ИМАН
[ араб тілі. ] зат есім. 1. д і нифилос. Ислам дініндегі бес парыздың бірі, яғни Алла тағаланың жалғыз, біреу екеніне, Алладан басқа Құдайдың жоқтығына, Мұхаммед пайғамбар (с. ғ. с.) оның елшісі екеніне сену; мұсылмандықтың негізгі шарты. 2. діни. Алла тағаладан, Құдайдан қорқушылық, мұсылмандық жолды, ахлақты ұстанушылық, діни сенім. 3. Адам бойына тән ізгілік, адалдық, ар-ұждан; ұят, адамгершілік. 4. ауыспалы мағына. Байлам, тоқтам; байлаулылық, тұрақтылық, айнымас сенім. 5. ауыспалы мағына. Адамның бүкіл жан дүниесіне, сезіміне қуат беретін рухани күш. 6. Ант, уәде сөз, серт. Иман айтқызды. Адамның жантәсілім ететін шағында Алладан барлық күнәлары үшін кешірім сұратып, бір Алла тағаладан басқа Құдай жоқ екенін мойындағанын айтып ғибадат еткізді. Иман атын ұмытты. Құдайын ұмытты, Алладан қорықпады, арұяттан аттап кетті. Иман бар деп азанға барма. Алла тағалаға деген сенімді және оған құлшылық етуді, мұсылмандық жолды тек мешіттегі ғибадаттан ғана іздеме деген мағынада. Иман берсін [ бер ]. көнерген сөз. Риза болғанда айтылатын діни алғыс сөз. Иман берді. Тәлім-тәрбие берді, жөн көрсетті. Иман жүзді. 1. Инабатты, жүзі жылы. 2. Арұяты бар, кішіпейіл, тәрбиелі, көргенді. Иман орнады. Сенімі орнықты, сенімі күшейіп, байланды. Иман бұзды. Азғындады, рухани азғындық жолына салынды. Иманға үндеді. діни. Бір Аллаға мойынсынуға, ислам жолына түсуге шақырды. Иманды жан. Аллаға сенетін, діни парызын орындайтын адам. Иманды кісi. Ұяты, ариманы бар адам, таразысы тең ақыл иесi. Иманды қадір тұтты. діни. Аллаға сенуді, құлшылық етуді, Алладан қорқуды бәрінен жоғары қойды. Иманды құлға жолықсын [ кез келгір ]. көнерген сөз. тілексөз. Ұятыары бар, ізгі ниетті, тілеуі ақпен кездессін деген мағынадағы бататілек. Иман жолы. діни. Мұсылмандық ахлақ пен ислам қағидаларын сақтаған өмірлік бағыт. Иман жүзді. Арұяты, ұжданы бар, кішіпейіл, жылы жүзді. Иман жүзін тоздырды. Беті бүлк етпей өтірік айтты, ұялмады. Иман келтірді. а) діни. Алланың біреу екеніне, одан басқа Құдай жоқ екеніне сенді, сол сенімін сөзбен айтып, жүрекпен бекітті. ә) Сенді, иланды, нанды. Иманмен қаптап қойғандай. бейнелі сөзқолданыс. Бір көргенге мұнтаздай, күнәдан пәк кісідей. Иманмен өтті. Өле-өлгенше Аллаға сеніп, оған құлшылық қылды. Иманнан айырылды. Алланың жалғыздығы мен құдіретіне сенбеушілік білдірді, Құдайды ұмытты. Иманнан [ басқа ] жақын жоқ. діни. Бұл дүниеде пендеге Аллаға мойынсыну мен ғибадат етуден басқа сауапты іс жоқ. Иманнан безді. Құдайды, оған құлшылық етуді ұмытты, күнә жасады. Иманның отауы. бейнелі сөзқолданыс. Иман салу. Алла тағалаға құлшылық етіп, өлер алдында кәлимасын айту. Иман сұрады діни. О дүниелік болғанда, күнәсін кешіріп, Аллаға сенімін білдіріп, ғибадатын қабыл алсын деп жалбарынды. Иман тапты. діни. Бір Алла тағалаға деген сенім мен бойсұнушылыққа қол жеткізді. Иман таразыға салды. Байыппен бағдарлады, байқады, ұятқа қалмайтындай салмақтап өлшеді. Иман таразы қалыпқа келді. а) Сабырлы қалпына