ӘЛ
[ араб тілі. ] зат есім. 1. Күш, қуат. 2. Шама, мұрша, жағдай, хал-ахуал. Әл алды. Қуаттанды, бойына күш біттi. Әл бердi. Күш, қуат бердi, қуаттандырды. Әл бермедi. Бой бермедi, ырық бермедi. Әл біттi. а ) Бойда қуат пайда болды, әлдендi. ә ) Бойдан күш кетіп әлсіредi, қалжырады. Әлден келсе. Қолдан келсе, шама жетсе. Әлдi алды. Әлсіреттi, қалжыратты. Әл жиды [ жинады, құрады ]. Қуаттанды, күш алды. Әл кеттi [ тайды ]. Дәрменi құрыды, діңкеледi, күшi қайтты, азайды. Әл кірдi. Бойда күш-қуат пайда болды, әлдендi. Әл қылды. Қуат еттi, медет қылды. Әл үстінде. Өлім аузында, халi мүшкіл, нашар. Әлi жеттi [ келдi ]. а ) Шамасы жеттi, мұршасы жеттi, күшi жеттi. ә ) Халжағдайы жетістi. Әлi құрыды [ таусылды ]. Күшқуаты, шамасы біттi, мұршасы қалмады. Әлін білдi. Өз шамасына қарай iс iстедi, асыптаспады, жайын білдi, шамасына қарады. Әлін білмеген әлек. Өзінің шамашарқын, күшқуатын білмеген адам туралы айтылады. Әліне қарамады. Өзінің шамасын білмедi, күшқуатына қарамады. Әлің келсе, атымды қой. Шамаң келсе, қолыңнан келсе, жаса.