ҮН
зат есім. 1. Құлаққа естілетін дыбыс; дауыс. // Сәбидің, нәрестенің іңгәләп жылаған дауыс. ы. // Мәшине, трактор т.б. жол көліктерінің оталғанда шығатын дауыс. ы; гүріл. // Қоңырау дауыс. ы, сылдыр, шырыл. 2. Әуен, ән. 3. ауыспалы мағына. Сөз, сөйленіс. // Музыкалық аспапты тартқанда, ойнағанда шығатын саз. // Ырғақ, әуез. 4. ауыспалы мағына. Ұран. 5. ауыспалы мағына. Құстардың сайрауы. 6. ауыспалы мағына. Иттің үрген дауыс. ы, арсылы. Үн берді. Хабарлады, үндеу тастады, тілек қосты, қостады. Үн жоқ. Тіл қатпады, бір ауыз сөз айтпады. Үн жоқ, түн жоқ. Ешбір дыбыс шығармастан; үнсіз-түнсіз, тым-тырыс. Үн көтерді. Ұран тастады, үндеу тастады, дабыл қақты. Үн қатпады. Тіс жармады, ләм-мим демеді. Үн қатты. Дыбыс берді, сөйледі, жауаптасты. Үн қосты. а) Жаңа бастаманы, жаңалықты қолдайтынын білдірді. ә) ауыспалы мағына. Бірге жыласты, бірге дауыс. шығарды. Үннен қалды. Сөзден қалды, үндемеді. Үн салды. Дауыс. шығарып жылады. Үн [ дыбыс ] шығармады [ шығарған жоқ ]. а) ләм-мим демеді, үндемеді, тіл қатпады. ә) Қың демеді, ауырсынбады; бәріне де төзді. Үн шығару. Бұл жерде ақын соңғы сөзін, ақтық тілегін айтты деген мағынада қолданған. Үні бітті. а) Даусы қарлығып, дыбысы шықпай қалды. ә) Сөйлеуден қалды, үндей алмады. Үні жер [ көк ] жарды. Атағы шартарапқа жайылды. Үні кетпеді. Сөзі, дауыс. ы ұнамды, жағымды деген мағынада. Үнін өшірді. а) Жағын қарыстырды, сөйлеуін қойды. ә) Мазалауын қойғызды. б) Жауды жойды, талқандады. Үнін шығарма. Жылатпа, дауыс. ын шығарма, ауызын жап деген мағынада. Үніңді өшір! кейі с. Даусыңды шығарма, сөйлеме. Үніңді [ дыбысыңды ] шығарма! Аузыңды жап, үніңді өшір деген мағынада айтылатын зеку. Үнің өшкір! қарғ ы с. Дауыс. ың шықпай қалғыр! Үні [ даусы ] өңменінен өтті. Жанға батты, көңілді қалдырды. Үні өшті. а) Сөзден бөгелді, үндеуге шамасы келмеді. ә) Жойылды, құртылды, қиратылды. Үні шықпады. а) Сөз таба алмады, сөзден тосылды. ә) Көмексіз, мүсәпір болу мағынасында. б) Дыбысы шықпай қалды, тілі байланды. Үні шықты. Дыбысы естілді.