ҮЙ
1омоним зат есім. 1. Адам тұратын, мекендейтін баспана. 2. ауыспалы мағына. Бірге тұратын адамдар, үй іші. 3. ауыспалы мағына. Отбасы, шаңырақ. 4. Белгілі бір қоғамдық қажеттілік үшін пайдаланылатын орын, ғимарат. 5. жергілікті сөз. Түрме. Үй арқалау. этнографиялық. Жаман ырым; үйге арқасын беріп, сүйеніп тұру. Үй баласы. Үйдің ұсақ-түйек шаруасын атқаратын жеткіншек, жасөспірім бала. Үй басы. Әрбір үй. Үй бастырды. Дауыл, қатты жел тұрғанда киіз үйдi аудармас үшін арқанмен бекіттi. Үй болды. а) Өз алдына түтін түтетіп, бөлек үй болып шықты. ә) Отбасын құрды, үйлендi. Үйге алып істейтін жұмыс. Фирма жұмыскерінің өндірістік ғимаратта емес, өзінің үйінде немесе шеберханасында орындайтын жұмыс. Үйге жеткізіп беру. Керекті затты, бұйымды тапсырыс бойынша үйге жеткізіп беру қызметі. Үйге кір! этнографиялық. Дәстүрлі қазақ мәдениетіндегі үйге келген, есік ашқан адамға қонақжайлық таныту, сый-құрмет көрсету нышанымен айтылатын сөз. Үйге кірді. Жаңа үй, баспана тұрғызды. Үйге сыймады. Бір нәрсені ойлап, уайымдап, тағат тауып отыра алмады, кіріпшыға берді. Үйге түсті. а) Белгілі бір үйге қонақ боп келді, тоқтады. ә) жергілікті сөз. Түрмеге түсті, абақтыға жабылып қалды. Үйде жатқызбады. Мазаны алды, тыныштық бермеді. Үйде жатты. Ешқайда бармады, үйде болды. Үйде жұмыс істейтін қызметкерлер. Жұмыс берушімен өзінің материалдарымен және өзіндегі немесе жұмыс беруші бөлетін не жұмыс берушінің қаражаты есебінен сатып алатын жабдықтарды, құралсаймандар мен тетіктерін пайдалана отырып, жұмысты өз еңбегімен орындау туралы жеке еңбек шартын жасасқан адамдар. Үйден адым [ қарыс ] аттатпады. Үйден шығармады, ешқайда жібермедi. Үйден аттап шықпайды. Ұзап ешқайда бармайды. Үйден кетті. Басқа жақта тұрды, бірге тұрмады. Үйден шықпады. а) Жиі келіп тұрды, араласты. ә) Бас көтермеді, тырп етпеді, қозғалмады. Үйде отыру. Жұмыс істемеу, бос болу. Үйде тұрмайды. Үйде жоқ, қыдырымпаз, жұмысбасты. Үйді басына көтерді. Даурығып қатты сөйледі, шулады. Үй жалдады. Уақытша тұру үшін біреудің үйіне ақы беріп, тұрақтады. Үй жануары. Қолға үйретілген, адамға үйренген хайуанат. Үй жапқандай қылды [ жасады ]. Үйіптөгіп тастады, қарық қылды. Үй жапты. Үйдің төбесіне ағаш т.