ТӨРТ
санесім. 1. Үштен кейінгі есептік сан, 4 цифрінің атауы. 2. математикалық. Натурал сандардың ондықтар жүйесіндегі үштен кейінгі санесім. 3. педагогикалық. Оқу орындарында білімді бағалауда қойылатын баға. Төрт амал. математикалық. Арифметиканың қосу, бөлу, алу, көбейту амалдары. Төрт арыстың баласы. көнерген сөз. Бүкіл ел, күллі қазақ жұрты. Төрт асық. жергілікті сөз. Асық ойының бір түрі. Төрт аяғы алаяқ, маңдайы қасқа. жергілікті сөз. Сегіз қырлы, бір сырлы. Төрт аяғы көктен келді. Аударылып түсті. Төрт аяғынан тік тұрғызды. Қалпына, орнына келтірді, түзеді, істі жандандырды. Төрт аяғын тең басқан. Барлық жағынан мінсіз, кемшілігі жоқ. Төрт аяғы тең [ теңселген ] жорға. а) Төрт аяғы тең түсетін, тайпалған жорға. ә) Төгіліп жырлайтын ақын, сөз зергері. Төрт аяқ. қаса п. Сойылған малдың теңдей етіп төртке бөлінісі. Төрт аяқтан [ аяқтап ] ақсады. Бар ауыртпалық түсіп, қатты қиналды, тұралап қалды. Төрт аяқты. Мал, хайуан. Төрт аяқты мал. Надан, топас. Төрт бақыт. Денсаулық, дабыр-дұбыр (бала), бақ-дәулет, атақ-абырой. Төрт буынды тармақ. әдеб. Қазақ поэзиясындағы өлең өлшемінде қолданылатын, бір бунақтан тұратын ең қысқа өлең жолы. Төрт бұрышты дүние. Айнала, шартарап, бар әлем. Төрт бүктелді. Бүк түсті, бұратылды, тұралап жатып қалды. Төрт елi қазы. тамақ өнеркəсібі. Сүбе майы төрт елi келетін қазы. Төрт жағы құбыла [ қыбыла ]. Болыптолды; қағанағы қарқ, сағанағы сарқ күйге жетті. Төрт жағы сай. Бәрі жеткілікті, төрт құбыласы түгел. Төрт жолақты қарашұбар жылан. зоологиялық. Қабыршақтылар отрядының сарыбас жылан тұқымдасына жататын жыланның түрі. Төрт жол өлең. Бір шумақ өлең. Төрт көз ит [ төбет ]. діни. Екі көзінің үстінде көзге ұқсас ақшыл дақтары бар ит [ Діни аңыз бойынша Әзірет Әлінің немерелерін су бермей қаталатып қастандықпен өлтірген Шаймір және оның жақтастары Алланың қаһарына ұшырап, төрт көз итке айналған ]. Төрт көзденді. Көзін баттастыра бояды деген мағынада. Төрт көзі түгел. Бәрі жиналған, тегіс бас қосқан. Төрт кітап. діни. Көктен төрт пайғамбарға түскен төрт кітап: 1. Тәурат, 2. Зәбүр, 3. інжіл, 4. Құран [ Діни аңыз бойынша Тәурат – Мұса пайғамбарға, Зәбүр – Дәуіт пайғамбарға, інжіл – Иса пайғамбарға, Құран – Мұхаммед пайғамбарға Алладан түскен. Діни аңызда Адам ата арқылы 10 кітап, Шис (Сиф) арқылы 50 кітап, Ыдырыс пайғамбар (Енох) арқылы 30 кітап, Ыбрайым (Абрам) арқылы 10 кітап көктен түсіпті ]. Төрт қанат. этнографиялық. Төрт керегеден құралған (киіз үй). Төрт қары бөз. Ақырет, кебін. Төрт құбыла [ құбыласы, жағы ] түгел [ сай, тең ]. Болыптолған, ешқандай қайғықасіреті жоқ, армантілегі орындалған, бәрімен қамтамасыз етілген, ешбір уайымсыз. Төрт құбыласын түгел қылды. Түгелдеді, кемкетігін толтырды. Төрт құбыласы түгелденді. Барлық шаруасы ыңғайланды, болыптолды. Төрт құлақты. этнографиялық. Төрт бұрышты етіп қазылып, әр бұрышында шошайған ұшы болатын (зират түрі). Төрт қылыш. мифологиялық. Ислам дініндегі аңыз бойынша жер бетіне жаннаттан түскен қасиетті қылыштар: 1. Хамхам. 2. Самсам. 3. Зұлпықар. 4. Зүлперен [ қазақ көркем әдебиетінде асыл қылыш мағынасында зұлпықар жиі қолданылады. Аңызда сермегенде ұзарып кететін екі басты зұлпықар қылышты пайғамбар Мұхаммед ғалайһиссалам ұстаған, кейін ол күйеу баласы Хазірет Әлиде қалған деп айтылады ]. Төрт мұқараб періште. Алла тағалаға ең жақын періштелер: Жәбрейіл, Әзірейіл, Ысрайыл, Микаил. Төрт мүше. этнографиялық. Екі аяқ, екі қол. Төрт сауап. діни. көпшілік пайдаланатын игі істердің ең абзалы: ағаш егу, көпір (өткел) салу, құдық қазу, шөлдеген адамға сусын беру. Төрт табандады. Екі аяқ, екі қолын тіреп тұра қалды. Төрт тағаны қимылдады. Зорға қозғалды; әлсіреді. Төрт тармақты. әдеб. Қазақ поэзиясында ең көп тараған, төрт жолдан тұратын шумақ өрнегі. Төрт төмпешік [ төбелік ]. Ортаңғы мидың төбесін құрайтын ми бөлігі. Төрт тұрманы түгел сай. Жау жабдығы, керекжарағы түгел. Төрт түлігі [ түлік малы ] сай. ішкені алдында, ішпегені артында, малды-жанды. Төрт түлік. этнографиялық. Түйе, жылқы, қой, сиыр сияқты үй малдарының жиынтық аты [ Халық төрт түліктің әрқайсысының сақтаушы иесі бар деп ұғынып, оларды ойсылқара, қамбар ата, Жылқышы ата, Шопан ата, Зеңгі баба деп атаған ]. Төрт түлік малды құрады. Байыды, дәулеті асты. Төрт түлікті. Түйе, жылқы, қой, сиыр сияқты малы бар, төрт түлік жайылған. Төрт тісті саулық. а) Қошқардан қысыр қалмай төрт қоздаған саулық. ә) Төрт төлдеген соң, сүті қайтып, арықтап кәртейетін, тұқымы жаман деген мағынада. Төрт шадияр. діни. Мұхаммед пайғамбардың төрт ізбасары: Әбубәкір, Омар, Оспан, Ғали. Төрт шетті. жергілікті сөз. Жылқы тісінің ортасындағы қара мөрінің алдындағы тісте тұруы. Төрт iшектi домбыра. Төрт iшектен тұратын қазір көп қолданылмайтын көне домбыра үлгісi.