КӨСІЛ
= етістік. 1. Тегіс жерге тағы басқа. отырғанда, шалқасынан жатқанда, тізені бүкпей, аяқты созып жіберу. 2. Малдың, негізінен жылқының, бауырын жаза, құйғыта шабуы. 3. Жосылу, зымырау, зулау, қарқындау, қарыштау. 4. ауыспалы мағына. Арқа-басы кеңею, денесі жайылу, емін-еркін жайлану. 5. ауыспалы мағына. Шешіліп, желпініп сөйлеу, шешендікке салу. 6. ауыспалы мағына. Шабытына міну, шабыттану, шалқу. 7. ауыспалы мағына. Белгілі бір алқаптың, өзенсудың, ұзынсонар жолдың көз ұшында созылуы, шетсіз, шексіз мол аймақты қамтуы. 8. ауыспалы мағына. Дәуірлеу, асқақтау. Көсіле айту. Шешіле сөйлеу, егжейтегжейлібаяндау. Көсіле ақты. Шалықтай тасыды. Көсіле желді. Тайпалта сар желіске салды, еркінше желді. Көсіле жөнелді. а) Ағыза жөнелді, зулады. ә) Шешіле сөйледі. Көсіле көлбеді. а) Ұзаққа, көп жерге созылды, қаптады, көлеңкеледі. ә) Ұзыннан ұзақ созылып жатты. Көсіле қашты. Алдыартына қарамай безді, зыта жөнелді. Көсіле құлады. Созыла, ұзынынан түсті, жалп етті. Көсіле самғады [ салды, сермеді ]. Бауырын жазып, құйғыта шапты, бар екпінімен зымырады, ұшты. Көсіле сөйледі. Жан-жақты етіп, қыза сөйледі; шешіле сөйледі. Көсіле сұлады. Ұзынынан созылды. Көсіле сілтеді. а) Бар екпінімен шапты, қарыштады, зымырады. ә) Шешіле сөйледі, қызбалана сөйледі. Көсіле тартты. а) емін-еркін самғай, құйындата жөнелді. ә) Зымырап қашты. Көсіле тастады. Сілтей тастады, аяғын алшаң басты. Көсіле түсті. а) Созыла түсті, көсіліңкіреді. ә) Екпіндей, қарыштай түсті. Көсіле шапты. а) Ат басын ірікпеді, бар пәрменімен шапты, шарықтады. ә) Еркінсіді, емін-еркін жүрді, өзін ештеңеден шектемеді. Көсіле шертті. Желдірте қақты. Көсіле шырқады. Құйқылжыта, тамылжыта, асқақтата ән салды. Көсіліп аяңдады. Еркін, бауырын жазып асықпай жүрді. Көсіліп жатты. Көлбеп, кең жайылып, ұшы-қиыры көрінбей жатты. Көсіліп жіберді. Аяғын созып жіберді, ұзыннан созылды. Көсіліп сала берді. а) Желе, жосыла жөнелді, бабына келді, қыза түсті. ә) ұшы-қиырсыз боп, кең жайылып жатты. Көсіліп сөйледі. Шешіліп, желдей есіп сөйледі. Көсіліп тастады. Аяғын созып жіберді, кеңінен созылды. Көсіліп түсті. Молынан жатты; баттиып түсті. Көсіліп ұшты. Самғап ұшты. Көсіліп шаба алмады. Өндіре жаза алмады, шабыты келмеді. Көсіліп шығындады. Көп күш, қаржы жұмсады, шығынға белшесінен батты.