ІРГЕ
зат есім. 1. этнографиялық. Киіз үй керегесінің сыртқы жағы, киіз жабылған қоршауы. 2. Үйдің ауласы, қорасы, айналасы. 3. ауыспалы мағына. Жақын жер, маң. қрге ажырату. Бөлектену, оішаулану. қрге айырды. Алыстады, оішауланды. қрге алдырмады. Шебін бұздырмады, нық тұрды. қрге аударды. а) Отырған жерінен басқа қонысқа көшті, мекен тұрағын ауыс тырды. ә) Әйелді қонысқа, мекен орынға балап, бұрынғы әйелін – сары жұрт деп, соған қайта оралу турасында айтылады. қрге бақты. Біреудің үйінің сыртынан, есігін аңдыды. қрге бермеді. Ырық бермеді, өз дегенін істеді. қргеден сығаламады. Жасырынбады, ашық, емін-еркін кірді. қргеден ұру. спорт. Қазіргі бокста жиі қолданылатын іргеге еніп, жақын арақашықтықта жұдырықтау. Іргеден шығару. этнографиялық. Күйеуі өлген әйелдің қайын жұртында қалмай, бірақ оның рұқсатымен бөлек кетуі [ қазақтың отбасылық, жұбайлық салтында ері өлген әйел бір жылдан кейін жесір отырмай күйеуінің аға-інісіне не жақын туыстарының біріне шығуға тиіс. Егер жақын туғантуысы болмаса немесе ол адамды өзіне тең санамаса, бас еркін сұрайтын да кез болады. Бұл ел ақсақалдары мен молданың талқысына салынады. Әйелдің талабы дұрыс болған жағдайда және әйел басқа ерге шығатын болса, бұрынғы күйеуінің малмүлкінен үлес ала алмайды, өз төркінінен келген мүлік толық қайтарылады да, рұқсат беріледі ]. қргеден шығу. этнографиялық. күйеуі өлген жесір әйелдің әмеңгерлікке келіспеген, басқа біреуге тұрмысқа шығуға бел байлауы, төркінінен келген затпен ғана бөлек шығуы. қрге көтерді. Ұйымдастырылды, тұрғызылды. қргемді ластама. Жерімді бүлдірме, ары жүр деген мағынада. Іргенi алыс салды. Араласқұраластықты тоқтатты, арасын алшақтатты; көңілін суытты, араларына салқындық орнады. қргесі берік. Босағасы мықты, белді. Іргесi бүтін. а) Азбаған, тозбаған, сетінемеген. ә) Тыныш, жайбарақат. қргесі бұзылды. Ел ішіне іріткі түсті, берекесі кетті. қргесі қақырады. Ынтымағы бұзылды, ауызбіршіліктен айырылды. қргесі қаланды. а) қргетасы қаланды (негізі қаланды, негізі тұрғызылды). ә) Тұрғызды, салды, бекітті. қргесі тимеген. Бұрын-соңды болып, қонып көрмеген (ел). қргесін аулақ [ бөлек ] салды. Алыс жүрді, жоламады, араласпады, қатыспады, қол үзді. Іргесін аулақ салды. Алыс жүрдi, қашқақтады, жоламады. қргесін аулақ [ аулаққа, бөлек ] салды. Өзін аулақ ұстады, алыс жүрді, жоламады. Іргесі сөгілді. поэтикалық. Ыдырап, тарқап кетті, құрыды, күйреді. қргесін ашып алды. Ашықтан-ашық бөлектенді, бөлінді. Іргесін ашып алды. Қарымқатынасы үзілдi, араласпайтын болды. қргесін көтерді. Кетірді, қуды, көшіріп жіберді. қргесін теңестірді. Дамыған елмен терезесін тең қылды. қргесі сөгілді. Қабырғасы қақырады; бірлігі кетті, күйреді, жойылды. қргесі тимеген жер. Бұрын-соңды болып, білісіп көрмеген ел. қргесі түрулі. Түс кезінде киіз үйдің іргесін түріп, желдетіп қою. қрге тепті. Тұрақтап қалды, мекендеді, орналасты, түпкілікті орнықты. қрге тимеген. Аяқ баспаған, ел көшіпқонба ған, соны (жер).