Толковый словарь казахского языка: Ұрыс>

ҰРЫП-ҰРЫП #үстеу. Ұрыпсоғып, жәбірлеп.
САЛЫП-ҰРЫП #үстеу. Алдыартына қарамай, асығыпүсігіп.
ҰРЫ #зат есім. Ұрлықты кәсіп еткен адам. Ұры алды. Қолды болды, ұрланды. Ұрыға құрық берді. Қарақшыны қолдап, дем берді. Ұрыға құрық салдырмады. Малды ұрыға алдырмады, қырағы болды. Ұры иттей. Сұғанақтанып, сумаңдап. Ұры иттей шулатты. Азан-қазан қылды. Ұрының арты қуыс. Сезіктенді, қорықты. Ұрының қолын кестірген. Ұрлыққа тыйым салған, ұрыны жазалаудың түрі. Ұры сай. Жықпылжықпылы көп жынысты сай. Ұры тіс. Тіс қабатының үстіңгі жағымен қабаттаса шыққан қосалқы тіс.
ҰРЫ-БӨРІ #зат есім. Ұры-қары, жау.
ҰРЫДАЙ #сын есім. Ұры сияқты.
ҰРЫҚ #зат есім. 1. #биологиялық. <лат. embrуоn> Аталық және аналық жыныс жасушаларының қосылу үдерісі – ұрықтану нәтижесінде түзілген бір жасушалы жаңа ағза (зигота). 2. Тұқым; дән. 3. #ауыспалы мағына. Негіз, түп тамыр. 4. #жергілікті сөз. Ру, тек, үрім-бұтақ. Ұрық алмастыру. #биологиялық. Екпе өсімдіктерді бір жерге кезектестіріп өсіру әдістері. Ұрық #ауыспалы мағына. тыру. #биологиялық. Жатында пайда болған ұрықты екінші ағза жатынына орналастыру. Ұрық жапырақшалары. #биологиялық. <лат. strаta germіnаlіa> Ұрықтық дамудың гаструляция кезеңінде бластуладан пайда болатын, маманданған жасушалар қабаттары (сыртқы қабат – эктодерма, ішкі қабат – энтодерма, ортаңғы қабат – мезодерма және оларды өзара байланыстаратын эмбрионалдық дәнекер ұлпасы – мезенхима). Ұрық жолы. #биологиялық. Пісіп жетілген ұрық өтетін түтік. Ұрық көпіргіші. #биологиялық. <лат. blаstосуstіs, #грек тілі. blаstоs – бастама, cуstіs – көпіршік> Бөлшектену кезеңі нәтижесінде түзілетін, іші қуыс сүтқоректілер ұрығы. Ұрық қандауыры. #биологиялық. <лат. асrоsоma, #грек тілі. асrоn – ұшы, sоma – дене> Аталық жыныс жасушасы – сперматозоид басының құрамындағы құрылым. Ұрық тамыршысы. #биологиялық. Өсімдік тамырының ұрықтағы белгісі. Ұрық түйіні. #биологиялық. <лат. nоdulus embrуоnусus> Сүтқоректілер ұрық көпіршігі (бластоциста) ішіндегі күңгірт түсті ірі жасушалардан (бластомерлер) құралған түйін (эмбриобласт). Ұрық шашты. Өніпөсті, көбейді.
ҰРЫҚҚАП #зат есім. биологиялық. Жемістің тұқымды (ұрықты) қоршаған бөлігі.
ҰРЫ-ҚАРЫ #зат есім. Ұрлық жасайтын, соны кәсіп ететін адам.
ҰРЫҚСАТ #зат есім. #сөйлеу. Рұқсат.
ҰРЫҚСАТСЫЗ #сын есім. сөйлеу. Рұқсатсыз.
ҰРЫҚТАН = #етістік. Тұқым шашу, ұрық егу.
ҰРЫҚТАНДЫР = #етістік. Тұқым шаштыру, ұрық ектіру.
ҰРЫҚТАНДЫРҒЫЗ = #етістік. Тұқым шашқызу, ұрық еккізу.
ҰРЫҚТАНДЫРҒЫЗУ деген ҰРЫҚТАНДЫРУ деген ҰРЫҚТАНДЫРЫЛ = #етістік. Тұқым шаштырылу, ұрық ектірілу.
ҰРЫҚТАНДЫРЫЛУ деген ҰРЫҚТАНУ деген ҰРЫҚТЫҚ #сын есім. Ұрық боларлықтай, ұрыққа тән. Ұрықтық кезең. #биологиялық. Эмбриогенездің бастапқы кезеңі. Ұрықтық ұлпа. #биологиялық. <лат. mesenсhуma> Ұрықтың алғашқы дәнекер ұлпасы.
