Толковый словарь казахского языка: Құс>
ҚҰЖ-ҚҰЖ 1 #сын есім. Бұжыр-бұжыр, қатпар-қатпар.
ҚҰЖ-ҚҰЖ 2 #еліктеуіш сөз. Ұсақ жәндіктердің (ҚҰРТ-ҚҰМЫРСҚА, ара, шыбын-шіркей т.б.) бір
ҚҰЖЫҢ-ҚҰЖЫҢ #еліктеуіш сөз. #сөйлеу. Құнжың-құнжың.
ҚҰЛАШ-ҚҰЛАШ #сын есім. 1. Ұзындығы бірнеше құлаш. 2. Көп, ұзыннан-ұзақ.
ҚҰЛДЫР-ҚҰЛДЫР #үстеу. Кішкентай баланың қалт-құлт етіп, құлдыраңдап жүгіргені.
ҚҰМАЛАҚ-ҚҰМАЛАҚ #сын есім. Үлкендігі құмалақтай.
ҚҰМ-ҚҰМ #сын есім. Құм құйылған, құм жабысқан.
ҚҰНЖАҢ-ҚҰНЖАҢ : құнжаң-құнжаң етті. Тыныш отыра алмай, шыдамсыздана қозғалды, құнжыңдады.
ҚҰНЖЫҢ-ҚҰНЖЫҢ : құнжың-құнжың етті. Күйбіңкүйбің етіп қозғалақтады, бүгежектеді.
ҚҰП-ҚҰП #модаль сөз. #сөйлеу. Мақұл, өте жақсы, құба-құп.
ҚҰРАЙ-ҚҰРАЙ #одағай. Қой малын шақырғанда айтылатын сөз, пүшәйпүшәй.
ҚҰРАЙТ-ҚҰРАЙТ #одағай. Жылқының күйін келтіру үшін еліктіре айтылатын сөз.
ҚҰРАҚ-ҚҰРАҚ 1 #сын есім. Жамау-жамау, шоқпыт-шоқпыт.
ҚҰРАҚ-ҚҰРАҚ 2 #сын есім. Құрағы көп, құрақ өскен.
ҚҰРАУ-ҚҰРАУ 1 #одағай. Жылқыны шақырғанда айтылатын ишарат сөз.
ҚҰРАУ-ҚҰРАУ 2 #сын есім. Жамапжасқап қойған, құрсау салынған; жамау-жамау.
ҚҰРЖАҢ-ҚҰРЖАҢ : құржаң-құржаң етті. Астыүстіне түсті, қалбалақтады.
ҚҰРЖЫҢ-ҚҰРЖЫҢ #еліктеуіш сөз. Құнжың-құнжың, бүкшең-бүкшең еткен қимылды бейнелейтін сөз. Құржың-құржың етті. Құнжыңдады, бүкшең-бүкшең етті.
ҚҰР-ҚҰР #одағай. Жылқыны ұстайтын кезде тоқтату үшін айтылатын сөз.
ҚҰРУ-ҚҰРУ #одағай. Жылқы малын шақыру үшін айтылатын ишарат сөз.
ҚҰШАҚ-ҚҰШАҚ #сын есім. Бірнеше құшақ; көп. Құшақ-құшақ гүл. Көп гүл.
АБЫЛ-ҚҰБЫЛ #үстеу. сөйлеу. Апыл-құпыл.
АЙҚАЙ-ҚҰҚАЙ #зат есім. #сөйлеу. Айқай-ұйқай.
АЛА-ҚҰЛА #сын есім. 1. Әр алуан түстің араласып келуi, әртүрлi, біркелкi емес. 2. Бiртегіс емес, әртүрлi шамада, біркелкілік жоқ. 3. Бiрдей емес әркелкi, бірi жақсы, бірi жаман, бірi артық, бірi кем. Ала-құла болды. Әрқалай, бірi бұлай, бірi олай болды. Ала-құла көрдi. Бiрдей көрмедi, алалады.
АЛА-ҚҰЛАЛЫҚ #зат есім. 1. Әртүрлілік. 2. Кiрбің, реніш, өкпе. 3. Шалағайлық.
АЛАЛЫ-ҚҰЛАЛЫ #сын есім. сөйлеу. Ала-құла.
АЛАҢ-ҚҰЛАҢ 1 #үстеу. Ендi-ендi, жаңа-жаңа, бірте-бірте.
