ТОҒЫЗ
санесім. 1. Сегіз бен онның аралығындағы санесім. 2. Тоғыз жас. // Сағатта сегіз бен онның арасын көрсететін уақыт. 3. этнографиялық. Дәстүрлі қазақ қоғамындағы үлкен жиынтойда ат бәйгесіне берілетін сыйлық немесе әртүрлі даушарда төленетін айып. 4. этнографиялық. Дәстүрлі қазақ қоғамында қадірлі қонаққа, сыйлы кісіге берілетін, сондай-ақ жол-жоралғы жөнімен берілетін, өз ішінен жанды (немесе тірі) және жансыз (немесе өлі) тоғыздан, бас жақсыдан құралған кәде. Тоғыз айып. этнографиялық. Түйе бастаған тоғыз мал не iрi тоғыз зат төлемi, айыптың ең iрісi. Тоғыз айып тартты. Айыптың ең үлкенін төледі. Тоғыз беру. этнографиялық. қазақтың байырғы салтдәстүрінде айыпанжаға (құн төлеу, әртүрлі айып т.б.), бас бәйгеге (ат жарыс, балуан күрес, сүре айтыс т.б.), күйеу ұрын барған кезде, жігіт қызды алып қашқан жағдайда, жол-жоралғы жөнімен қадірлі қонаққа берілетін кәде. Тоғыздың бас жақсысы. этнографиялық. Жанды тоғыздан қара нар, емшегі тұтам бие (не қазанат), жансыздан қалы кілем, алмас қылыш (не түзу мылтық), тәуір киім (қымбат ішік, жібек шапан) енетін кәде. Тоғыз жолдың торабы. Көп жолдың түйіскен, тоғысқан жері. Тоғыз көзді [ тор, топшылы ] кіреуке [ сауыт, берен ]. фоль к. Эпостық жырларда кездесетін батырлар киімінің бір түрі. Тоғыз қарыс қазан. этнографиялық. Жиынтойда, ас бергенде асылатын үлкен қазан. Тоғыз қырлы, тоқсан [ бір ] сырлы. Өте тапқыр, өнері мол, икеморамы ерекше ақылды кісі туралы айтылады. Тоғыз саққа жүгіртті. Әртүрлі теріс пікір айтты, өзінше болжам жасады. Тоғыз тарау. анатомиялық. Адам қолының мойыны, білезік салатын тұстағы көп ұсақ сүйектен тұратын күрделі буын. Тоғыз тарту. этнографиялық. Тойтомалақтарда қайым айтыстан жеңілген жақтың торғын орамалдың шетіне күміс жүзік (не күміс теңге) түйіп, жеңгендерге сый-құрмет көрсетуі. Тоғыз тұрып [ толғанып ], тоқсан [ он ] толғанды [ ойланды ]. Тебірене ойланды, жан-жақты қарастырды. Тоғыз [ тоқсан ] қатынның толғағы қатар келді. Қарбалас іскe, қат-қабат шаруаға килікті, жұмыс басты болды деген мағынада. Тоғыз қабат торғауыт. көнерген сөз. Бірнеше қабат көннен жасалған сауыт. Тоғыз қабат торқа. бейнелі сөзқолданыс. Үлде мен бүлде. Тоғыз пернелi домбыра. Тоғыз пернеге бөлінген сабы бар домбыра. Тоғыз iшектi домбыра. Тоғыз iшектен тұратын домбыра үлгісi.