түсті, байыптап, бағдарлай алатындай күйге келді. ә) Жөнге келді, қалыпты күйге түсті. Иман таразы сөз. жергілікті сөз. Шын сөз, әділ сөз. Иман үйіру. діни. Дүние салғалы жатқан адамға жасалатын мұсылмандық ғұрыптардың бірі [ адамның жан беруін жеңілдету немесе фәни дүниеде соңғы рет құлшылық еткізу үшін молда немесе басқа да сауатты адам «кәлимаи сөздер» мен Құран сүрелерін оқиды; жан беретін адам мүмкіндігінше қайталап айтады, сүреден кейін оған «мейрамсу (имансу)» ішкізіледі ]. Иманы айғақ. Арұжданы куә. Иманы бетінде үзіліп тұр. Ұяң, ибалы, тәрбиелі екені бетжүзінен де көрініп тұр. Иманы ғасыл болды. Төбе шашы тік тұрды, иманы тас төбесіне шықты. Иманы жар. Ұяты білсін. Иманы жоқ. Имансыз, Аллаға сенбейтін. Иманы жолдас [ кәміл ] болсын. діни. тілексөз. Одүниеде бақытты болсын, бұл дүниеде жасаған жақсылығы жұмаққа апарсын деген тілексөз. Иманы кәміл. Сенімі күшті, ешбір күмәні жоқ. Иманы қасым болды. Үрейi ұшты, зәреқұты қалмады, қатты қорықты. Иманым күйсін. қарғану. Біреуді сендіріп, иландыру үшін айтылатын жаным шықсын, тұқымым құрысын деген сияқты мағынадағы қарғану сөзі. Иманы қалмады. Зәресі ұшты, құты қашты, қатты қорықты. Иманы қашты. Зәреқұты ұшты, үрейленді, шошыды. Иманы таяқтай болды. Зәресi ұшты, зәреқұты қашты, жаны түршіктi. Иманын ұшырды. Қатты үрейлендірді, құтын қашырды. Иманына берік. Уәдесіне, сертіне берік, сөзінен таймайтын. Иманына қамшы баспады. Сыйлау мағынасында айтылады. Иманын айтты. а) діни. Жантәсілім ететін шағында Алладан барлық күнәлары үшін кешірім сұрап, бір Алла тағаладан басқа Құдай жоқ екенін мойындағанын айтып ғибадат етті, Құдайға сиынды. ә) Қатты қорықты, үрейі ұшты. Иманыңа қамшы баспайын. Сыйлау мағынасында айтылатын шамыңа тимейін, намысыңа тиетін сөз айтпайын дегенді білдіретін сөзқолданыс. Иманын алға тартты. Иманын желеу етті, иманын беделінің кепілі ретінде көрсетті. Иманын берсін. тілексөз.діни. Марқұмды Алла тағала рақымымен, салауатымен жарылқасын, күнәларын кешірсін, иманды болсын деген мағынадағы кісі қайтысболғанда айтылатын тілек сөз. Иманын білді. Алланың біреу екеніне, одан басқа Құдай жоқ екеніне сенді, ислам жолына түсті, Аллаға ғибадат етуді үйренді. Иманын сатты. Арұжданын, дінін, ұятын айырбастады, саудалады. Иманын тіледі. О дүниелік болғанда Алладан рақым, салауат, күнәларының кешірілуін тіледі. Иманын үйірді. а) діни. Өлер алдында, жан тапсырарда кісіге құран оқытты. ә) Үрейін ұшырды, қатты қорқытты. Иманын ұшырды. Үрейін алды, қатты қорқытты, зәреқұтын қашырды. Иманын жаудырды. Қайта-қайта Құдайға жалбарынды, жан-жақтан құлшылық етті. Иманы саламат болсын. тілексөз.діни. Алла тағала марқұмның иманын кәміл етсін, жанын жаннаттан қылсын деген мағынадағы кісі қайтыс болғанда айтылатын тілек сөз. Иманы тас төбесіне шықты. Зәресі ұшты, қатты қорықты. Иманы түршікті. Шошынды, зәреқұты қашты. Иманы ұшты. Қатты қорықты, зәресі қалмады. Иманы шошыды. Зәресі ұшты, қорықты. Иманы іміра болғыр жергілікті сөз. Иманы жолдас болсын.