ІШ
1омоним зат есім. 1. Ішек-қарын орналасқан мүше, құрсақ. 2. Бір нәрсенің ішкі жағы, ортасы, арасы. 3. ауыспалы мағына. Жаны, болмысы, жүрегі. 4. Көкей, ой, сезім. 5. Астар, астыртын мән, тереңдегі мазмұн. Іш еттері. анатомиялық. Дененің алдыңғы жағындағы түзу, қиғаш, көлденең орналасқан, қабырға құрап, ішкі органдарды қорғап тұратын ішкі-тысқы бұлшық еттердің тобы. Іш жанды. поэтикалық. Іші ашыды, күйінді. Іш жарасы. поэтикалық. Жанды азапқа салар дерт; қайғы-қасірет. Іш жиды. Тартынды, бағынды. Ішке байланды. бейнелі сөзқолданыс. Көңілінде шемен боп сақталды. Іш кебу. ветеринарлық. Тез ашитын жемшөп жегеннен күйіс қайыратын малдың қарынына шамадан тыс газдың жиналуы. Ішке бүгу. Ойын, сырын, ниетпиғылын ешкімге білдірмей, айтпай жасырын сақтау. Ішке бүкті. Жасырып қалды, айтпады, көңілге сақтады. Ішке кірді [ енді ]. а) Тіл тауып жақындасты. ә) Көкейге қонды, ұнады, түсінікті болды. Ішке қайтіп сыйған. Қалай шыдаған, ішіне сақтаған, сыр ашпаған деген мағынада. Ішке қонбады. поэтикалық. Жасы ұлғайған соң ешбір қызыққа зауқы соқпады деген мағынада. Ішке мұз байланды. Көңілде дық қалды, өкпелi болды. Ішке түйді. Ойына тоқыды, бір пікірге келді: іште сақтады. Іш қайнайды. поэтикалық. Көзі қызықты, құмары артты. Іш қуысы. анатомиялық. Дененің ішек-қарын орналасқан бөлігі. Іш мылтықпен атты. окказ. Жақтырмай, оқты көзімен қарады. Іш пысты. а) Жалықты, зерікті. ә) Тағатсызданды. Іш пікірі. Көңіліндегісі, түйгені, ойы. Іш пікірін білдірді. Көңілін, ойын, көңілге түйгенін сездірді, аңғартты. Іш сүзегі. медициналық. Арнайы бактерия тудыратын, жедел түрде өршитін жұқпалы ауру. Іштегі шерін шығарды [ төкті, тоқтатты ]. Ішіндегі мұңзарын айтты. Іште жалын [ шоқ ]. поэтикалық. Ішін оттай күйдірді деген мағынада; қайғы, мұң. Іште қалды. Анасының құрсағында жатқанда әкесінен қалған, айырылған бала туралы айтылады. Іштен жанатын қозғалтқыш. физикалық. техникалық. Іштен жану энергиясын механикалық энергияға айналдыратын мәшине. Іштен күйді. Ешкімге сыр жармай қайғырды. Іштен қара [ қыңыр ] туған. Мінезі шәлкес, өз дегені болмаса, ешкімнің айтқанына көнбейтін. іштен шалды. а) Күрескенде аяқты іш жағынан орай қақты. ә) ауыспалы мағына. Жасырын, іште жүріп қастық әрекет етті. Іштен шалу. спорт. Қарсыласты аяқпен шалып құлату әдістерінің бірі. Іштен шыққан шұбар жылан. Қанша «жаман» дегенмен өз құрсағынан шыққан, өзінен туған перзент, ыстықсуығына төзесің, жаманжақсысына көнесің деген мағынада. Іштері жібісті. Бірбіріне көңілдері кетті, іш тартты, жақын көрді. Ішті елжіретті. Мейірлендірді, емірендірді, ішті жылытты. Ішті жалады. Өзегін өртеді, ішін күйдіріп барады деген мағынада. Ішті жегідей кемірді. Мазаны