АЛАҢ-ҚҰЛАҢ 2 елік. Алақ-жұлақ етіп, алақтап қараған қимылды бейнелейтін сөз. Алаң-құлаң еттi. Алақ-жұлақ еттi, алақтады.
АЛАУЫЗДЫҚ-ҚҰЛАУЫЗДЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Алауыз-кілауыз, өсек-аяң.
АПАШ-ҚҰПАШ #үстеу. Асығыс-үсігіс, қарбалас, тез, жылдам.
АПЫЛ-ҚҰПЫЛ #үстеу. Асығыс-үсігіс, тез.
АРАЗ-ҚҰРАЗ #зат есім. Өкпе, реніш, араздық, өшпендік.
АРАЗ-ҚҰРАЗДЫҚ #зат есім. Өкпе, реніш, араздық, өшпендік, алауыздық.
АРАЛАС-ҚҰРАЛАС cын. Ауыс-түйіс, алыс-беріс.
АРАЛАС-ҚҰРАЛАСТЫҚ #зат есім. Көршi-лестік, ауыстүйістік, алысберістік.
АРАЛАС-ҚҰРМАЛАС #сын есім. сөйлеу. Аралас-құралас.
АРБАҢ-ҚҰРБАҢ елiк. #сөйлеу. Икемсіз, арбаң даған, арсалаңдаған жүрістi бейнелейтін сөз.
АСПАП-ҚҰРАЛ #зат есім. Құрал-жабдық.
АТАСТЫРЫП-ҚҰЛАСТЫР = #етістік. Айттыру, құда түсу.
АТҚАРЫМДЫҚ-ҚҰНДЫҚ : атқарымдық-құндық талдау. #экономикалық. Нысандардың атқа рымын кешендi түрде жүйелi зерттеу әдіснамасы.
АТ-ҚҰРАЛ #зат есім. #сөйлеу. Ат-сайман.
ӘМІР-ҚҰДІРЕТ #зат есім. Билік, үстемдік, қуат, күш.
БАЙ-ҚҰЛАҚ #зат есім. #тарихи. советизм. Қазан төңке рісінен кейінгi кезеңде үстем тап ретінде қаралған ауқатты, дәулеттi әлеуметтік топ.
БАЙ-ҚҰЛАҚТАЙ #сын есім. #тарихи. Бай-құлақ сияқты, бай-құлақ тәріздi.
БАҚСЫ-ҚҰШНАШ #зат есім. Жалған ем-дом жасап, сәуегейлік құрушы.
БЕРЕКЕ-ҚҰТ #зат есім. Бақ-дәулет. Берекеқұты қалмады. Асыпсасты, абыржыды. Берекеқұтын қашырды. Құтын ұшырды, дегбірін кетірдi.
БИТТЕП-ҚҰРТТА = #етістік. Үстi-басы кірледi, жүдепжадады, азыптозды.
БИТТЕП-ҚҰРТТАУ деген БИТТЕТІП-ҚҰРТТАТ = #етістік. Әбден биттету, аздырып-тоздыру.
БИТТЕТІП-ҚҰРТТАТУ биттетi деген БҰҒАУ-ҚҰРЫҚ #зат есім. Бұғау да, құрық та.
БҰЛДЫРАП-ҚҰЛДЫРАП #етістік. Самғап, зулап, алыстап.
ДОС-ҚҰРБЫ #зат есім. Замандас, көңілдес, сырлас.
ЕЖІЛ-ҚҰЖЫЛ #үстеу. сөйлеу. Ежіл-гүжіл. Ежіл-құжыл болды. #сөйлеу. Шүйіркелесті, сөздері жарасты.
ЕЛЕҢ-ҚҰЛАҢ : елең-құлаң қылмады [ қылған жоқ ]. Елемеді, ескермеді; қаперіне де алмады.
ЕСКІ-ҚҰСҚЫ #зат есім. 1. Тозығы жеткен, пайдаланылған, ұсталған көнетоз, қоқыр-соқыр. // Тозығы жеткен, көнетоз. 2. Тұтынушыға жарамағанымен, өндірілетін шикізат есебінде ұқсатуға келетін заттар. Ескі-құсқы базары. Пайдаланылған заттарды сататын базар.
ЕСІНЕП-ҚҰСЫНА = #етістік. 1. Есінеген үстіне есіней беру, қайта-қайта есінеу. 2. #ауыспалы мағына. Манаурау, тыныштықта болу.