б. салды, үстін бекітті. Үй жасауы. Үй мүлкі, жиһаз. Үй жоқ, күй жоқ. Үйсіз-күйсіз, баспанасыз. Үй жолдас. а) Жан серік, айырылмас дос. ә) Жұбай, зайып. Үй жығылды. Киіз үйдің киіздері алынып, уықтары суырылып, шаңырағы түсіріліп, көшуге тағы басқа. дайындалды. Үй жықты. Киіз үйдің керегелерін жинап, шаңырағын, уықтарын буып-түю. Үй иесі. Үй қожасы, отағасы. Үй комитеті. Қоғамдық негізде жұмыс істейтін орган, мемлекеттік және қоғамдық тұрғынүй қорын және оның сақталуын қамтамасыз етуді басқаруға халықты қатыстырудың бір формасы. Үй көрмеді. Үнемі түзде болды. Үй қояны. Үй жағдайында өсірілетін қоян. Үй кісісі. Үйжайға ие әйел туралы айтылады. Үй құстары. Тауық, күркетауық, үйрек пен қаз сияқты үй жағдайында ұсталатын құстар. Үй қызметкерлері. Жұмыс беруші – жеке тұлғаларда үй шаруашылығында жұмыс істейтін (қызмет көрсететін) жеке еңбек шартын жасасқан қызметкерлер. Үйлердің қирау дәрежесі. техникалық. Ғимараттың беріктігін, сыртқы әсерге қарсы тұру қасиетін анықтайтын шама. Үй мүлкі. Үй ішінің жиһазы, ұсақ-түйек дүниесі. Үй орнындай. Аумағы шағын, онша үлкен емес. Үй өсімдігі. Үй жағдайына бейімделген өсімдік. Үй салды. Баспана тұрғызды. Үй сәндеу. жаңасөз. Үйдің ішіндегі жиһазды, ішкі безендіруі мен жөндеуін үйлесімді етіп әртүрлі талғамға сәйкес әсемдеу өнері. Үй сынығы. этнографиялық. Қалыңмалдың үстінен қосылып берілетін кәде. Үй тапсырмасы. педагогикалық. Шәкірттің, оқушының сыныптан тыс, үйде орындап келуі үшін берілетін тапсырма. Үй тұтқыны. Үйқамақ. Үй тышқаны. Үйде, ғимараттарда ін салатын ұсақ зиянкес кеміргіш аң. Үй тігу. а) Киіз үйді құру, қоныстану. ә) этнографиялық. Дәстүрлі қазақ қоғамындағы үлкен той жасап, ас беру салтанатында жасалатын рәсім. Үй тіршілігі. Үй шаруасының әрекет қамы. Үй шаруасы. Әрбір үйдегі күндегі атқарылатын іс. Үйінен кісi үзілмейтін. Келімдікетімдi қонағы көп, адамдар келіпкетіп жататын. Үйін кеңейтті. а) Тұрып жатқан үйіне бөлме қосып салды, үлкейтті. ә) Пәтерін көп бөлмелі пәтерге ауыстырды. Үйіңде шымылдығың желбіреп тұр ма? экспрессивті. Үйіңде жас келіншегің күтіп отыр ма деген мағынада асығыпаптыққан кісіге айтылатын әзіл. Үйің күйгір! қарғ ы с. Отаның бұзылғыр деген мағынада. Үйңінен ит жаланып шықпайды. Үйіңде ит жейтін де ас жоқ деген мағынада. Үйіінен ит жаланып шықпайтын. Барып тұрған сараң, ешкімге түк бермейтін (адам). Үйіңнен үркіп шыққыр! қарғ ы с. Қуғын, түрткітүртпек көргір. Үйіңнің төбесінен күйкентай ебелектегір! қарғ ы с. Кім көрінген басынып, әркім мазақ еткір! Үйі сынық. Әйелі жоқ еркек туралы айтылады. Үйі түсу. Саулықтағы жатыр түсу кінәраты. Үй іші. Бір отбасындағы барлық жан, үй адамдары, отбасы мүшелері. Үй ішінен үй тіккен. Мекемеде, жұмыс орнында тікелей басшылыққа бағынбай, өз алдына әрекет жасаған адамдар, қызметкерлер туралы айтылады. Үй іші түгел, отбасы аман ба? этнографиялық. Дәстүрлі қазақ қоғамындағы алыстан, көптен көрмеген таныс, жақын, жұрағаттарымен амандық-саулық сұрасу түрі.