алды, қабырғаны қайыстырды, күйзелтті. Ішті жеді [ кемірді ]. Мазаны алды, қабырғаны қайыстырды, күйзелтті. Ішi алай-түлей болды. Көңілi қобалжыды; көңілi толқып алабұртты. Ішi алау-жалау болды. Ішi күйдi, қызғанды, iштарлық еттi. Ішi алаулады. Күйзелдi, толқыды, iшi күйдi. Іші – алтын, сырты – күміс. поэтикалық. а) Терең мағыналы, мазмұнды (әңгіме, сөз, өлең). ә) Мінезі жақсы, ақылды адам деген мағынада. б) Келісті, таңдаулы. Ішi ауырды. а) Ренжідi, қиналды. ә) Өкіндi, iшi ашыды. Іші арам. Пиғылы жаман, көңілі қара. Ішi ашыды. а) Күйіндi, өкіндi. ә) Қимастық білдірдi, амалсыз қимасын бергенге күйіндi. Ішi білдi. Өзi ғана түсіндi, көңілi сездi, шамалады. Ішi берік. Өз есебi өзінде. Іші берік болды. Іштей өз есебі өзінде болумен қатар, ұстамды, кішіпейіл болу керек деген мағынада. Ішi боқ. тұрп. Еш нәрсеге жарамсыз деген мағынада. Іші бұзылды. Іші өтті. Ішi бұрап ауырды. Түйнеп ауырды. Іші бұрды. Біреуді жақтады; біреуге жанашырлық жасады, бүйрегі тартты. Іші бүлк етті [ қылпылдады ]. Бірдемеден сезіктенген кісі туралы айтылады. Іші білді [ сезді ]. Өзі ғана түсінді, көңілі сезді, шамалады. Іші елжіреді [ жылыды ]. Мейірі түсті, жақсы көрді. іші еріді. поэтикалық. Жаны ашыды, аяды. Іші жанды. Күйіппісті, ызаланды, ашуға булықты. Іші жарау, жоны қырау. поэтикалық. Қоңы жоғары, күйлі, семіз. Іші жарыла жаздады. Қатты қызғанды. Іші жарылғанша ішті [ жеді ]. Мөлшерден тыс, өте көп тамақ жеді, сусын ішті. Іші жарылды. а) Іші пысып, зерікті. ә) Ішіне сыймай, біреуге айтқысы келді. Іші жарылсын [ ішің жарылғыр ]. қарғыс сөз. Қатты ашуланғанда, жек көргенде айтылатын қата қалсын, оңбасын деген мағынадағы қарғыс сөз. Іші жарылып барады. Іші пысып, қатты жалықты. Іші жарылып кете жаздау. Кіре алмау, қызғаныштан күю, күндеу. Іші жау болды. поэтикалық. Жасырын қысастық ойлады; іштей қас болды. Іші жүрді [ өтті ]. Үлкен дәретке отырды, тышқақтады. Іші жылыды [ жібіді ]. Жақсылыққа көңілі құлады, мейірленді. Іші ит жалағандай болды [ ұлыды ]. Қарны ашып, өзегі талды. іші ит жыртқандай [ ит тырнағандай ]. Іші әлем-жәлем, іші удай ашыды. Іші кебеді. Біреуге тіл қатпаса аузы қисаяды, сөйлемей, бірдеңе істемей отыра алмайды, ішіне сыймайды. Іші кепкенше жеді. Тоя жеді, әбден тойды. Іші күйді [ өртенді ]. а) Көре алмады, қызғанды. ә) Қатты күйінді, ренжіді. б) Жаны ашыды, аяды. Іші қазандай қайнайды. Ашуызасы келеді, қаны қайнайды (шарасыздықта айтылады). Іші қаламады. Жақтырмады, ұнатпады. Іші қатты. Үлкен дәретке отыра алмады. Іші қату. а) медициналық. Тоқ ішек қызметінің бұзылуына байланысты үлкен дәреттің мүлдем жүрмей қалуы. ә) Ашулы, өкпелі, ренішті. Ішi қимады. Қолынан шығарғысы келмедi; аяды; айырылыса