ЕСІНЕП-ҚҰСЫНАУ деген ЖАЛ-ҚҰЙРЫҚ #зат есім. 1. Жылқының желке үсті мен құйыршығына өскен қалың қыл. 2. #ауыспалы мағына. Сүйенер тірек, аға-іні, туған-туыс. Жалқұйрығын келте алды. Жастай қазаға ұшырады. Жалқұйрығын күзеді. а) Қысқартып, шұнтитты. е) тып-типыл етті, барынан айырды. Жалқұйрығы төгілген [ сүзілген ]. Әдемі, сұлу жылқы малы туралы айтылады.
ЖАЛ-ҚҰЙРЫҚ #зат есім. #өсімдік. Өзен балдырында, жол жағаларында, тыңайған жерлерде өсетін, биіктігі 3060 смдей, бір не екіжылдық арамшөп.
ЖАЛ-ҚҰЙРЫҚСЫЗ #сын есім. 1. Жалқұйрығы жоқ. 2. #ауыспалы мағына. Алда аға, артта іні жоқ, жалғыз бас.
ЖАН-ҚҰТЫ : жан-құты қалмады. Жаны қалмады, бар ықыласын салды, аянбады.
ЖЕЛ-ҚҰЗ 2 #зат есім. Жел ауруы; құяң.
ЖЕЛ-ҚҰЗДЫ #сын есім. Жел-құз, бораны соғатын.
ЖЕЛ-ҚҰЗСЫЗ #сын есім. Желі, бораны жоқ.
ЖЕЛ-ҚҰЙЫН #зат есім. Ұйтқып соққан жел құйынды.
ЖҮГЕН-ҚҰРЫҚ #зат есім. Асауды ұстауға, ауыздықтауға қажетті әбзел, жүген де, құрық та. Жүгенқұрықтан шыққан. а) жүген-құрық тимеген асау. ә) Тентек. Жүген-құрық тимеген [ көрмедi ]. Әлі үйретілмеген, шу асау, тағы; еркін.
ЗАҢДЫ-ҚҰҚЫҚТЫҚ #сын есім. Заңдастырылған, заңды.
ЗӘРЕ-ҚҰТ : зәре-құт [ зәреқұты ] жоқ. Үрейленді, қатты қорықты. Зәре-құт [ зәреқұты ] қалмады. Қатты қорықты, үрейі ұшты. Зәреқұты кетті. Қорықты, үрейленді, зәресі қалмады. Зәреқұты қашты. Үрейі ұшты, зәресі кетті. Зәреқұтын алды. Жүрегін ұшырды, қорқытты. Зәреқұтын ұшырды. Қорқытты, зәресін алды.
ИТ-ҚҰЗҒЫН : итқұзғынға жем болды. а) Далада қалды, қасқырға жем болды. ә) Ит өліммен өлді, көмусіз қалды.
ИТ-ҚҰС #зат есім. э в ф. Қасқыр. 2. #ауыспалы мағына. Кім көрінген, қайдағы біреулер, тексіздер. Итқұсқа жем болды. Қасқырға азық болды.
ИТ-ҚҰС : ит-құс жолдас болды. Түзде қаңғырып қалды, елсіз, жыртқыш аң мен құс бар жерде жүрді.
КӘРІ-ҚҰРТАҢ #зат есім. 1. Жасы жеткен, қартайған адамдар. 2. Арық-тұрақ, кәрі мал.
КЕТКЕН-ҚҰТҚАН #үстеу. сөйлеу. Кертілген, мүжілген, сынған.
КӨЗЕ-ҚҰМЫРА #зат есім. #қолөнер. Балшықтан күйдіріліп жасалған ыдыс-аяқ. Көзе-құмыра бұйымдар. #қолөнер. Табиғи балшыққа минералды және органикалық қосындылар қосып күйдіру арқылы жасалатын бұйымдар, қыш ыдыстар.
КӨЗ-ҚҰЛАҚ #зат есім. Хабарды жеткізуші, құлақтандырушы, хабар таратушы. Көз-құлақ болды. а) Хабар таратты, жеткізді, құлақтандырды. ә) бас-көз болды, қарайласты, назар салды, көңіл бөлді.
КӨШ-ҚҰЛАШ : көш-құлаш қашты. Аттонын аулақ салды.
ҚАБЫЛ-ҚҰБЫЛ #үстеу. сөйлеу. Апыл-құпыл, тез, асығып-үсігіп, асып-сасып.
ҚАДАҚ-ҚҰДАҚ #сын есім. Аз-аз, сирекселдір.