ҰРЫҚ-ШАРҚЫ #зат есім. Үрім-бұтақ, рух.
ҰРЫЛ = #етістік. 1. Қақтығу, соқтығу. 2. Таяқ жеп, соққыға жығылу.
ҰРЫЛУ деген ҰРЫМ ұлын Ұрымға [ Үрімге ], қызын қырымға [ қытайға ] шұбыртты [ зыттырды! ]. Үрімбұтағын бытыратып, тозтозын шығарды.
ҰРЫМТАЛ #сын есім. 1. Жақын, жуық, таяу. 2. Қолайлы, ыңғайлы (жағдай). Ұрымтал жер. а) Қолайлы жағдай, ыңғайлы жер. ә) Тұтқиылдан соқтығатын өкпе тұс, төте.
ҰРЫМТАЛДАУ #сын есім. Қолайлырақ, ыңғайлылау.
ҰРЫМТАЛДЫҚ #зат есім. Қолайлылық, ыңғайлылық.
ҰРЫН = #етістік. 1. Бір нәрсеге қақтығу, тиісу, соқтығу. 2. #ауыспалы мағына. Бір пәлеге, жаманшылыққа душар болу, кездесу, кезігу. 3. #ауыспалы мағына. Ебін, оңтайын #табусөз. Ұрынарға [ ұрынуға ] қара таппады. Кімге соқтығарын білмеді, біреуге тиісуге ілік іздеді. Ұрынып қалды. Сәтсіздікке жолықты, қапыда қалды.
ҰРЫН ұрын жіберді. #этнографиялық. Айттырған қыздың аулына күйеу жігітті сыйсияпатпен жасырын аттандырды. Ұрын жіберу. #этнографиялық. Күйеуді айттырған қызға тойдан бұрын жеңгелеріне сыйлықтарын алып, қыздың аулына жасырын жөнелттіру салты. Ұрын келді [ барды ]. #этнографиялық. Айттырған қыздың аулына жеңгелеріне сыйсияпат алып, жасырын келді. Ұрын келу. #этнографиялық. Қалыңмалының біразын өткізгеннен кейін күйеудің жөнжоралғысымен, сыйлықтарымен қыз аулына бірінші рет келуі.
ҰРЫНҒЫШ #сын есім. Ұрыншақ, тез бейімделгіш.
ҰРЫНДА = #етістік. Ұрын бару.
ҰРЫНДЫ ұрынды жер. Ыңғайлы жер, қолайлы сағат.
ҰРЫНДЫР = #етістік. Душар ету, кезіктіру.
ҰРЫНДЫРУ деген ҰРЫНДЫРЫЛ = #етістік. Душар еткізу.
ҰРЫНКЕЗЕК #сын есім. жергілікті сөз. Немқұрайды.
ҰРЫНТ = #етістік. 1. Душар ету, кезіктіру. 2. Терлету, шаршату.
ҰРЫНТУ деген ҰРЫНУ деген ҰРЫНУШЫЛЫҚ #зат есім. Кезігушілік, ұшыраушылдық.
ҰРЫНШАҚ #сын есім. 1. Орынсыз біреуге тиісе беретін, соқтыға бергіш. 2. Жаңғалақ, тұзы жеңіл. // Жаңғалақ, соқтыққыш кісі. 3. Асау, алаңғасар, шәлкес (ат). Ұрыншақ ат. Қызба, соқтыққыш ат.
ҰРЫНШАҚТАУ #сын есім. Жаңғалақтау, алаңғасарлау.
ҰРЫНШАҚТЫҚ #зат есім. Жаңғалақтық, алаңғасарлық.
ҰРЫНЫС = #етістік. Қақтығысу, соқтығысу.
ҰРЫҢҚЫРА = #етістік. Сабаңқырау, жұмырық жұмсаңқырау.
ҰРЫҢҚЫРАУ деген ҰРЫП-ЖЫҒУ деген ҰРЫП-ЖЫҚ = #етістік. Мерт қылып сабау, сылқита өлімші қылып ұру.
ҰРЫП-СОҒУ деген ҰРЫП-СОҚ = #етістік. Соққыға жығып, жәбірлеу.
