БЕС
санесім. 1. Төрттен кейінгi есептік сан, 5 цифрының атауы. 2. педагогикалық. Оқу орындарында қабылданылған ең жоғары баға, балл. Бесақ минут. сөйлеу. Аз уақыт, әне-міне дегенше, тез. Бес аспап [ қаруындай ]. Әртүрлi iстің, мамандықтың тетігін білетін, жан-жақты. Бес батпан [ батпандай ]. а ) Әбден баттасқан кір, салтақ-салтақ кір. ә ) Өте ауыр, зілдей. Бес баулы зат есім. Бес рудан тұратын. Бес биенің сабасындай. Толық денелi, етжеңдi (әйел). Бес елi [ елідей ]. этнографиялық. а ) Бес саусақтың еніндей болатын қалыңдық өлшемi. ә ) экспрессивті.жағымсыз. Мүлдем мардымсыз, аз деп азырқану мағынасында қолданылады. б ) экспрессивті. Баттасқан. Бес елi кір. экспp. Әбден ластанған, қарала қожалақ, күс-күс. Бес жақсы. этнографиялық. Байырғы кездегi тоғыз беру салтының құрамына кіретін бес тәуір зат [ егер бес жақсы құл мен күң бастаған тоғыз болса, оның бес жақсысы 1) құл мен күң 2) боталы түйе 3) қазанат, 4) қалы кілем 5) құндыз iшік болады; ал бас жақсы боталы түйе болса, оның бес жақсысы 1) боталы түйе 2) құлынды бие 3) қалы кілем 4) астарлы шапан, 5) түзу мылтық (алмас қылыш) болады. Әдетте бес жақсының құрамын санамалап айтпайақ бас жақсыға қарап біледi. Толымды тоғыздың бас жақсысы құны мың жылқыға бағаланатын гауһармен әшекейлеген сәукеле тәріздi аса бағалы зат та болады ]. Бес күн жалған. фольклор. Қысқа өмір, опасыз дүние. Бес күндік. а) Азғана, қысқа, келте, уақытша. ә) Жалған (дүние), келте (ғұмыр). Бес кітап. діни. Тора, Тәурат-Інжілдің бір бөлігi болып табылатын көне өсиеттің алғашқы бес кітабының аты. Бес қанат үй. этнографиялық. Бес бөлек керегеден тұратын киіз үй. Бес қаралық. Бес малға тұратын, бағалы. Бес қияға асты. Ұзап кеттi, алыстады. Бес қиямет. Халықтық діни сенім бойынша, адам өміріндегі қиындықтар. Бес қолдың саласындай. сөйлеу. Бес саусақтай. Бес құлаш. а ) Иық деңгейінде созылған екi қол ұшының аралығындай бес ұзындықты білдіретін өлшем. ә ) бейнелі сөзқолданыс. Шұбатылған ұзын, аса ұзын. Бес намаз дұға қылды. діни. Таң атқаннан кеш батқанша тілеуін Алладан намаздарда үзбей тіледі. Бес парыз. діни. Мұсылмандықтың бес iргетасы – кәлиманы айту, бес уақыт намаз оқу, ораза тұту, зекет беру, қажылық ғибадатын орындау. Бес саусақтай білдi. Әбден қанық, өте жетік меңгердi, таныды. Бес саусағындай білді. Жан-жақты жетік, жақсы білді. Бес саусақ. Адам қолындағы саусақтар. Бес саусақтай. Ынтымақшыл, бірлікшіл. Бес саусақтай белгілі. Апанық, айдан анық, әбден түсінікті. Бес тал. Сирек, селдір мағынасында. Бес тиындық пайдасын көрмеді [ көрген жоқ ]. Ешбір пайда көрмеді, пайдасы болмады. Бес тиын. сөйлеу. Түк емес, құны төмен. Бес тиынға тұрмайды. Түкке алғысыз, бағасыз, құнсыз. Бес тиын құрлы көрмейдi. Мүлде бағаламайды, сыйламайды. Бес уақыт намаз. діни. Мұсылмандықтың бес парызының бірi, бес уақыт оқылатын намаз – таң намазы (памдат), бесін намазы, екінтi намазы, ақшам намазы, құтпан намазы.