КЕУДЕ
зат есім. 1. Дененің қарыннан мойынға дейінгі бөлігінің алдыңғы жағы, көкірек. 2. Төс. // Көкірек, менмен, тәкаппар. 3. Әйел адамның омырауы. 4. Дене, бой. 5. ауыспалы мағына. Көңіл, көкей, ой, сана. // Алдыңғы қатарлы. 6. ауыспалы мағына. Жазықтық, бой. 7. ауыспалы мағына. Іш, жандүние, өзі. Кеудесі асты. поэтикалық. Озды, алға шықты. Кеуде аша. Шын ықылас, бар ынтамен. Кеуде бастырмады. Ешкімге ырық бермеді, менмен, өжет, тәкаппар болды. Кеудеге бұлтын жиды. поэтикалық. Томсырайды, тымырайды, түнерді. Кеудеге итеру. Кедергі, тосқауыл болу, қолдау көрсетпеу. Кеудеге күй толды. поэтикалық. Шаттанды, қатты қуаныш үстінде болды. Кеудеге қайғы толды. поэтикалық. Қайғыланды. Кеудеге қара өрт кірді. поэтикалық. Бақытсыздық, қайғы келді. Кеудеге қонды. поэтикалық. Тұрақтады, тоқ тады. Кеудеге салды. Күш көрсетті, өркөкіректік жасады. Кеудеге тықты. поэтикалық. Жасырды. Кеудеде арман бұлқынды. поэтикалық. Көптен жүрген үміт қайта оянды, күш-қуат оянды. Кеудеде жаны барында. Тiрi тұрғанда, күшi барда. Кеудеде жалын тұтанды. поэтикалық. Үміті қайта жалғанды, қайта тірілді. Кеудеде қалды. Есте қалды, естен шықпады. Кеудеден бой көтерді. поэтикалық. Оянды, көрін ді. Кеудеден жалын өшпеді [ өшер емес ]. Күш-қуат, жалын қайтпады. Кеудеден жан шықты. Дүниеден өтті, көз жұмды, өлді. Кеудеден кен ақтарды. поэтикалық. Ішкі сырын, құпиясын ашты. Кеудеден қақты. поэтикалық. Итерді, кедергі болды. Кеудеден төгілді. поэтикалық. Шықты, жария болды. Кеудеде сақтау. Ұмытпау, есінен шығармау. Кеудеде шырақ жанды. поэтикалық. Үміт оты оянды. Кеуде жылытты. поэтикалық. Жақсылық, шарапат әкелді. Кеуде керді. Өзін-өзі жоғары санады, тәкаппарланды. Кеуде кере айтты. Рақаттанып ішкі сырын айтты, бәрін айтты, ақтарды. Кеуде кеуледі. поэтикалық. Толып кетті, сыймады. Кеуде көрсетті. Қыр көрсетті, дандайсыды, менменсіді, тәкаппарланды. Кеуде көрсету. Қыр көрсету, менменсу. Кеуде көтерді. а) Дандайсыды, паңданды, өзін жоғары ұстады, менменсіді. ә) Қайта жаңғырды, жаңарып бой түзеді. Кеуде көтеру. Дандайсу, өзін жоғары ұстау. Кеуде қақты. а) Дандайсыды. ә) Мақтанды, бөсті. Кеуде қатарлы. Алдыңғы қатарлы, алда. Кеуделеріне [ көкірегіне ] Құран ұрды [ қойды ]. Ақтық сөзін айтып, ант берді, ант ішті. Кеуде маржаны. поэтикалық. Ең қымбат, асыл, ең жақын. Кеудемде аққу бар. поэтикалық. Бойымда сұлулық, махаббат, жастық бар. Кеудемде жанартау бар. поэтикалық. Көңілде ұшқын, жалын бар. Кеудемде үміт жанды. поэтикалық. Үміттенді, қайта оянды. Кеудемен соғу. Өркөкіректену, омырауға алу. Кеудені арман басты. поэтикалық. Арманы көбейді. Кеудені ашты. а) Бойын сергітті, көңілін көтерді, тынысты кеңейтті. ә) Өзін аямады. б) Жан дүниені, көңілді оятты, сергітті. Кеудені ашып жүрді. поэтикалық. Көпшіл болды, жатырқамады. Кеудені дүбірлетті. поэтикалық. Қуантты, шаттандырды. Кеудені керді. поэтикалық. Толды, сыймады. Кеудені кере дем алды. а) Рақаттанды, жайланды. ә) Демалды, тынды, жайбарақаттанды. Кеудені күмбірлетті. поэтикалық. Шаттандырды, бақытқа кенелтті. Кеудені қақ жарды. Қатты күйіндірді, өте ренжітті. Кеудені мұң тесті. Уайым-қайғы батты. Кеудені кеуледі. Толды, кернеді. Кеуденің жанды жері. поэтикалық. Жүрек, көңіл. Кеудені өрге сүйреді. Алға ұмтылды, жақсылыққа құштарландырды. Кеудені тілгіледі. поэтикалық. Маза бермеді. Кеудеңде жаның бар. Аман тұрғаныңда, күшің бар кезде деген мағынадағы