ҰРЫС 1#омоним #зат есім. 1. Соғыс, шайқас. 2. Керіс, талас, жанжал. Ұрыс дағдарысы. #әскери сөз. Ұрыс қимылдары барысындағы шешуші кезең. Ұрыс даласы. Майдан даласы. Ұрыс жоспары. #әскери сөз. Ұрыс қимылдарын жоспарлау жөніндегі құжаттар жиыны. Ұрыс жүргізу. Соғысу, ұрысқа шығу. Ұрыс қимылдары. #әскери сөз. Қарулы күштердің барлық түрлерінің, бөлімдерінің, құрамаларының, бірлестіктерінің қойылған ұрыс тапсырмасын орындау барысында ұйымдасқан қимылдары. Ұрыс қылды. Наразылық білдірді, керісті. Ұрыс мәшинесі. #әскери сөз. Түгелдей немесе жартылай сауыттанған, ұрыс жүргізуге, ұрыстық қимылдарды қамтамасыз етуге және әскерді басқаруға арналған қару-жарақ орнатылған шынжыр табанды немесе дөңгелекті өздігінен жүретін мәшине. Ұрыс салды. а) қолма-қол ұрысқа кірісіп кетті, соғысты. ә) Жанжал шығарды. Ұрыс сипаты. #әскери сөз. Белгілі бір ұрысқа тән жалпы сипаттар мен қасиеттердің және оның ерекшеліктері мен өзіне тән белгілерінің жиынтығы. Ұрыс тиімділігі. #әскери сөз. Қарудың ұрыстық тиімділігі, оның әртүрлі жағдайдағы ұрыс тапсырмасын орындауға бейімделу деңгейі.
ҰРЫС 2#омоним= #етістік. 1. Керісу, дауласу, жанжалдасу. 2. Қатты сөз айту, сөгу. 3. Араздасу. 4. Соғысу, төбелесу, қырқысу. 5. Күңкілдеп, жақтырмай сөйлеу. 6. Ақыл айту, дұрыс жолға бағыттау. 7. Налу, қапа болу. Ұрсып алды. Ешкім жоқта, оңашада кейідi.
ҰРЫС-ЖАНЖАЛ #зат есім. Дау, ұрыс, керіс.
ҰРЫС-КЕРІС #зат есім. Дау-жанжал, сойқан.
ҰРЫС-ҚАҒЫС #зат есім. Уақ-түйек, іліп-тартпа, кикілжің, шаншу сөз.
ҰРЫСҚАҚ #сын есім. Ашушаң, ұрысқұмар, керіскіш, шәлкес мінезді.
ҰРЫСҚАҚТЫҚ #зат есім. Ашушаңдық, жанжалқойлық, ұрысқұмарлық.
ҰРЫСҚАЛ #сын есім. жергілікті сөз. Ұрысқақ.
ҰРЫСҚАНСУ деген ҰРЫСҚАНСЫ = #етістік. Ұрсып, жекірген сияқты болу.
ҰРЫСҚЫШ #сын есім. Ұрысқақ, ашуланшақ, керіскіш.
ҰРЫС-ТАЛАС #зат есім. Дау-дамай, жанжал.
ҰРЫС-ТӨБЕЛЕС #зат есім. Жанжал, қырғын, алыс-жұлыс.
ҰРЫСТЫҚ #сын есім. Ұрысқа арналған, ұрысқа қатысты. Ұрыстық атыс. #әскери сөз. Штаттық оқдәрілермен штаттық қарудан нысаналарға ату; ату дайындығының жоғары формасы, армия мен флоттың жеке құрамын ұрысқа өте ұқсас жағдайдарда қаруды қолдануға үйрету. Ұрыстық барлау шолғыны. #әскери сөз. Маңдайшеп алдында және батальон немесе ротаның қапталдарында жергілікті жерді және қарсыласты барлау үшін жіберілетін барлау органы. Ұрыстық жабдықтау пункті. Қару қабылдау, оқ-дәрі қорларын сақтау, оларды атысқа ішінара дайындау және олармен бөлімшелерді қамтамасыз ету үшін ұрыс қимылдары кезеңінде батальонда (ротада) ұйымдастырылатын ұрыстық жабдықтау пункті.
ҰРЫСТЫР = #етістік. 1. Жанжалдастыру, керістіру. 2. Ұрысқызу, қатты сөз айтып, сөккізу. 3. Соғыстыру, шайқастыру, төбелестіру.
ҰРЫСТЫРУ деген ҰРЫСУ деген ҰРЫСШЫЛ #сын есім. Ұрысқұмар, басқаға тиіскіш.
ҰРЫСЫҢҚЫРА = #етістік. Ұрса түсу, жазғырыңқырау.
ҰРЫСЫҢҚЫРАУ деген ҰРЫСЫС = #етістік. Сөзге келісу, жанжалдасу.
ҰРЫША #үстеу. Ұры сияқты.

© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий