Толковый словарь казахского языка: Әкет>
ӘКЕҢ-ӘКЕҢ : әкең-әкең дедi. #сөйлеу. қарапайым сөз. Әкесінен боқтады, әкесіне тіл тигіздi.
ӘКЕ 1#омоним #зат есім. 1. Балалы балған ер адам. 2. Малдың т.б. жанжануарлардың еркегi; аталық мал. 3. Әкесінің замандастары, қатарластары. 4. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің ең зоры, мықтысы, күштісi. Әке қаны төгілген жер. #поэтикалық. Ата-баба жаудан қорғап қалған туған жер, атамекен. Әке мұрасы. #этнографиялық. Қазақ халқының салты бойынша үйдің балаларына еншілеп бөліп берілетін әкенің жиған-терген дүниесi, малмүлкi. Әкеңдi өлтіріп пе едi? #сөйлеу. “Қатты кек сақтап, өшігетіндей не болды?” деген мағынада айтылатын кею мәніндегi сөзқолданыс. Әкеңнің аузын. #сөйлеу. бейпіл. Боқтық, былапыт сөз. Әкеңнің басы қалды ма? #сөйлеу. «Байланып қалдың ба, не көріндi» деген мағынадағы кеюдi білдіретін сөзқолданыс. Әкеңнің [ көз ] құны бар ма? #сөйлеу. «Не ақыңбар, жұмысың не?» деген мағынада айтылатын кею, ашулануды білдіретін сөзқолданыс. Әкеңнің [ көз ] құны жоқ. Ақысы жоқ, аласысы жоқ. Әкең тіріліп келдi ме? #сөйлеу. “Сонша қуанып, елегізетіндей не көріндi, неменеңе жетісіп елпілдейсің?” деген мағынада айтылатын сөзқолданыс. Әке орнына әке болды. Әкесінің орнын басып, туған әкесіндей асырап, бақты. Әкесi аштан өлген кісідей. Көнi кепкен, ындыны жарымаған. Әкесi базардан келгендей. Мәз-мейрам, мәре-сәре. Әкесіндей көрдi. Туған әкесіндей көрдi, жақсы көрдi. Әкесін көзіне көрсеттi. #сөйлеу. Көресісін көрсеттi. Әкесін өлтірген жоқ. #сөйлеу. «Соншама өштесетіндей, өшігетіндей не болды?» деген мағынадағы сөзқолданыс. Әкесi өлгендi де естіртедi. “Қандай ауыр, жағымсыз хабар болса да жасырмай айтады” деген мағынадағы сөзқолданыс. Әкесін танытты. #сөйлеу. а ) Сазайын бердi, көресісін көрсеттi. ә ) жағымды. Жантәнімен беріле, жапыра iстедi, түбін түсірдi. Әкесінің аузынан түскендей. Әкесіне айнымай тартқан, ұқсаған. Әкесінің әкесi. #сөйлеу. Атасы. Әкесінің есімін [ қосып, атыжөнімен ] айтты [ атады ]. Орыс тіліндегi дәстүр бойынша қаратпа ретінде адамның атына әкесінің атын тіркестіріп қолдану. Әкесінің [ көз ] құны бардай [ кеткендей ]. #сөйлеу. Өшіккендей, кегi бардай, аласысы бардай. Әкесінің құнын сұрады. #сөйлеу. Тым қымбат сұрады. Әкесінің үйіндей [ үйінде жатқандай, үйіне кіргендей ]. Өз әкесінің үйінде жүргендей. Әке үйi. #этнографиялық. Қара шаңырақ, әке-шеше отырған үлкен үй.
ӘКЕ-БАБА #зат есім. #сөйлеу. Ата-баба. Әкебабадан жібердi. #сөйлеу. Түгін қоймай боқтады, балағаттады. Әкебабадан қозғады. #сөйлеу. Әріден, түптұқиянынан бастап әңгіме қылды.
