МОЙЫН
зат есім. 1. анатомиялық. Адам не жануарлардың басын кеудемен жалғастыратын дене мүшесі. 2. Қойшының сыбағасы саналатын, сүйегі көп, еті аздау мүше. 3. этнографиялық. Сәбидің мойны тез бекіп, қатаю үшін жас босанған әйелге арнайы асылатын мүше. 4. ауыспалы мағына. Бір нәрсенің басымен жалғасқан жері. 5. ауыспалы мағына. с ә ул. Құрылыс кезінде гидротехникалық ғимаратты немесе оның қазаншұңқырын су басудан қорғайтын қоршау (бөгет). Мойны алыс [ қашық ]. Арасы алшақ, алыс. Мойны астынан [ астына ] келді [ түсті ]. Оңбай құлады; ойсырай жеңілді, сәтсіздікке ұшырады. Мойны босады. Қолы тиді, арқа-басы кеңіді, жеңілденді. Мойны жар бермеді. Жалқаулығы ұстады, кежегесі кейін тартты, жұмысқа беттемеді. Мойны жуан. а) Ауқатты, күйлі, шаруашылығы бай. ә) Әлді, күшті. Мойны қатты. Белгілі бір іске икемі, бейімділігі жойылды. Мойны қашық. Жерi алыс, жырақ, шалғай. Мойнымен көтерді. а) Бәріне төзді, көнді, шыдады. ә) Өз қатесін өзі түзеді. Мойнына ақша мінді. Ақша қарыздар болды. Мойнына ала қап [ қоржын ] салды [ ілді ]. Тентіреді, қайыр тіледі, қайыршыланды. Мойнына алды. а) Кінәсін, айыбын мойындады. ә) Бір нәрсені міндетіне алды, міндетті болды. б) Тәуекел еттi, бел байлады. Мойнына арқан салды. Дегеніне күштеп көндірді, бағындырды. Мойнын алдырды. Жегілген көлік мойны қажалып, жауыр болды; атарқасының жауыр болуы. Мойнына артты [ жүктеді ]. а) Міндеттеді, жүктеді, мәжбүр етті. ә) Кінәлады, күнә жүктеді. Мойнына бұршақ салып [ тілеу ] тіледi [ салды ]. көнерген сөз. Ақ тілеу тіледі, жалбарынды. Мойнына дорба салды. Ел кезіп, тентіреп кеттi. Мойнына ер ерттемей мінді. Әбден басынып алды, басына шықты, билеп алды. Мойнына кескек салып. Азаптанып, жауыр болып, қиналып. Мойнына кісесін салды. Аллаға, Тәңірге сиынып жалбарынды, өтіндi. Мойнына қамыт киді [ салды ]. Өзін-өзі азапқа салды, бұғауға ілікті. Мойнына қойды. Шынын айтқызды, айып кінәсін мойындатты. Мойнына қоржын ілгізді. Қайыр сұратты, тілендірді, қайыршылыққа салды. Мойнына құрық тимеген. Үйретілмеген, шу асау. Мойнына құрық түсті. а) Біреуге кіріптар болды, еркінен айырылды, қолға түсті. ә) кекесін. Басы бос емес, үйленді, ерге шықты. Мойнына құрым байлады [ жапты, ілді ]. этнографиялық. Бұрыннан қалыптасқан ата дәстүрді бұзған адамды жұртқа масқаралап көрсету үшін берілетін жазаны қолданды, қорлады. Мойнына қыларқан [ бұрау ] түсті [ оралды ]. а) Бұғауға, тұтқынға түсті; кіріптар болды. ә) Бодан болды, кіріптар болды. Мойнына мінді [ мініп алды ]. а) Басынып алды, басқа шықты. ә) Біреудің арқасында күн көрді, масыл болды. Мойнынан жалы кетті. Арықтады, арыды. Мойнынан қамыт түспеді. Ауыр азаптан құтылмады, қиналды, азап шекті. Мойнына сайтан мінген. Өн бойын сайтан билеп, жын жайлаған, қулық-сұмдық жолына түскен. Мойнына салды. а) Мойнына алғызды, мойындатты. ә) Жүктеді, жауапты етті. Мойнын астынан келтірді. Алып ұрды, жеңді, оңдырмай құлатты. Мойнына су кетті [ құйылды. ] Ұнжырғасы түсті, мойыды, жүні жығылды, еңсесі түсті. Мойнына тау тесіп ілді. Ауыр азап шектірді, қинады, қиын іс істетті. Мойнына төрт қары бөз ілу. Өлген адамға кебін кигізу. Мойнына түсті. Мойнына жүктелді, міндеттелді. Мойнына шылбыр салды. Ақ тілеу тіледі, жалбарынды. Мойнын бұрады [ қайырды ]. Ырыққа көндіріп, дегенін істетті. Мойнын бұрды. а) Көңіл бөліп қарады, назар салды. ә) Көңіл бөлді, мән берді, назар аударды. Мойнындағы кескектен бетер жек көреді. Көргісі келмейді, қатты жек көреді. Мойнында қарызы бар [ кетті ]. Әлі өтей алмаған қарызы, міндет бар. Мойнын қылтың-қылтың еткізді. Мойнын қайта-қайта созды. Мойнын созды. а) Ілгері ұмтылды. ә) Талпынды, ұмтылды, дәмеленді. Мойнын үздіртті. Мүрдем кетіртті, желкесін қиғызды. Мойнын iшіне алды. Тоңғанда, ешкіммен сөйлескісi келмегенде, ұнатпағанда, жақтырмағанда, білдіргісi келмегенде, мойнын жағаға тығып, бұқшиятын қимыл ишарат. Мойнын ішіне тықты. Ұнжырғасы түсті, берекесі кетті. Мойның үзілгір! қарғыс сөз. Өліп кеткір, мүрдем кеткір! Мойны озды. Маңдай алды, атақты, беделді болды. Мойны озық. Алдыңғы қатарда, алда. Мойны түсті. Көңіл күйі болмады, ұнжырғасы түсті. Мойны ырғайдай. Ұзынтұра, тіп-тік. Мойны ырғайдай, биті торғайдай [ сирағы шидей ]. Азыптозған, жүдепжадаған. Мойны ырғайдай, битi торғайдай болды. Әбден арыпашып, азыптозды, жүдепжадады. Мойын бермеді. Ырыққа көнбеді, келіспеді. Мойын бұрғызбады. Мұршасын келтірмеді, мүмкіндік бермеді. Мойын бұрмады. Көңіл бөлмедi, елемедi, ескермедi. Мойын бұруға [ бұрар ] шамасы [ мұршасы ] жоқ [ келмеді ]. а) Мұршасы болмады, уақыты жетпеді. ә) Ешқайда соға алмады, тура келді. Мойынды қашыққа [ сыртқа ] салып кетті [ салды ]. Сырттап, алыстап, ырық бермей кетті. Мойын жастық. Мойын астына салатын жастықша. Мойын жіп. Мойынға байлайтын жіп, бау. Мойын қойды. Ынтасын қойды, белсене кірісті, ниеттенді. Мойын оздырысты. Ілгерледі, алға шықты, бір-бірінен озды. Мойын омыртқа. анатомиялық. Омыртқа жүйесінің мойын тұсындағы бөлігі. Мойын салды. а) Алдына барып қиылып сұрады, өтінді. ә) Назар аударды, көңіл бөлді.