ЕС
зат есім. 1. Адамның естіген, көргенбілгенін ойда сақтау қабілеті; жад. 2. Түйсіктежірибе, көргенбілген, естігеннен түйгені, ақыл. 3. психологиялық. Бұрынғы тежірибені ұйымдастыру жене сақтау процестері, осы арқылы бұрынғы тежірибені қайталап пайдалану немесе санаға қайта оралтуды жүзеге асыратын жүйке жүйесінің негізгі қызметтерінің бірі. 4. ауыспалы мағына. Сүйеніш, медеу, серік. 5. биологиялық. Тірі жүйелердің көргенбілгенді, естігенді, сезгенді, өтіп кеткен құбылыстарды нақтылы бір жағдайда қасиеттерімен бірге жинақтап, тежірибе ретінде пайдалану дағдысы. Ес болғандай. Медеу қылардай, тірек етердей. Ес болды. Демеу болды, серік, сүйеніш болды. Ес білгелі. Есейгелі, ержеткелі, ержеткеннен күні бүгінге дейін. Ес білді. Есейді, ержетті, оңсолын таныды. Ес білдірді. Дем берді, рухтандырды, жердемдесті. Ес біліп, етек жапқалы [ жиғалы ]. Есейгелі, ержеткелі. Ес біліп, етек жапқанша. Жасынан, есейгенше. Ес біліп [ жиып ], етек жапты. Есейді, есі кірді; өзіне-өзі келді. Ес біліп, етек жиған жер. Ақыл кіріп, оңды-солды білген мекен, ержеткен жер. Ес жиғызды. а) Бойын жазғызып, бір серпілтті. е, өздіөзіне келтірді, ақылына келгізді. Ес [ есін ] жиды [ жинады ]. а)Талықсып жатқан адам өзіне-өзі келді, ақылы кірді. е) Ауыр тауқыметтен құтылды, қорқыныштан арылды. ә) Дем алды, тынықты. б) Ел қатарына қосылды, адам болды. Ес жиюға келтірмеді. Жанжағына қарауға мұрша бермеді. Ес жоқ. а) Жастыққа, албырттыққа бой ұрған, масаң. е) Қуанышында не қорқуында шек жоқ; асыпсасулы, есі шыққан. б) Ой жоқ, қамсыз, қаперсіз. Ес [ өң ] жоқ, түс жоқ. а) Қатты қорықты, қатты шошынды деген мағынада. е) Қатты абыржыды. Еске [ есіне ] алды. а) Ойына түсірді, ескерді, еледі. е) Ойынан шығармады, бейқам болмады. б) психологиялық. Ұзақ уақыттық жадтан алынып шыққан өткеннің бейнелер санада көрініс тапты. Еске алу. психологиялық. Ұзақ уақыттық естен уақыт пен кеңістік тұрғысынан оқшаулап өткеннің бейнелерін алып шығу. Еске [ есіне ] келді. Ойға түсті, жаңғырды; ескерілді. Еске [ есіне ] сақтады. Жадынан шығармады, ұмытпады. Еске [ есіне ] салды. Ойына түсірді, ескертті. Еске [ есіне ] түйді. Аңғарды, ұқты. Ес кетті, жан шықты дегенде. сөйл, өлдім-талдым дегенде, езер, ереңерең. Еске түсті. Ойына келді, жадына түсті. Еске түсірді. Есіне алды, жадында жаңғыртты. Еске түсіру. психологиялық. Ұзақ мерзімдік жадтан қажет ақпаратты іздеумен, қалпына келтірумен жене алумен байланысты ақыл-ой ерекеті. Ес көрді. Медеу тұтты, сүйеніш қылды. Ес [ есі ] кірді. а) Есі ауған адам өзіне-өзі келді, түзелді, Ақпараттың жадта сақталуын қамтамасыз ететін үдерістердің жалпылама атауы. Есте [ есінде ] тұтты [ ұстады ]. Ұмытпады, жадында сақтады. Ес тоқтатпаған баладай. Ақылы кірмеген, жанжағын аңдап, оңсолын танымаған баладай. Ес тоқтатты. Ақылы кірді, есейді, толысты. Ес