ӘКЕДЕЙ #сын есім. Әке сияқты, әке тәріздi.
ӘКЕЖАН #зат есім. #экспрессивті. Өз әкесін құрметтеу мағынасында айтылатын атауыш.
ӘКЕЙ #зат есім. #экспрессивті. 1. Өз әкесін құрметтеп, сыйлау мағынасында айтылатын қаратпа атауыш. 2. Өз әкесін немесе жасы сол тұстас ер адамды құрметтеу мағынасында айтылатын атауыш.
ӘКЕЙДЕЙ #сын есім. Әкей сияқты, әкей тәріздi.
ӘКЕЙ-ҮКЕЙ #сын есім. Бiрбірімен ауыз жаласқан, ымжымы бір, көңілдес. Әкей-үкей болды. #сөйлеу. Сыбайлас болды, етене араласты.
ӘКЕЙ-ҮКЕЙЛЕС = #етістік. Өзара шүйіркелесу, әмпей-жәмпей болысу.
ӘКЕКЕ #зат есім. #экспрессивті. 1. Өз әкесін құрметтеу мағынасында айтылатын қаратпа атауыш. 2. Әкесін немесе сол тұстас ер адамды құрметтеу мағынасында айтылатын атауыш.
ӘКЕ-КӨКЕ #зат есім. #экспрессивті. Бiреуге жалыныпжалбарынып “әкетай, ағатай” деген мағынада айтылатын сөз.
ӘКЕ-КӨКЕЛЕ = #етістік. Жалынып-жалбарыну, ағалапкөкелеу.
ӘКЕЛ = #етістік. Алып келу, жеткізу.
ӘКЕЛГІЗ = #етістік. Әкелдіру, әкелту, алып келгізу, жеткіздіру.
ӘКЕЛГІЗУ деген ӘКЕЛДІР = #етістік. Әкелгізу, әкелту, жеткізу.
ӘКЕЛЕ = #етістік. Әке, әке деу.
ӘКЕЛЕС #сын есім. Әкесi бір, бір әкеден туған.
ӘКЕЛУ деген ӘКЕЛУЛІ #сын есім. Дайын, әзір, алып келінген.
ӘКЕЛІ #сын есім. Әкесi бар.
ӘКЕЛІ-БАЛАЛЫ #сын есім. Әкесi мен баласы екеуi.
ӘКЕЛІК #сын есім. Әкеге тән, әкеге қатысты. Әкелік қамқорлық. Әкеге тән мейірім, шапағат. Әкелік махаббат. Әкеге тән мейірім, ыстық ықылас. Әкелік парыз. Әкенің бала алдындағы борышы. Әкелік сезім. Әкенің балаға деген махаббаты, мейірімi.
ӘКЕЛІМ #зат есім. Басқа жақтан әкелінген зат, бұйым.
ӘКЕЛІН = #етістік. Заттың не нәрсенің тұрған орнынан екіншi бір жерге көшірілуi, ауысуы.
ӘКЕЛІНУ деген ӘКЕЛІС = #етістік. Жеткізісу, әкелуге көмектесу.
ӘКЕМ #зат есім. жергілікті сөз. #экспрессивті. “Қарағым, шырағым, қалқам” мағынасында қолданылатын қаратпа атауыш.
ӘКЕМСІ = #етістік. Әке болғансу, өзін үлкен санау.
ӘКЕСЫМАҚ #зат есім. #сөйлеу. кекесін. Әке болушылықты келеке ету, әжуалау мағынасында қолданылады.
ӘКЕСІ #одағай. э в ф. Әйелдің өз ерінің атын атамауымен байланысты қолданатын қаратпа атауыш.
ӘКЕСІЗ #сын есім. Әкесi жоқ, жетім.
ӘКЕСІЗДІК #зат есім. Әкесi жоқтық, әкесi болмаушылық, жетімдік.