алмады. Іші қоң торғайланды. Жүдеу көрінді, азыптозды. Іші қорықты. Тайсалды, сескенді, сезіктенді. Іші қуырылмайтын, пышағы суырылмайтын. Аш-жалаңаш ел, жалаңқай, шүйгін оты жоқ жер деген мағынада. Іші қыж-қыж қайнады. а) Ашуызасы қозды, өшікті, кектенді. ә) Ішін күйдіре құмартқызды. Іші қыз-қыз қайнады. Ашуға булықты, қатты күйінді. Іші қып ете қалды. Бірден сезіктене қойды. Іші лас, сырты таза. Сырты – бүтін, іші – түтін, қу, айлакер. Іші майланды. Әлауқаты артты, тұрмысы жақсарды. Іші майлы. а) Күйлі, қоңды, семіз. ә) Ауқатты, әлді. Іші мұздады. а) Қатты шошыды. ә) Ұнатпай қалды, тітіркенді, ренжіді, өкпеледі. Іші мұздай болды. Жүрегі су етті, секем алды. Іші мықты. Өз есебі өзінде, арамдығы күшті. Ішін ақтарды [ ашты ]. Бар сырын айтты, көңілдегі арманмұңын жайып салды, мұңын шақты. Ішін алдырмады. Ойын сездірмеді, сыр бермеді. Ішін бұзды. Асқазанына жағымсыз тиіп, iшін өткіздi. Ішіндегі мұзы еріді. Көңілі жібіді. Ішінде жыланы бар ма. Ашқарақ, тойымсыз, тамақсау адам туралы айтылады. Ішінде ит [ мысық ] өліп жатыр. Еш сырын шашпады, пікірі ішінде, ойында не барын ешкім білмейді. Ішінде ит өліп жатса да. Ешкімге айтпаған жан сыры, үлкен құпиясы, Құдай алдында күнәсі болса да. Ішіне арыстан ойнағандай. Тыпыршып, тыныштық таппай. Ішіне бүкті [ сақтады, жиды ]. Сыр сақтады, тіс жармады. Ішіне қонбады. Ұқпады, миына кірмеді. Ішіне ел қонды. Тамақ ішіп, аштықтарын басты, тойды. Ішіне енді. Тіл тауып жақындасты. Ішіне жел қарысты. Ішіне салқын тиді. Ішіне жиды. Сыр сақтады, тіс жармады. Ішіне кірсе шыққысыз. Сән-салтанатты, құлпырып жайнап тұр, өте әдемі, көркем. Ішіне кіріпшықты. Көңілдегi бар сырын, ойын білдi. Ішіне қан қатқан. Қызғанышын ішіне сақтаған; әбден өшіккен. Ішіне қыл [ шынашақ ] айналмайды. Өте іші тар, қызғаншақ. Ішіне мұз қатты. Көңілі қалды, түңілді. Ішінен [ бықсып ] шіріді. поэтикалық. Іші жамандыққа толды, іші жаман оймен уланды, іші шірік ойға толды. Ішінен жайлады. Бауырына кіріп алып, зұлымдық жасады, сездірмей аяқтан шалып, қастандық жасады. Ішінен күлді. Сыртқа білдірмей ажуалады, мысқылдады, келекеледі, мазақтады. Ішінен кіріп, сыртына шықты. Жағынды, өзіне бұрып алды, жағымпазданды. Ішіне пышақ айналмайды. Іші тар, қызғаншақ. Ішіне шынашақ айналмайды. Іші тар, қызғаншақ. Ішіне сыймады. Айтқысы келді де тұрды, сыр сақтай алмады. Ішіне толғау салды. поэтикалық. Ойға қалдырды, тебірентіп, көңілін шарықтатты. Ішін жылан жалап жібергендей [ өткендей ]. Удай ашытты, күйдірді; өзін өте жаман сезінді, өкіндірді. Ішін жылытты. а) Мейірлендірді, елжіретті. ә) Көңілге жылу ұялатты. Ішін иттей жалады. Удай ашытты, ішін күйдірді. Ішін иттей кемірді. Жегідей жеді, мазасын алды. Ішін ит