АЛТЫ
санесім. Алты бірліктен тұратын, бестен кейінгi есептік сан; 6 цифрының атауы. Алты ай жаз. этнографиялық. Үркер көрінбейтін сәуір, мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек айлары жылдың жылы, жайлы мерзімi. Алты ай қыс. этнографиялық. Көне қазақ танымындағы Үркер жыл санауы бойынша Үркердің шығыстан көрініп, батысқа дейінгi қазан, қараша, желтоқсан, қаң тар, ақпан, наурыз сияқты суық айлары. Алты ай қыс, алты ай жаз. көнерген сөз. этнографиялық. Үркер жыл санауы бойынша Үркер көрінбейтін сәуір, мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек сияқты жылы айлары мен Үркердің шығыстан көрініп, батысқа батқанға дейінгi қазан, қараша, желтоқсан, қаңтар, ақпан, наурыз сияқты суық айлары; жыл бойы. Алты айлық. Алыс, ұзақ. Алты айналса. Жер дүниенi кезсе, әлемдi шарласа да. Алты айрықтан тер кеттi. Тұла бойын тер басты, қара терге түстi, әбден терледi, су болып, қара терге түстi. Алты айшылық жол [ жер ]. Ұзақ уақыт, бірнеше ай кететін жол, сапар. Алты аласы, бес бересi жоқ. Алысберісi жоқ, өткенкеткенi жоқ, ешбір қатысы, шаруасы жоқ. Алты алаш. а) Бүкіл ел, дүйім қазақ, жұрт. ә) Түркi тектес халық. Алты арыс. Алты атадан тараған ру, ұрпақ. Алты арыс алаш. Барша қазақ елi. Алты аспапты. Айласы асқан, жан-жақты. Алты аттады. Ұзақ жолды тезақ жүрдi, тез жүріп өттi. Алты ауыз. а) Ынтымақ жоқ, бірлік жоқ, ала ауыз. ә) өсек-аяң, ғайбат сөз. Алты ауыз [ ауызды ала ] болды. Бiрінің сөзіне бірi көнбей араздасты, керістi, келіспедi, ымыраға келмедi, бастары қосылмады, бірікпедi. Алты ауыз сөз. Азын-аулақ, бірер сөз. Алты бақан ала ауыз. Қырғи қабақ араз, қырық пышақ. Алты батпан. а) Зiлдей ауыр. ә) Ауыр, қиын. Алты көш алыс. Тым алыс, қашық. Алты күн. діни. Алла тағаланың он сегіз мың ғаламды жаратқан уақыты. Алты қабат. сөйлеу. Алты рет. Алты қабат ала арқан. экспрессивті. Ақ, қара қылдан алты қабат етіп ескен арқан. Алты қанат ақ орда. а) этнографиялық. Алты керегелi, еңселi, биік, бай, төрелердің үйi. ә) Еңселі үй. Алты қанат үй [ орда ]. Алты бөлек керегеден құралатын киіз үй. Алты қарыс ақ болат. фольклор. Өткір, мықты семсер. Алты құлаш ақ найза [ алмас қылыш ]. экспрессивті. Батырлар ұстайтын аса ұзын қарудың түрi. Алты құлаш ала арқан. экспрессивті. Ұзын, мықты арқан. Алты құлаш ала ат. экспрессивті. Ірi, есік пен төрдей мықты ат. Алты қырдың астында [ аржағында, асты ]. Алыста, қашық жерде. Алты қырдың астынан. Алыс жерден, қашықтан. Алты қырлы ақ жебе. Оғының қыры алты жебе. Алты қырлы мылтық. көнерген сөз. Оқпанының қыры алтыдан тұратын көне мылтық түрi. Алты қырлы сүңгi. көнерген сөз. Ауыр қарулы әскер жарақтандырылатын, жебесi алтықырлы найза, қарудың түрi. Алты малта ас қылды. Қиыншылық күнтуып, жартымсыз, мардымсыз тамаққа көніп деген мағынада айтылатын, ақынжыраулар поэзиясында кездесетін тұрақты тіркес. Алты мезгіл. этнографиялық. Таң қараңғысы, таң, сәске, түс, кеш, түн. Алты мүше. Екi көз, екi аяқ, екi қол. Алты мың набатат. діни. Мұсылман діні аңызы бойынша, Алла тағала о баста жерде жаратқан өсімдік түрлерінің жалпы саны [ Алла тағала жаратқан он сегіз мың ғаламның бір бөлігі, алты мыңы – мақлұқат (жануарлар әлемі, алты мыңы – жамиғат ұлт, ұлыстар) болған деседі ]. Алты рулы [ арыс ] алаш. Алты сан алаш. Алты сан алаш. тарихи. Алаш қауымына кірген iрi-iрi алты тайпаның атына байланысты қалыптасқан атау, көп алаш, көп ел, халық. Алты табан. ойын. жергілікті сөз. Асық ойынының бір түрi. Алтытарам. Көп, ағыл-тегіл, сай-сала. Алты тарап. Бөлікбөлік, тарам-тарам. Алты таспа жалпақ өрім. Алтау етіп тілінген таспадан жалпақ айыл тәріздi етіп өрім өру әдісінің атауы.