ӘКЕТ = #етістік. 1. Алып кет. 2. #ауыспалы мағына. Еліту, еріту, баурап алу. Әкетіп барады. #сөйлеу. Меңдеп алды, дендеп кеттi, шыдатпай барады.
ӘКЕТАЙ #зат есім. #экспрессивті. 1. Әкесінен немесе сол тұстас адамнан бір нәрсенi жалынып, қиылып сұрағанда құрметтеу мағынасындағы айтылатын қаратпа атауыш. 2. Өз әкесін немесе жасы сол тұстас ер адамды қадір түту мағынасында айтылатын атауыш. 3. #жергілікті сөз. Өз баласын немесе баласындай адамды еркелетіп айтылатын сөз.
ӘКЕТАЙ-КӨКЕТАЙ #зат есім. #экспрессивті. Қиылып сұрау, өтіну мағынасында ер адамға қарата айтылатын сөз.
ӘКЕТАЙ-КӨКЕТАЙЛА = #етістік. Әкетай-көкетай деп жалынып жалбарыну.
ӘКЕТАЙЛА = #етістік. Әкеге жалынып, жалынышпен өтініп сұрау.
ӘКЕТТІР = #етістік. Әкеткізу, кетірту, басқа жақ қа жіберту.
ӘКЕТТІРУ деген ӘКЕТУ деген ӘКЕТІЛ = #етістік. Шығарылу, басқа жаққа жi-берілу, апарылу.
ӘКЕТІЛУ деген ӘКЕТІЛІН = #етістік. Басқа жаққа жібертілу, шығарылу.
ӘКЕТІС = #етістік. Алып кетісу.
ӘКЕ-ҮКЕ #зат есім. #сөйлеу. Әке-көке.
ӘКЕШЕ #үстеу. Әкеге ұқсап, әке сияқты.
ӘКЕ-ШЕШЕ #зат есім. Әркімнің туған ата анасы.
ӘКЕШІМ #зат есім. #экспрессивті. Әкесіне деген ыстық сезімін білдіру үшін айтылатын атауыш.
ӘКЕ 1#омоним #зат есім. 1. Балалы балған ер адам. 2. Малдың т.б. жанжануарлардың еркегi; аталық мал. 3. Әкесінің замандастары, қатарластары. 4. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің ең зоры, мықтысы, күштісi. Әке қаны төгілген жер. #поэтикалық. Ата-баба жаудан қорғап қалған туған жер, атамекен. Әке мұрасы. #этнографиялық. Қазақ халқының салты бойынша үйдің балаларына еншілеп бөліп берілетін әкенің жиған-терген дүниесi, малмүлкi. Әкеңдi өлтіріп пе едi? #сөйлеу. “Қатты кек сақтап, өшігетіндей не болды?” деген мағынада айтылатын кею мәніндегi сөзқолданыс. Әкеңнің аузын. #сөйлеу. бейпіл. Боқтық, былапыт сөз. Әкеңнің басы қалды ма? #сөйлеу. «Байланып қалдың ба, не көріндi» деген мағынадағы кеюдi білдіретін сөзқолданыс. Әкеңнің [ көз ] құны бар ма? #сөйлеу. «Не ақыңбар, жұмысың не?» деген мағынада айтылатын кею, ашулануды білдіретін сөзқолданыс. Әкеңнің [ көз ] құны жоқ. Ақысы жоқ, аласысы жоқ. Әкең тіріліп келдi ме? #сөйлеу. “Сонша қуанып, елегізетіндей не көріндi, неменеңе жетісіп елпілдейсің?” деген мағынада айтылатын сөзқолданыс. Әке орнына әке болды. Әкесінің орнын басып, туған әкесіндей асырап, бақты. Әкесi аштан өлген кісідей. Көнi кепкен, ындыны