ҚАДІР-ҚҰРМЕТ #зат есім. Ықылас-ынта, сыйсияпат. Қадірқұрметке бөлендi [ ие болды ]. Елдің, халықтың сыйқұрметіне кенелдi, сүйіктісi болды. Қадір-құрмет көрсеттi. Ардақтап күттi, сыйлады, құрметтедi. Қадір-құрмет тұтты. Қадірледi, қастерледi, құрметтедi.
ҚАЖАҚ-ҚҰЖАҚ #зат есім. Азын-аулақ тіске басар ас-су, мардымсыз азық. Қажақ-құжақ қылды [ еттi ]. а) Талғажау еттi, місе тұтты. ә) Керегіне жаратты, пайдаға асырды.
ҚАЖАҢ-ҚҰЖАҢ #зат есім. #сөйлеу. Қажақ-құжақ.
ҚАЛБАЛАҢ-ҚҰЛБАЛАҢ #еліктеуіш сөз. Қалбаңқұлбаң, далп-далп еткен қимылды бейнелейтін сөз. Қалбалаң-құлбалаң етті. Асып-сасып құрақ ұшты, бәйек болды.
ҚАЛҒАН-ҚҰТҚАН #зат есім. Оны-мұны қалдық, сарқыншақ, сарқыт. // Біреулердің ішіпжегендерінен қалған, ескі-құсқы, бірліжарым.
ҚАЛТАҚ-ҚҰЛТАҚ #еліктеуіш сөз. Қалт-құлт етіп, тәлтіректеп зорға жүрген қимылды бейнелейтін сөз. // қалт-құлт еткен, тәлтіректеген. Қалтақ-құлтақ етті. Қалт-құлт етіп зорға жүрді.
ҚАЛТА-ҚҰЛТА #зат есім. Көр-жер, қалталанған заттар.
ҚАЛТАҢ-ҚҰЛТАҢ 1 #еліктеуіш сөз. Қалт-құлт етіп қалтырақтаған қимылды бейнелейтін сөз. Қалтаң-құлтаң етті. Қалтылдады, қалт-құлт етті.
ҚАЛТАҢ-ҚҰЛТАҢ 2 #сын есім. Болар-болмас. // өйтіп-бүйтіп, ептеп-септеп.
ҚАЛТ-ҚҰЛТ #еліктеуіш сөз. Тәлтірек қағып, қалтырақтаған қимылды бейнелейтін сөз. // Әреңәрең, зорға. Қалт-құлт етті. а) Тәлтірек қақты, қалтырақтады; әрең қозғалды. ә) Әреңәрең күн көрді.
ҚАМЫС-ҚҰРАҚ #зат есім. Ну, қалың өскен қамыс пен құрақ.
ҚАНАТ-ҚҰЙРЫҚ #зат есім. 1. Құстың қанаты мен құйрығы. 2. Сүйеніш, тірек. Қанат-құйрық болды. Бірбірін сүйеніш етті, тірек қылды.
ҚАПАШ-ҚҰПАШ #үстеу. сөйлеу. Асығысүсігіс, қабыңқұбың.
ҚАПЫЛ-ҚҰПЫЛ #үстеу. Асығысүсігіс, асып-сасып.
ҚАРАЙҒАН-ҚҰРАЙҒАН #зат есім. #сөйлеу. Қараң-құраң еткен #зат есім.
ҚАРА-ҚҰРА #зат есім. 1. Айқын танылмай, көмескі көрінетін жанды-жансыз қарайған нәрселер. 2. Адам, мал шоғыры, тобы.
ҚАРА-ҚҰРАҢ #зат есім. #сөйлеу. Қара-құра.
ҚАРАҢ-ҚҰРАҢ #үстеу. 1. Әреңәрең, әр жерден бір. 2. Жиналған, топтанған. // Адам қарасы. Қараң-құраң етті. Анық көрінбеді, көмескіленді.
ҚАРБАҢ-ҚҰРБАҢ #үстеу. 1. Қарбаңқарбаң, қорбаң-қорбаң, ебедейсіз. 2. Елпілдеп, қалбалақтап. Қарбаң-құрбаң етті. Қарбаңдап ебедейсіз қимылдады, қалбалақтады, ілініпсалынды.
ҚАРҒА-ҚҰЗҒЫН #зат есім. Қарға және құзғын, екеуі де.
