшін. Тіршілікке, күнкөріске бола. Күн шайдай ашық. Аспанда бұлт жоқ. Күн шартыл болды. жергілікті сөз. Күн шатырлады, күн күркіреді, найзағай жарқылдады. Күн шықты. Күндіз болды, таң атты, жарық түсті. Күн шіліңгір. Шілденің аптабы. Күні батты. Заманы, дәуірі өтті, күні қараң болды. Күні бойы [ бойына ]. Таң атқаннан кешке дейін, күнұзақ. Күні бүгін. Осы кезге дейін, қазіргі уақытта; дәл бүгін. Күні бүгінге дейін [ шейін ]. Осы уақытқа дейін, дәл бүгінге дейін. Күні бір уыс болды. Жағдайы қиындады, берекесі кетті, күні қараң болды. Күні бітті. Ажалы жетті, ризығы таусылды. Күні ертең. а) Таяу уақытта, көп ұзамай. ә) Түбінде бір, келешекте. Күні ертеңгі. Күні жақын [ жуық, таяу ]. Әйелдің босанатын мезгілі болған. Күні жақындады. Күні жетті. а) Мерзімді уақыты, мезгілі жетті. ә) Босанатын мезгілі болды. Күні жоқ. Көргені азап, қиыншылық. Күні кеше. Таяуда, жақында, осыдан аз уақыт бұрын. Күнi кешегідей. Жақында ғана болғандай; өткендегідей. Күні кеткен. Дәурені өткен, қартайған. Күні көкте жүзсін. алғыс сөз. Бағы жансын, жолы болсын, дегеніне жетсін; бақыты ашылсын, күні тусын. Күні күн емес. Тіршілігінің сәні жоқ, рақат, қызығы жоқ. Күні қараң. Көргені азап, тұрмыстіршілігі ауыр, жағдайы қиын, халі мүшкіл. Күні құрыды. Жағдайы төмендеді, амалайласы таусылды, дәрменсіз болды. Күні құрысын [ күнін итке берсін ]. Ауыр тұрмыс, қиын жағдайға байланысты басқа салмасын, беті аулақ деген мағынада. Күніне жарады. Қиын кезде қол ұшын берді, қарасты, жәрдемдесті. Күнін жоқтады. Өткенін көкседі, аңсады. Күнін көп қылды. Осы күнге зар қылды. Күнін салды [ қаратты ]. Біреуге ісі түсті, тәуелді болды. Күнін тар қылды [ тарылтты ]. Қиындық көрсетті, екі аяғын бір етікке тықты. Күні өтті. а) Уақыты босқа өтті, зая кетті. ә) Мезгілі, дәуірі өтті, қартайды. б) Өмірі таусылды, өлді. Күні өтіп, айы асты. Асқынды, уақытынан асып кетті, мезгілінен кешікті. Күні өтті. а) Жасы жетіп қартайды. ә) Мәні кетті, ұмытылды, заманы тайды. Күні солды. бейнелі сөзқолданыс. Бағы тайды, дәурені өтті. Күні толды. Іштегі бала жетіліп, әйелдің босанатын уақыты жақындады. Күні туды. а) Заманы келді, дәуірі жүрді. ә) ісінің сәті түсті, жолы болды. Күні түсті [ қарады ]. Біреуге ісі түсті, кіріптар болды.