жарымаған. Әкесi базардан келгендей. Мәз-мейрам, мәре-сәре. Әкесіндей көрдi. Туған әкесіндей көрдi, жақсы көрдi. Әкесін көзіне көрсеттi. #сөйлеу. Көресісін көрсеттi. Әкесін өлтірген жоқ. #сөйлеу. «Соншама өштесетіндей, өшігетіндей не болды?» деген мағынадағы сөзқолданыс. Әкесi өлгендi де естіртедi. “Қандай ауыр, жағымсыз хабар болса да жасырмай айтады” деген мағынадағы сөзқолданыс. Әкесін танытты. #сөйлеу. а ) Сазайын бердi, көресісін көрсеттi. ә ) жағымды. Жантәнімен беріле, жапыра iстедi, түбін түсірдi. Әкесінің аузынан түскендей. Әкесіне айнымай тартқан, ұқсаған. Әкесінің әкесi. #сөйлеу. Атасы. Әкесінің есімін [ қосып, атыжөнімен ] айтты [ атады ]. Орыс тіліндегi дәстүр бойынша қаратпа ретінде адамның атына әкесінің атын тіркестіріп қолдану. Әкесінің [ көз ] құны бардай [ кеткендей ]. #сөйлеу. Өшіккендей, кегi бардай, аласысы бардай. Әкесінің құнын сұрады. #сөйлеу. Тым қымбат сұрады. Әкесінің үйіндей [ үйінде жатқандай, үйіне кіргендей ]. Өз әкесінің үйінде жүргендей. Әке үйi. #этнографиялық. Қара шаңырақ, әке-шеше отырған үлкен үй.
ӘКЕ-БАБА #зат есім. #сөйлеу. Ата-баба. Әкебабадан жібердi. #сөйлеу. Түгін қоймай боқтады, балағаттады. Әкебабадан қозғады. #сөйлеу. Әріден, түптұқиянынан бастап әңгіме қылды.
ӘКЕДЕЙ #сын есім. Әке сияқты, әке тәріздi.
ӘКЕЖАН #зат есім. #экспрессивті. Өз әкесін құрметтеу мағынасында айтылатын атауыш.
ӘКЕЙ #зат есім. #экспрессивті. 1. Өз әкесін құрметтеп, сыйлау мағынасында айтылатын қаратпа атауыш. 2. Өз әкесін немесе жасы сол тұстас ер адамды құрметтеу мағынасында айтылатын атауыш.
ӘКЕЙДЕЙ #сын есім. Әкей сияқты, әкей тәріздi.
ӘКЕЙ-ҮКЕЙ #сын есім. Бiрбірімен ауыз жаласқан, ымжымы бір, көңілдес. Әкей-үкей болды. #сөйлеу. Сыбайлас болды, етене араласты.
ӘКЕЙ-ҮКЕЙЛЕС = #етістік. Өзара шүйіркелесу, әмпей-жәмпей болысу.
ӘКЕКЕ #зат есім. #экспрессивті. 1. Өз әкесін құрметтеу мағынасында айтылатын қаратпа атауыш. 2. Әкесін немесе сол тұстас ер адамды құрметтеу мағынасында айтылатын атауыш.
ӘКЕ-КӨКЕ #зат есім. #экспрессивті. Бiреуге жалыныпжалбарынып “әкетай, ағатай” деген мағынада айтылатын сөз.
ӘКЕ-КӨКЕЛЕ = #етістік. Жалынып-жалбарыну, ағалапкөкелеу.
ӘКЕЛ = #етістік. Алып келу, жеткізу.
ӘКЕЛГІЗ = #етістік. Әкелдіру, әкелту, алып келгізу, жеткіздіру.
ӘКЕЛГІЗУ деген ӘКЕЛДІР = #етістік. Әкелгізу, әкелту, жеткізу.
ӘКЕЛЕ = #етістік. Әке, әке деу.
ӘКЕЛЕС #сын есім. Әкесi бір, бір әкеден туған.