сөзқолданыс. Кеудеңде намыс болса. Өзөзіңді сыйласаң, намысың болса, жігіт болсаң деген мағынада. Кеудеңді қара тас бассын. қарғыс сөз. Өл, мүрдем кет. Кеуде салыстырды. Мықтылығын, зорлығын теңестірді. Кеуде соғар батыр. Мен мұнда деп, төс ұрып шығар өр кеуде батыр. Кеуде соқты. Өркөкіректікке салынды, омырауға алды. Кеудесі асқан. Ойы биік, зердесі озық, ала бөтен. Кеудесі ашуға толды. Қатты ашуланды. Кеудесі бөлек жаны бар. поэтикалық. Ерекше, құпия. Кеудесi бүтін. Қайғышерi аз, мұңы жоқ. Кеудесі есіктей. а, өркөкірек, кеудесіне нан піскен. ә) Кең кеуделі, омыраулы. Кеудесі жоғары. Менмен, паң, өзімшіл. Кеудесі кепті. окказ. Сағыныштан ебден сарғайды, зарықты. Кеудесі кепкен. Мақтаншақ, бөспе. Кеудесi кету этнографиялық. Ауру малдың өкпесi кетіп, көкірек қуысындағы қабырға, бұғана, кәрi жілік тұсының iсуi. Кеудесі қарс айырылды. Қатты қайғырды. Кеудесі қуыс пенде. Қарапайым, жұрт қатарлы пенде. Кеудесімен жер соққандай. Адуынды, ожар, даңғой. Кеудесімен қорғады. Бар ұжданы, күшімен, жан-тәнімен аман сақтауға тырысты. Кеудесімен құм сызды. Қиын-қыстау жағдайды бастан кешірді, азап көрді. Кеудесін басты. Еңсесін көтертпеді, есесін алды, есесін қайтарды, көңілін басты. Кеудесін бастырмады. Есесін жібермеді, басындырмады. Кеудесін бермеді. Ырқына көнбеді, мойынсынбады, көңілін бастырмады. Кеудесінде инедей кірбіңі жоқ. Таза, ақкөңіл. Кеудесінде оты бар. Жігерлі, іскер, өнерлі. Кеудесінде оты жоқ. Жігерсіз, қажырсыз, намыссыз. Кеудесінде үміті бар. Дәмесі бар. Кеудесінде шыбын жаны бар. Тiрi, аман, есен. Кеудесіне бұлт шөкті. поэтикалық. Жамандық, қайғы үйірілді. Кеудесіне жинады. поэтикалық. Бір бойынан табылды. Кеудесіне жел бітті. Өрмінездікке салынды, көкірек көтерді. Кеудесіне нан пісті. Масаттанды, дандайсыды, менменсіді, өркөкіректенді. Кеудесінен дем шықты. Кектенді, қаһарланды. Кеудесінен жаны ұшты. а) Зәресі зәр түбіне кетті, қатты қорықты. ә) Өлді, көз жұмды. Кеудесінен итерді. а) Көзге ілмеді, санаттан шығарып тастады, менсінбеді, менсінбегенін көрсетті. ә) Басынды, басқа тепті, қорлады. Кеудесінен қақты. Шеттетті, топқа қоспады. Кеудесін кек кернеді. Ыза болды, ашуызадан жарылып кетердей болды, кектенді. Кеудесінен шыбын жаны шыққанша. Демі таусылғанша, өлгенше. Кеудесіне сақтады. Ішінде сақтады, ұмытпады. Кеудесіне сыймады. а) Аптықты, алқынды. ә) Паңданды, ісіпкепті, мақтанды. б) Сыр, құпия туралы. Кеудесіне түйді. а) Көңіліне тоқыды, жадына сақтады, ойында ұстады. ә) Кек сақтады. Кеудесіне шайтан кірді. Суық жүріске салынды; азды, ойына арамдық кірді. Кеудесін кере сімірді. Әбден қанды, қанғанша ішті. Кеудесін кір басты. Төмендеді, қарайды, артта қалды. Кеудесін қуаныш кернеді. Шаттыққа бөленді, көңілі тасыды. Кеудесін мұңға толтырды. Уайым-қайғы жегізді. Кеудесін мұң тесті. Мұңға батты, қайғы-зар шекті, қапа болды. Кеудесін өрге айдайды. поэтикалық. Менсінбеді, өзіне қарамай өркөкіректенеді. Кеудесін сөкті. поэтикалық. Аямады. Кеудесін сүйреген. поэтикалық. Тіршілігі бар, қу жан. Кеудесін сүйреді. Өзін-өзі қинады, зорланды. Кеудесін тосты. а) Қиындықтан қашпады. ә) Жанын қиды, басын тікті. ә) Құшақ жая қарсы алды. Кеудесі өртенді. Іші күйді, қатты уайымдады. Кеудесі тасыды. Көңілі көтерілді, шаттанды. Кеудесі шер болды. Қайғырды, қамықты, шерленді. Кеуде тырнады. Қатты қынжылтты, жанын жеді. Кеуде ұрды. Мақтанды, масаттанды, дандайсыды. Кеуде ұру. Мақтану, бөсу.