ӨЛ
= етістік. 1. Қаза болу, дүние салу. 2. ауыспалы мағына. Өшу, жоғалу, құру, жойылу. 3. ауыспалы мағына. Болымсыз тұлғада келіп аты өшпейді, ел есінде мәңгі сақталады деген мағынаны білдіреді. 4. ауыспалы мағына. Болымыз тұлғада келіп, мәңгілік болу, жоғалмау мағынасын білдіреді. Өлген артық [ жақсы ]. Ұятқа қалғанша, масқара болғанша жер басып жүрмегеннің өзі мақұл деген мағынада. Өлген жері осы. Қатты ұятқа қалды, ұсталды, қолға түсті т.б. мағынада. Өлгеніне қарамады. Аянбады, жанын салды. Өлгені тіріліп, өшкені жанды. Қуанышқа кенелді, үзілген үміті қайта жанды, мәз-мейрам болды. Өл де маған. кейі с. Күл болмаса, бұл болсын, одан әрмен деген мағынада. Өл деймісің. сөйлеу. Не қыл дейсің, қайтейін. Өл десең өліп, тіріл десең тірілейін. Не десең де айтқаныңа көнейін. Өлдіге санады. Өлді деп есептеді. Өле жаздады. а) Жаны қиналды, қысылды, қымтырылды. ә) Жаны қалмады, бәйек болды. Өлердегі сөзін айтты. Ақтарыла, қиыла сөйледі, жалынып шынын айтты. Өлер жерін [ өлерін ] білмеді. Абайламай, ойламай әрекет етті, арандар жерін байқамады. Өлеріне келді [ таянды ]. Қартайып, дүниеден қайтар шаққа жетті. Өлеріне көрінді. Дүние салған кісінің ақтық (соңғы) әрекеті, қылығы туралы айтылады. Өлмегенге қара жер. Қатты ұялған, қысылған кезде айтылады. Өлмегенге өлі балық жолығады. Қисыны келейін десе, қиыннан қиысады, бір нәрсенің септігі тиеді деген мағынада. Өлмесең ома [ өме, өрем ] қап! қарғ ы с. Өліп, құрып кет, жерге кір! Өлмесе өме [ өмірем, өрем ] қапсын! қарғ ы с. Жатқанынан тұрмасын, кеткенінен келмесін деген мағынада. Өлсе де айырылмайды. Қолынан шығармайды, ешкімге бермейді.