тұтты. Арқа тұтты, сүйеніш, пана көрді. Ес түсті. Ақылына келді, сабасына түсті. Есті жинаңқырады. Есін жинайын деді, өз-өзіне келді. Есті қашырды [ шығарды ]. а) Абдыратты, асыпсастырды. е) Дегбірін алды, мазалады. Есі ауды. а) Ақылестен айырылды, талып қалды. е) жергілікті сөз. Аңсары ауды, құмар болды. б) Делсал болып, не істерін білмей абдырып қалды. в) Жынданды, есуастанды, жарымес болды. Есі ауысты [ ауытқыды ]. Ақылынан адасты, есеңгіреді, жынданды. Есі [ ес ] бар. Есті, ақылды. Есі бүтін. Ақылы түзу, ойлау қабілеті дұрыс. Есі дұрыс. Ақылы түзу, дені сау, ойлау қабілеті бар. Есі [ дені ] дұрыс па? сөйлеу. қарапайым сөз. Не сөйлеп тұрсың, ол не дегенің деген мағынада. Есі енді. а) Ер жетіп, ақыл кірді. ә, өз-өзіне келді, ес жиды. Есі жарым. Ақылы кем, жарымес. Есі кетті [ қалмады ]. а) Зереқұты қалмады, үрейі қашты, жаны қысылды. е) Мазасы кетті, қатты састы, абдырады. б) Ынтықты, елітті, берекесі кетіп құмартты. в) Тыныштығынан айырылды, беймаза күй кешті. г) Қатты қуанды. Есі кірелішығалы. а) Ақылы толыспаған, жас. е) Ақылы кем, жарымес. Есі кіресілішығасылы. сөйлеу. Есі ауған, талықсыған, шала есті. Есi кірдi. а) Ақылы толды, есейдi. ә) Талып, қатты есеңгіреп қалып, есін жиды, өзөзіне келдi. Есі қатты. жергілікті сөз. Басы қатты. Есі қалмады. а) Құмартып, құштар болды. ә) Жаны қысылды. Есі қашқан жандай. Есінен айырылған адамдай. Есін алды. а) Ынтықтырды, елітті, мас қылды. е) Мазасын кетірді, есеңгіретті, мезі етті. Есін білер-білмес. Жас, әлi ақыл тоқтатпаған. Есін біліңкіремедi. сөйлеу. Қатты есінен танды дегендi жұмсартып айтуды білдіретін сәл есi шығып қалды деген мағынадағы сөз қолданыс. Есінде қалды. Ұмытпады, жадында сақталды. Есінде тұрмады. Ұмытты, есінде қалмады. Есін екеу, түсін төртеу қылды. Есеңгіретіп жіберді, есін шығарды. Есінен адасты. а) Ақылынанжаңылысты, есеңгіреді. е) Абдырады, қатты састы. Есінен айырылды. а) Талып қалды, бір уақытқа ақылынан айырылып қалды. е) Алжыды, жынданды, есуастанды. б) Есі шықты, үрейі ұшты, абдырады. в) Ынсапсызға айналды, құнықты. Есінен бір [ екі ] елі шығармады. Ылғи есінде жүрді, ер уақытта жадына сақтады, ұмытпады. Есінен жаңылды. а) Ақылесін жоғалтты, есеңгіреді. е) Есі шықты, меңгірді. Есінен өшірді. Жадынан шығарып тастады, ұмытты. Есінен тандырды. Еңсесін көтертпеді, бой жаздырмады, есін шығарды. Есінен тарс шығып кеттi. Мүлде ұмытып кетті, есінде болмады. Есінен тастамады. Ұмытпады, жадынан шығармады. Есінен [ жадынан, ойынан ] шығармады [ бір шығармады, шығарған емес ]. Ылғи ойында сақтады, ұмытпады. Есінен [ ойынан ] шықпады шықпай қойды ]. Ұмыта алмады, әрдайым ойында жүрді. Есінен шықты. Жадынан шықты, ұмытты. Есіне салғансыды. Есіне салған болу, есіне әрең түсіргендей кейіп таныту. Есіне [ жадына ] тұтты. Еске ұстады, ойына сақтады.