ҚАРШ-ҚҰРШ #еліктеуіш сөз. Қаршылдаған дыбысты бейнелейтін сөз.
ҚҰЖ-ҚҰЖ 2 #еліктеуіш сөз. Ұсақ жәндіктердің (ҚҰРТ-ҚҰМЫРСҚА, ара, шыбын-шіркей т.б.) бір
ҚҰЖЫҢ-ҚҰЖЫҢ #еліктеуіш сөз. #сөйлеу. Құнжың-құнжың.
ҚҰЛАШ-ҚҰЛАШ #сын есім. 1. Ұзындығы бірнеше құлаш. 2. Көп, ұзыннан-ұзақ.
ҚҰЛДЫР-ҚҰЛДЫР #үстеу. Кішкентай баланың қалт-құлт етіп, құлдыраңдап жүгіргені.
ҚҰМАЛАҚ-ҚҰМАЛАҚ #сын есім. Үлкендігі құмалақтай.
ҚҰМ-ҚҰМ #сын есім. Құм құйылған, құм жабысқан.
ҚҰНЖАҢ-ҚҰНЖАҢ : құнжаң-құнжаң етті. Тыныш отыра алмай, шыдамсыздана қозғалды, құнжыңдады.
ҚҰНЖЫҢ-ҚҰНЖЫҢ : құнжың-құнжың етті. Күйбіңкүйбің етіп қозғалақтады, бүгежектеді.
ҚҰП-ҚҰП #модаль сөз. #сөйлеу. Мақұл, өте жақсы, құба-құп.
ҚҰРАЙ-ҚҰРАЙ #одағай. Қой малын шақырғанда айтылатын сөз, пүшәйпүшәй.
ҚҰРАЙТ-ҚҰРАЙТ #одағай. Жылқының күйін келтіру үшін еліктіре айтылатын сөз.
ҚҰРАҚ-ҚҰРАҚ 1 #сын есім. Жамау-жамау, шоқпыт-шоқпыт.
ҚҰРАҚ-ҚҰРАҚ 2 #сын есім. Құрағы көп, құрақ өскен.
ҚҰРАУ-ҚҰРАУ 1 #одағай. Жылқыны шақырғанда айтылатын ишарат сөз.
ҚҰРАУ-ҚҰРАУ 2 #сын есім. Жамапжасқап қойған, құрсау салынған; жамау-жамау.
ҚҰРЖАҢ-ҚҰРЖАҢ : құржаң-құржаң етті. Астыүстіне түсті, қалбалақтады.
ҚҰРЖЫҢ-ҚҰРЖЫҢ #еліктеуіш сөз. Құнжың-құнжың, бүкшең-бүкшең еткен қимылды бейнелейтін сөз. Құржың-құржың етті. Құнжыңдады, бүкшең-бүкшең етті.
ҚҰР-ҚҰР #одағай. Жылқыны ұстайтын кезде тоқтату үшін айтылатын сөз.
ҚҰРУ-ҚҰРУ #одағай. Жылқы малын шақыру үшін айтылатын ишарат сөз.
ҚҰШАҚ-ҚҰШАҚ #сын есім. Бірнеше құшақ; көп. Құшақ-құшақ гүл. Көп гүл.
АБЫЛ-ҚҰБЫЛ #үстеу. сөйлеу. Апыл-құпыл.
АЙҚАЙ-ҚҰҚАЙ #зат есім. #сөйлеу. Айқай-ұйқай.
АЛА-ҚҰЛА #сын есім. 1. Әр алуан түстің араласып келуi, әртүрлi, біркелкi емес. 2. Бiртегіс емес, әртүрлi шамада, біркелкілік жоқ. 3. Бiрдей емес әркелкi, бірi жақсы, бірi жаман, бірi артық, бірi кем. Ала-құла болды. Әрқалай, бірi бұлай, бірi олай болды. Ала-құла көрдi. Бiрдей көрмедi, алалады.
АЛА-ҚҰЛАЛЫҚ #зат есім. 1. Әртүрлілік. 2. Кiрбің, реніш, өкпе. 3. Шалағайлық.
АЛАЛЫ-ҚҰЛАЛЫ #сын есім. сөйлеу. Ала-құла.
АЛАҢ-ҚҰЛАҢ 1 #үстеу. Ендi-ендi, жаңа-жаңа, бірте-бірте.
АЛАҢ-ҚҰЛАҢ 2 елік. Алақ-жұлақ етіп, алақтап қараған қимылды бейнелейтін сөз. Алаң-құлаң еттi. Алақ-жұлақ еттi, алақтады.