тырнағандай қиналды. Іші әлем-жәлем болып, удай ашып азаптанды, қатты күйзелді. Ішін кептірді. Қарғапсіледі, әбден жамандап сөз қылды. Ішін күйдірді. Біреудің күншілдігін күшейтті, қызғанышын арттырды, ішін ашытты. Ішін қара мысық тырнады. Іші күйді, қызғанды. Ішін от қылды. поэтикалық. Қайғыға салды, ішіне ғашық отын түсірді. Ішін сезді. Сырын білді, ойын түсінді. Ішін соқты. Жиі және терең дем алды, алқынды. Ішін тартты а) Секем алды, күдіктенді. ә) Ышқынды, дүлейленді. б) Таңырқады, қайран қалды. в) алай-түлей боран жел соғардың алдында бір сәт тыныстады. Ішін тартып күлді. Өте қатты, тежеусіз, көзінен жас аққанша күлді. Ішін тырнады. Қатты өкінді, өзегі өртене ашынды. Ішін ұрайын! бейпіл сөз. Не болса, ол болсын, қажет емес т.б. деген мағынада айтылатын кейіс. Ішін үгіп алды. жергілікті сөз. Бар сырын айтқызды, сырын ақтартты. Ішің кепкір. қарғыс сөз. Мес болғыр, қаталап қалғыр деген мағынада. Ішің күйсе, тұз жала. а) шоқ-шоқ, саған сол керек! (біреудің болғанын көре алмайтын кісіге айтатын табалау түріндегі сөз). ә) Шыдамасаң жарылып кет. Ішің толғыр! қарғыс сөз. Оңбағыр, ойының осылғыр деген мағынада. Ішіңді жара ма? сөйлеу. Артық етпейді, керексіз емес. Ішіңді жылан жайлап отыр ма? Тоймадың ба, көнің кепті ме, жалмауызсың ба? деген мағынада. Ішіңе арыстан ойнап бара ма? Тыпыршып, тыныштық таппай жүрген бала туралы айтылады. Іші оттай күйді. Елжіреді, еріді, балқыды. Іші [ оттай, қазандай ] қайнады. Іші күйді, ыза кернеді, күйіппісті. Іші [ оттай ] жанды [ күйді ]. Қатты қапаланды, қайғыдан өртенді, азаптанды. Іші өлген, сырты [ құр денесі ] сау. Құр сүлдесі ғана жүр, көңілі басылған, өмірден түңілген, сырты бүтін, іші түтін, ішінен тынған. Іші өлді [ өлік ]. поэтикалық. Көңілі селт етпеді; ішкі дүниесі құлазып қалды. Іші өртенді. а) Көре алмағандықтан іші күйді. ә) Ғашық оты шарпыды. Іші [ іштен ] сезді. Біреудің сырын я әрекетін білді, аңғарды. Іші өтті. Ішіне, асқазанына ас тұрмады, тоқтамады. Іші [ сайсүйегі, іші-бауыры ] еріді. Жаны ашыды, аяды; елжірепегілді. Іші суыды. Көңілі қалды, ренжіді; ұнатпады, жақтырмады. Іші тарихи. Пейілі тар, қызғаншақ, біреудің болғанын көре алмайтын күншіл. Іші толды. а) Іші шерге толып, қамықты. ә) Іші пысты. Іші түтін, сырты бүтін. а) Сырт көзге саламатты көрінгенмен қайғылы, уайымды, шерлі. ә) Сырты әсем болғанмен, жаны таза емес. Іші у жалағандай болды [ күйді ]. Іші әлем-тапырық болды, удай ашыды. Іші уылжу. Уайымдау, сағыну. Ішi удай ашыды. Ішi күйдi, тым қатты өкіндi. Іші ұлыды. Қарны ашты, іші шұрқырады, тамақ жегісі келді. Іші шұрқырады. Тамақ ішкісі келді, қарны ашты. Іші ішіне кірді [ қабысты ]. Аштықтан бұралды, қатты ашықты деген мағынада.