ДЕМ
ир. зат есім. Тыныс мүшелерi арқылы сырттан iшке немесе iштен сыртқа шығарылатын ауа. Дем [ демi ] алуы [ алысы ] ауырлады. Тыныс алуы қиындады, ентіктi. Дем арасында. Тез арада, жылдам, лезде. Дем бердi. а) Демедi, сүйемелдедi, күш-қуат беріп көтермеледi. ә) Жiгерлендірдi, қайрат бердi, рухтандырды. б) жағымсыз. Елірттi, қайрап салды, айдап салды. Дем салдырды. д i ни. Үшкірттi, дұға оқу арқылы адамды дертке шалдықтырған себептерден айықтырды. Дем санады. Тағатсызданды, асықты. Дем санап жатты. Хал үстінде, әлсіреп жатты. Дем тартты 1. Өршелендi, екілендi. Дем тартты 2. Қылыш, семсер, пышақ, айбалта сияқты құралдарды пайдаланған сайын жүзi өткірлене түстi. Дем ұрды. жергілікті сөз. Жынданды, шалықты, жын ұрды. Дем шықты. а) Қайтыс болды, дүние салды. ә) Сыздаған жарадан не қан тамырынан қан алынды. Демi біттi [ таусылды, сөндi, тынды, үзілдi ]. а) Тынысы тарылды, демалысы қиындады, демалысы тоқтады. ә) Жан тәсілім қылды, үзілдi. Демі жылы. Демалысы өте жағымды. Демі екі иығынан зорға алынды. Аурудан ентікті, шаршады. Демi қосылды. Пiкірi бір жерден шықты, көңілдерi жарасты, iштей сезіндi, ұғысты. Демi құрыды. Шаршапшалдықты, қалжырады. Демін басты. Ентігін басты, тыныс алды. Деміне нан пістi. Өркөкіректік iстедi, мақтанып iсіп кептi, паңсыды, ешкімдi менсінбедi; жетісіп шалқып отырды. Демін жақыннан сезіндi. Қатар жүрдi, бірге болды. Демін жұтты. Тынышталды, тына қалды. Демін кеңсірігінен алды. Әрең дем алды, қатты қысылды. Демін iшіне тартты. Тына қалды, артын бақты. Демi от [ жалын ] болды. Күйіпжанды, ыстығы беттi шарпыды.