ДӘМ-ТҰ
3 зат есім. 1. Ас, тамақ өнеркəсібі. 2. Азық түлік. 3. Астың татымы, дәмi. 4. ауыспалы мағына. Жазмыш, өмір. Дәмтұз айдады [ тартты ]. Көрудің нәсібін жазды. Дәмтұз атқыр [ ұрсын ]. қ а рғ. Татқан дәмнің құшырына жолық деген мағынада. Дәмтұз атсын! қарғыс. Дәмтұздың қасиетi ұрсын! Дәмтұзды аттады. Асыраған ортасын сатып кеттi. Дәмтұз тапты. Тамағын асырады, күнін көрдi. Дәмтұз татты. а) Жазмыш жазып, тағдыр айдап бұрын бармаған, ойламаған жерге барды, көрдi, адамдармен араласты. ә) Дастарқанында қонақ болды. Дәмтұз тосты. Тамақтандырды, ас ұсынды, сыйлады, құрметтедi. Дәмтұз үйден тартсын. тілек. Үйіне аман-есен оралсын, аман барып, сау қайтсын. Дәмтұзына салды [ тапсырды ]. Тәуекел еттi, арұжданына тапсырды. Дәмтұзы араласты. Аралас-құралас болды, жақсы қарымқатынаста болды. Дәмтұзы біттi [ таусылды, түгесілдi ]. Ажалы жеттi, өлдi. Дәмтұзы жарасты. Бiрбірінің көңілінен шығып, тіл табысты. Дәмтұзы жараспады [ жарасқан жоқ ]. а) Тiл табыса алмады. ә) Татутәттi тұра алмады, отаса алмады, айырылысып кеттi. Дәмтұзы қосылды. Көңілдерi жарасты, үйлендi. Дәмтұзын ақтады. Ішкен асының қарымын қайтарды, ойлаған жерінен шықты, үмітін, сенімін ақтады. Дәмтұзын аттады. Жақсылыққа жамандық iстедi, қиянат жасады, үмітін ақтамады, жақсы қарымқатынасты бұзды, тәрк еттi, опасыздық жасады. Дәмтұзын бітірдi. Өлтірдi, көзін жойды, мерт қылды.