АЛАУЫЗДЫҚ-ҚҰЛАУЫЗДЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Алауыз-кілауыз, өсек-аяң.
АПАШ-ҚҰПАШ #үстеу. Асығыс-үсігіс, қарбалас, тез, жылдам.
АПЫЛ-ҚҰПЫЛ #үстеу. Асығыс-үсігіс, тез.
АРАЗ-ҚҰРАЗ #зат есім. Өкпе, реніш, араздық, өшпендік.
АРАЗ-ҚҰРАЗДЫҚ #зат есім. Өкпе, реніш, араздық, өшпендік, алауыздық.
АРАЛАС-ҚҰРАЛАС cын. Ауыс-түйіс, алыс-беріс.
АРАЛАС-ҚҰРАЛАСТЫҚ #зат есім. Көршi-лестік, ауыстүйістік, алысберістік.
АРАЛАС-ҚҰРМАЛАС #сын есім. сөйлеу. Аралас-құралас.
АРБАҢ-ҚҰРБАҢ елiк. #сөйлеу. Икемсіз, арбаң даған, арсалаңдаған жүрістi бейнелейтін сөз.
АСПАП-ҚҰРАЛ #зат есім. Құрал-жабдық.
АТАСТЫРЫП-ҚҰЛАСТЫР = #етістік. Айттыру, құда түсу.
АТҚАРЫМДЫҚ-ҚҰНДЫҚ : атқарымдық-құндық талдау. #экономикалық. Нысандардың атқа рымын кешендi түрде жүйелi зерттеу әдіснамасы.
АТ-ҚҰРАЛ #зат есім. #сөйлеу. Ат-сайман.
ӘМІР-ҚҰДІРЕТ #зат есім. Билік, үстемдік, қуат, күш.
БАЙ-ҚҰЛАҚ #зат есім. #тарихи. советизм. Қазан төңке рісінен кейінгi кезеңде үстем тап ретінде қаралған ауқатты, дәулеттi әлеуметтік топ.
БАЙ-ҚҰЛАҚТАЙ #сын есім. #тарихи. Бай-құлақ сияқты, бай-құлақ тәріздi.
БАҚСЫ-ҚҰШНАШ #зат есім. Жалған ем-дом жасап, сәуегейлік құрушы.
БЕРЕКЕ-ҚҰТ #зат есім. Бақ-дәулет. Берекеқұты қалмады. Асыпсасты, абыржыды. Берекеқұтын қашырды. Құтын ұшырды, дегбірін кетірдi.
БИТТЕП-ҚҰРТТА = #етістік. Үстi-басы кірледi, жүдепжадады, азыптозды.
БИТТЕП-ҚҰРТТАУ деген БИТТЕТІП-ҚҰРТТАТ = #етістік. Әбден биттету, аздырып-тоздыру.
БИТТЕТІП-ҚҰРТТАТУ биттетi деген БҰҒАУ-ҚҰРЫҚ #зат есім. Бұғау да, құрық та.
БҰЛДЫРАП-ҚҰЛДЫРАП #етістік. Самғап, зулап, алыстап.
ДОС-ҚҰРБЫ #зат есім. Замандас, көңілдес, сырлас.
ЕЖІЛ-ҚҰЖЫЛ #үстеу. сөйлеу. Ежіл-гүжіл. Ежіл-құжыл болды. #сөйлеу. Шүйіркелесті, сөздері жарасты.
ЕЛЕҢ-ҚҰЛАҢ : елең-құлаң қылмады [ қылған жоқ ]. Елемеді, ескермеді; қаперіне де алмады.
ЕСКІ-ҚҰСҚЫ #зат есім. 1. Тозығы жеткен, пайдаланылған, ұсталған көнетоз, қоқыр-соқыр. // Тозығы жеткен, көнетоз. 2. Тұтынушыға жарамағанымен, өндірілетін шикізат есебінде ұқсатуға келетін заттар. Ескі-құсқы базары. Пайдаланылған заттарды сататын базар.
ЕСІНЕП-ҚҰСЫНА = #етістік. 1. Есінеген үстіне есіней беру, қайта-қайта есінеу. 2. #ауыспалы мағына. Манаурау, тыныштықта болу.