ӘКЕЛУ деген ӘКЕЛУЛІ #сын есім. Дайын, әзір, алып келінген.
ӘКЕЛІ #сын есім. Әкесi бар.
ӘКЕЛІ-БАЛАЛЫ #сын есім. Әкесi мен баласы екеуi.
ӘКЕЛІК #сын есім. Әкеге тән, әкеге қатысты. Әкелік қамқорлық. Әкеге тән мейірім, шапағат. Әкелік махаббат. Әкеге тән мейірім, ыстық ықылас. Әкелік парыз. Әкенің бала алдындағы борышы. Әкелік сезім. Әкенің балаға деген махаббаты, мейірімi.
ӘКЕЛІМ #зат есім. Басқа жақтан әкелінген зат, бұйым.
ӘКЕЛІН = #етістік. Заттың не нәрсенің тұрған орнынан екіншi бір жерге көшірілуi, ауысуы.
ӘКЕЛІНУ деген ӘКЕЛІС = #етістік. Жеткізісу, әкелуге көмектесу.
ӘКЕМ #зат есім. жергілікті сөз. #экспрессивті. “Қарағым, шырағым, қалқам” мағынасында қолданылатын қаратпа атауыш.
ӘКЕМСІ = #етістік. Әке болғансу, өзін үлкен санау.
ӘКЕСЫМАҚ #зат есім. #сөйлеу. кекесін. Әке болушылықты келеке ету, әжуалау мағынасында қолданылады.
ӘКЕСІ #одағай. э в ф. Әйелдің өз ерінің атын атамауымен байланысты қолданатын қаратпа атауыш.
ӘКЕСІЗ #сын есім. Әкесi жоқ, жетім.
ӘКЕСІЗДІК #зат есім. Әкесi жоқтық, әкесi болмаушылық, жетімдік.
ӘКЕТ = #етістік. 1. Алып кет. 2. #ауыспалы мағына. Еліту, еріту, баурап алу. Әкетіп барады. #сөйлеу. Меңдеп алды, дендеп кеттi, шыдатпай барады.
ӘКЕТАЙ #зат есім. #экспрессивті. 1. Әкесінен немесе сол тұстас адамнан бір нәрсенi жалынып, қиылып сұрағанда құрметтеу мағынасындағы айтылатын қаратпа атауыш. 2. Өз әкесін немесе жасы сол тұстас ер адамды қадір түту мағынасында айтылатын атауыш. 3. #жергілікті сөз. Өз баласын немесе баласындай адамды еркелетіп айтылатын сөз.
ӘКЕТАЙ-КӨКЕТАЙ #зат есім. #экспрессивті. Қиылып сұрау, өтіну мағынасында ер адамға қарата айтылатын сөз.
ӘКЕТАЙ-КӨКЕТАЙЛА = #етістік. Әкетай-көкетай деп жалынып жалбарыну.
ӘКЕТАЙЛА = #етістік. Әкеге жалынып, жалынышпен өтініп сұрау.
ӘКЕТТІР = #етістік. Әкеткізу, кетірту, басқа жақ қа жіберту.
ӘКЕТТІРУ деген ӘКЕТУ деген ӘКЕТІЛ = #етістік. Шығарылу, басқа жаққа жi-берілу, апарылу.
ӘКЕТІЛУ деген ӘКЕТІЛІН = #етістік. Басқа жаққа жібертілу, шығарылу.
ӘКЕТІС = #етістік. Алып кетісу.
ӘКЕ-ҮКЕ #зат есім. #сөйлеу. Әке-көке.
ӘКЕШЕ #үстеу. Әкеге ұқсап, әке сияқты.
ӘКЕ-ШЕШЕ #зат есім. Әркімнің туған ата анасы.
ӘКЕШІМ #зат есім. #экспрессивті. Әкесіне деген ыстық сезімін білдіру үшін айтылатын атауыш.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий