ІЗ
зат есім. 1. Адам, мал, аң, т.б. аяғының жерге түскен таңбасы, басқан жерде қалған дақ. 2. Тап-тап кеткен жол, соқпақ, шұбырынды. 3. ауыспалы мағына. Белгілі бір бағыт, бағдар. 4. ауыспалы мағына. Бір нәрсенің белгісі, нышан. 5. заң. Криминалистикада тар мағынада бір объектінің таңбасы, келбеті (қолдың, аяқ тың, тістің ізі және тағы басқа.); кең мағынада «қылмыстың ізі» деген ұғымға, оқиға болған жерде қалған жеке заттар, қираған, сынған нәрселер және қылмысқа байланысты айналада болған өзгерістердің бәрі. Із аңдығыш. а) Ізін қадағалағыш, соңына түскіш. ә) жағымсыз. Бақталасқыш, табалағыш, қадамын бағып мінегіш. Із аңдыды [ бақты, кесті. Соңына түсті, жолын тосты, торыды. ізге түспеді. Қудаламады, біреудің жолын қумады. ізге түсу. а) Соңына түсу, жүрген жолы бойынша жүріп отыру. ә) спорт. Велошабандоздар бәсекесінің бір түрі, жекелей және команда болып тректе жарысу (қашықтық 4 км). Ізге шөп салу. Аң ізін, мал ізін қуғандар ізден адасып қалмау үшін іздің жер бетіне түскен таңбасына шөп салып өлшеу атайды. іздің ақпараттылығы. заң. іздің із қалыптастырушы объектідегі және із қалыптастыру механизмі туралы өзіндегі ақпараттық мәліметтерді сақтауы және жеткізуі. Із жасырды. а) заң. Қылмысты істің, ұрлықтың айғағын таптырмайтын етті. ә) Көзден бұлбұл ұшты, көрінбей қалды. б) Жалт берді, ұстатпай кетті. Із жеткізуші объект. заң. Із табылған барлық объектілер мен субъектілер. Із жоғалтты. а) Ұрланған малдың ізтүзі білінбеді, ізінен адастырды. ә) ізтүзін таптырмады, жүрген жолынан адастырып кетті. б) ауыспалы мағына. істеген қылмысын жасырды, бүркеді. Із кесу. Қылмыскерді іздеу, ізіне түсу, соңына түсу. Із кесті. ізіне түсіп аңдыды, іздеді. Із кесуші. Қылмыскердің соңына түсіп аңдушы адам. Із қалды. а) Соңында мұрагер боларлық тұяқ бар, перзенті бар деген мағынада. ә) істеген ісі нен белгі қалды. Із қалдырды. а) Мұрагері боларлық тұяғы болып, ұрпақ жалғастырды. ә) Пайдалы іс, үлгі-өнеге көрсетті, ұмытылмас игілік жасады. Із суытпай. Көп кешіктірмей, көп күттірмей. Із түсті. а) Жаңа жауған қарды басқаннан, табанының ізі қалды. ә) Біреудің, бір нәрсенің болғанын білдіретін белгі қалды. Із шалды. Аңның ізіне түсті, із кесті. ізі жоғалу. Көрінбей, білінбей кету, орны да қалмау. ізі кетпеді. Ұмытылмады, естен шықпады. ізін ала. Артынша, көп ұзамай. Ізін аңду. Соңына түсу, жолын тосу, тору. ізін басар. ізбасар. ізін басты. Біреудің ісін одан әрі жалғастырды. ізіне ерді. Соңына ерді. Ізінен адасты. Ізін жоғалтып алды. ізінен қалмады. Соңына түсті, жолын торыды. ізінен қиыс кетпеді. Өкшелей соңынан қалмады. ізіне түсті. а) ілесе жүріп отырды; соңына түсті, қуды. ә) Арам ниетпен аңдыды, біреудің соңынан түсті, қудалады. ізін сабақтады. жергілікті сөз. Дереу іздеу салды, қолма-қол тексеруге алды. ізін сақтады. Аялады, қамқор болды. ізін суытты. Ат ізін салмай хабарсыз кетті, үшті-күйлі жоғалды, жасырынды. ізін шығарып алды. Барымталап алды (көбі не жылқы малы туралы айтылады). ізіне [ соңына шырақ алып ] түсті. а) Қыр соңынан қалмады, көз жазбай бақты да отырды. ә) Қудалады, қуғынсүргінге ұшыратты. ізіне түсу. әскери сөз. Толық жою мақсатында шегінуші қарсыласқа жасалған шабуыл [ ізіне тү су алға жылжудың жоғарғы қарқынына жетуге, қарсыластың қапталы мен тылына шығуға, қолайлы шептерді басып алуға мүмкіндік береді ]. ізі өшті. Ешбір белгісі қалмады, жадыдан өшті, ұмыт болды. Ізі суыды. Жоғалды, ұмыт болды. ізі суымады. а) Көп кешікпеді, ұзаққа созылмады, болғанына ұзақ уақыт өтпеді. ә) Әніміне дегенше, дереу.