ЕСІНЕП-ҚҰСЫНАУ деген ЖАЛ-ҚҰЙРЫҚ #зат есім. 1. Жылқының желке үсті мен құйыршығына өскен қалың қыл. 2. #ауыспалы мағына. Сүйенер тірек, аға-іні, туған-туыс. Жалқұйрығын келте алды. Жастай қазаға ұшырады. Жалқұйрығын күзеді. а) Қысқартып, шұнтитты. е) тып-типыл етті, барынан айырды. Жалқұйрығы төгілген [ сүзілген ]. Әдемі, сұлу жылқы малы туралы айтылады.
ЖАЛ-ҚҰЙРЫҚ #зат есім. #өсімдік. Өзен балдырында, жол жағаларында, тыңайған жерлерде өсетін, биіктігі 3060 смдей, бір не екіжылдық арамшөп.
ЖАЛ-ҚҰЙРЫҚСЫЗ #сын есім. 1. Жалқұйрығы жоқ. 2. #ауыспалы мағына. Алда аға, артта іні жоқ, жалғыз бас.
ЖАН-ҚҰТЫ : жан-құты қалмады. Жаны қалмады, бар ықыласын салды, аянбады.
ЖЕЛ-ҚҰЗ 2 #зат есім. Жел ауруы; құяң.
ЖЕЛ-ҚҰЗДЫ #сын есім. Жел-құз, бораны соғатын.
ЖЕЛ-ҚҰЗСЫЗ #сын есім. Желі, бораны жоқ.
ЖЕЛ-ҚҰЙЫН #зат есім. Ұйтқып соққан жел құйынды.
ЖҮГЕН-ҚҰРЫҚ #зат есім. Асауды ұстауға, ауыздықтауға қажетті әбзел, жүген де, құрық та. Жүгенқұрықтан шыққан. а) жүген-құрық тимеген асау. ә) Тентек. Жүген-құрық тимеген [ көрмедi ]. Әлі үйретілмеген, шу асау, тағы; еркін.
ЗАҢДЫ-ҚҰҚЫҚТЫҚ #сын есім. Заңдастырылған, заңды.
ЗӘРЕ-ҚҰТ : зәре-құт [ зәреқұты ] жоқ. Үрейленді, қатты қорықты. Зәре-құт [ зәреқұты ] қалмады. Қатты қорықты, үрейі ұшты. Зәреқұты кетті. Қорықты, үрейленді, зәресі қалмады. Зәреқұты қашты. Үрейі ұшты, зәресі кетті. Зәреқұтын алды. Жүрегін ұшырды, қорқытты. Зәреқұтын ұшырды. Қорқытты, зәресін алды.
ИТ-ҚҰЗҒЫН : итқұзғынға жем болды. а) Далада қалды, қасқырға жем болды. ә) Ит өліммен өлді, көмусіз қалды.
ИТ-ҚҰС #зат есім. э в ф. Қасқыр. 2. #ауыспалы мағына. Кім көрінген, қайдағы біреулер, тексіздер. Итқұсқа жем болды. Қасқырға азық болды.
ИТ-ҚҰС : ит-құс жолдас болды. Түзде қаңғырып қалды, елсіз, жыртқыш аң мен құс бар жерде жүрді.
КӘРІ-ҚҰРТАҢ #зат есім. 1. Жасы жеткен, қартайған адамдар. 2. Арық-тұрақ, кәрі мал.
КЕТКЕН-ҚҰТҚАН #үстеу. сөйлеу. Кертілген, мүжілген, сынған.
КӨЗЕ-ҚҰМЫРА #зат есім. #қолөнер. Балшықтан күйдіріліп жасалған ыдыс-аяқ. Көзе-құмыра бұйымдар. #қолөнер. Табиғи балшыққа минералды және органикалық қосындылар қосып күйдіру арқылы жасалатын бұйымдар, қыш ыдыстар.
КӨЗ-ҚҰЛАҚ #зат есім. Хабарды жеткізуші, құлақтандырушы, хабар таратушы. Көз-құлақ болды. а) Хабар таратты, жеткізді, құлақтандырды. ә) бас-көз болды, қарайласты, назар салды, көңіл бөлді.
КӨШ-ҚҰЛАШ : көш-құлаш қашты. Аттонын аулақ салды.
ҚАБЫЛ-ҚҰБЫЛ #үстеу. сөйлеу. Апыл-құпыл, тез, асығып-үсігіп, асып-сасып.
ҚАДАҚ-ҚҰДАҚ #сын есім. Аз-аз, сирекселдір.
ҚАДІР-ҚҰРМЕТ #зат есім. Ықылас-ынта, сыйсияпат. Қадірқұрметке бөлендi [ ие болды ]. Елдің, халықтың сыйқұрметіне кенелдi, сүйіктісi болды. Қадір-құрмет көрсеттi. Ардақтап күттi, сыйлады, құрметтедi. Қадір-құрмет тұтты. Қадірледi, қастерледi, құрметтедi.
ҚАЖАҚ-ҚҰЖАҚ #зат есім. Азын-аулақ тіске басар ас-су, мардымсыз азық. Қажақ-құжақ қылды [ еттi ]. а) Талғажау еттi, місе тұтты. ә) Керегіне жаратты, пайдаға асырды.
ҚАЖАҢ-ҚҰЖАҢ #зат есім. #сөйлеу. Қажақ-құжақ.
ҚАЛБАЛАҢ-ҚҰЛБАЛАҢ #еліктеуіш сөз. Қалбаңқұлбаң, далп-далп еткен қимылды бейнелейтін сөз. Қалбалаң-құлбалаң етті. Асып-сасып құрақ ұшты, бәйек болды.
ҚАЛҒАН-ҚҰТҚАН #зат есім. Оны-мұны қалдық, сарқыншақ, сарқыт. // Біреулердің ішіпжегендерінен қалған, ескі-құсқы, бірліжарым.
ҚАЛТАҚ-ҚҰЛТАҚ #еліктеуіш сөз. Қалт-құлт етіп, тәлтіректеп зорға жүрген қимылды бейнелейтін сөз. // қалт-құлт еткен, тәлтіректеген. Қалтақ-құлтақ етті. Қалт-құлт етіп зорға жүрді.
ҚАЛТА-ҚҰЛТА #зат есім. Көр-жер, қалталанған заттар.
ҚАЛТАҢ-ҚҰЛТАҢ 1 #еліктеуіш сөз. Қалт-құлт етіп қалтырақтаған қимылды бейнелейтін сөз. Қалтаң-құлтаң етті. Қалтылдады, қалт-құлт етті.
ҚАЛТАҢ-ҚҰЛТАҢ 2 #сын есім. Болар-болмас. // өйтіп-бүйтіп, ептеп-септеп.
ҚАЛТ-ҚҰЛТ #еліктеуіш сөз. Тәлтірек қағып, қалтырақтаған қимылды бейнелейтін сөз. // Әреңәрең, зорға. Қалт-құлт етті. а) Тәлтірек қақты, қалтырақтады; әрең қозғалды. ә) Әреңәрең күн көрді.
ҚАМЫС-ҚҰРАҚ #зат есім. Ну, қалың өскен қамыс пен құрақ.
ҚАНАТ-ҚҰЙРЫҚ #зат есім. 1. Құстың қанаты мен құйрығы. 2. Сүйеніш, тірек. Қанат-құйрық болды. Бірбірін сүйеніш етті, тірек қылды.
ҚАПАШ-ҚҰПАШ #үстеу. сөйлеу. Асығысүсігіс, қабыңқұбың.
ҚАПЫЛ-ҚҰПЫЛ #үстеу. Асығысүсігіс, асып-сасып.
ҚАРАЙҒАН-ҚҰРАЙҒАН #зат есім. #сөйлеу. Қараң-құраң еткен #зат есім.
ҚАРА-ҚҰРА #зат есім. 1. Айқын танылмай, көмескі көрінетін жанды-жансыз қарайған нәрселер. 2. Адам, мал шоғыры, тобы.
ҚАРА-ҚҰРАҢ #зат есім. #сөйлеу. Қара-құра.
ҚАРАҢ-ҚҰРАҢ #үстеу. 1. Әреңәрең, әр жерден бір. 2. Жиналған, топтанған. // Адам қарасы. Қараң-құраң етті. Анық көрінбеді, көмескіленді.
ҚАРБАҢ-ҚҰРБАҢ #үстеу. 1. Қарбаңқарбаң, қорбаң-қорбаң, ебедейсіз. 2. Елпілдеп, қалбалақтап. Қарбаң-құрбаң етті. Қарбаңдап ебедейсіз қимылдады, қалбалақтады, ілініпсалынды.
ҚАРҒА-ҚҰЗҒЫН #зат есім. Қарға және құзғын, екеуі де.
ҚАРШ-ҚҰРШ #еліктеуіш сөз. Қаршылдаған дыбысты бейнелейтін сөз.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий