Толковый словарь казахского языка: Қанда>
ҚАНДАЙ-ҚАНДАЙ есім 1. Бір нәрсенің түртүстерін, сапаларын, белгілерін білдіру үшін қойылатын сұрау. 2. #ауыспалы мағына. Түрлі-түрлі, сан қилы, әрқилы деген мағынада.
ҚАНДА = #етістік. Қанға бояу, қанға батыру.
ҚАНДАЙ #есімдік. 1. Бір нәрсенің түртүсін, сапасын, түрлі белгілерін білу үшін қойылатын сұрау сөз. 2. Ерекше таңданыптаңырқаушылықты білдіретін керемет, өте, тым деген мағынадағы сөзқолданыс. 3. Кез келген. 4. Белгілі бір істің нақ болғандығын, дұрыстығын, растығын күшейту үшін айтылады. Қандай да болсын. Кез келген, әрбір. Қандай заман күн болды. Басқа түскен қиын-қыстау тірлік мағынасында. Қандай кесел келгенін. Не қара басқанын, не болғанын деген мағынада. Қандай керемет. Қандай ғанибет. Қандай шараң бар? Амал жоқ, амалсыз.
ҚАНДАЙЛЫҚ #зат есім. 1. Қалай болушылық, қандай екендік. 2. #сөйлеу. Қандай.
ҚАНДАЙЛЫҚТЫ #сын есім. сөйлеу. Қаншалықты.
ҚАНДАЙША #есімдік. #сөйлеу. Қандай, қалай.
ҚАНДАЙЫН #есімдік. #поэтикалық. Қандай.
ҚАНДАҚ #зат есім. #көнерген сөз. Қазылған ор, апан.
ҚАНДАЛ = #етістік. Қанға боялу, қан болу.
ҚАНДАЛА #зат есім. 1. Адам қанын сорып тіршілік ететін паразит. 2. #термин. зоологиялық. <лат. hemіptera>Өсімдік қабығында, жапырағында болатын, денесі сопақша, жартылай қатты қанатты жәндік.
ҚАНДАЛАША #үстеу. Қандалаға ұқсап, қандала сияқтанып.
ҚАНДАЛАШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. cіmісіfuga> Сарғалдақ тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдіктер.
ҚАНДАЛМА #зат есім. #көнерген сөз. Қандас, бауыр.
ҚАНДАЛУ деген ҚАНДАН = #етістік. Қан болу, қанға боялу.
ҚАНДАНДЫР = #етістік. Қанға батыру, қанға малу.
ҚАНДАНДЫРУ деген ҚАНДАНУ деген ҚАНДАС #сын есім. 1. Шығу тегі бір, бауырлас. // Бауырлас, туыс адам. // Қандастық, туыстық, бауырластық. 2. Қанды көйлек, майдандас. // Қанды көйлек дос, майдандас жолдас. // Бiрге соғысқан майдандас болған жауынгер досына (достарына) қарата айтылған жақын тарту мәніндегi атауыш сөз. Қандас құдалық. #этнографиялық. Туыстас, түбі, тегі бір отбасылардың қыз алысып, қыз берісуі.
ҚАНДАС = #етістік. Кескілесе шайқасу, жанталаса күресу.
ҚАНДАСТЫҚ #зат есім. Қандас болушылық.
ҚАНДАСТЫР = #етістік. Туыстастыру, серт арқылы, қан арқылы жақындастырып, туыстастыру.
ҚАНДАСТЫРУ деген ҚАНДАСУ деген ҚАНДАТ = #етістік. Қырғын салу, өлтіру, қанға бөктіру.
ҚАНДАТТЫР = #етістік. Қырыпжойғызу, өлтірту.
ҚАНДАТТЫРУ деген ҚАНДАТУ деген ҚАНДАУ деген ҚАНДАУЫР 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. Денеден қан алуға арналған үшкір кішкене пышақ.
ҚАНДАУЫР 2#омоним #зат есім. #өсімдік. <лат. оdоntіtes> Ауылшаруашылық дақылдарына үлкен зиян келтіретін жартылай паразит өсімдік, сабынкөк тұқымдасының бір туысы. Қандауыр айрауық. #өсімдік. <лат. cаlаmаgrоstіs lаnсeоlаta> Астық тұқымдасы, айрауық туысына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік.
ҚАНДАУЫРША #зат есім. #зоологиялық. Бассүйексіздер типі тармағына жататын басжелілер табының туысы. Қандауырша тәрізділер. #зоологиялық. <лат. аmphіоxіfоrmes> Хордалы жануарлардың бассүйексіздер типі тармағының жалғыз отряды.
ҚАНДЕЛ 1#омоним [ #француз тілі. cаndelаbre ] #зат есім. Бiрнеше балауызшамға арналған аспалы шамдал.
ҚАНДЕЛ 2#омоним #зат есім. Балауыз шамын орнататын арнаулы қондырғы; шырағдан.
ҚАНДЕК 1#омоним #зат есім. #көнерген сөз. 1. Қолдан қазылған шұқыр #орыс тілі. 2. Ор, жыра.
ҚАНДЕК 2#омоним: қандек ит. Қанден, бойы аласа, кішкене ит.
ҚАНДЕН #зат есім. 1. Бойы аласа, кішкене ит. 2. #ауыспалы мағына. Аяқтан шалып, етектен тартушы (адам).
ҚАНДЫ #сын есім. 1. Қаны көп, қаны сорғалаған, қан араласқан. 2. Қан төгілген. Қанды ажал [ өлім ]. Қан кешкен, қан төгілген. Қанды айқас [ cоғыс ]. Кескілескен ұрыс, шайқас. Қанды арқан. #экспрессивті. Дар ағашына байланған немесе кісi өлтіруге арналған жіп. Қанды асу [ соқпақ ]. Қасіретті қайғыға ұшыратқан жол. Қанды балақ. а) Аң ұстағыш (қыран). ә) Жырынды, әккі, зорлықшыл, озбыр (адам туралы). Қанды балақ қарақшы [ қорқау, ұры ]. Қан төгіп, ұрлық қылатын адам. Қанды балақ ұры. Сойыл, білек күшіне мықты, кәнігі тісқаққан ұры. Қанды басың бері тарт! #этнографиялық. Қолыма ілін, “қармағыма түс” деген мағынада айтылады (бұл фразаны, көбіне, жол тосқан жортуылшы, аңшы, мерген т.б. айтады). Қанды #етістік. Аңның еті, шикі ет; қансоқта. Қанды жас. Зәбіржападан, қайғықасіреттен шыққан ағылтегіл көз жасы. Қанды жорық. Жойқын соғыс, қырыпжойған шабуыл. Қанды жосық. Қиын-қыстау, қиямет кырғын. Қанды кек. Патриархалдырулық қоғамда қалыптасқан кісі өлімін тек айыптыны өлтірумен өтейтін әдет; қанды қанмен қайтару. Қанды көбік. Қан араласқан көбік. Қанды көбік жұтқызды. Ойран салды, қырыпжойды, сазайын тартқызды, тәубесіне келтірді. Қанды көбік жұтқызу. Қанға бөктіру, қан қақсатуы. Қанды көз. а) Қан жылаған сұсты көз. ә) Алғыр қыран құс туралы айтылады. б) Қара ниет, қанқұйлы. Қанды көзді. Қанды көз (алғыр қыран құс туралы). Қанды көйлек. Ең жақын, жанқияр. Қанды көйлек жолдас [ дос ]. Жорықта бірге болған, майдандас. Қанды көйлек жау [ қарақшы ]. Жақын адамын өлтірген дұшпан. Қанды көйлек киісті. Майдандас жолдас болды, бірге соғысты. Қанды күн. Қасіретті күн, заман. Қанды қақпан. Алдап, арбайтын, айла-шарғы; тор, тұзақ. Қанды қалпақ киді. Көрместей боп араздасты (бұл жерде бірінің басын бірі жарып, қан төгісуге дейін барған дау-жанжал, ұрыс-керіс туралы). Қанды қанмен жуды. Ашукекті қанмен қайтарды. Қанды қиян. Қасіретті аймақ, су жағасы деген мағынада. Қанды қол. а) Жауыз, қанішер. ә) Қарақшы. Қанды майдан. Қырғын соғыс. Қанды мойын. Жазалы, қылмыскер, құныкер. Қанды тырнақ [ шеңгел ]. Ескі жау, қанқұйлы дұшпан. Қанды ұрыс. Қан майдан, қиян-кескі шайқас, төбелес. Қанды шелек. #сөйлеу. Қанды балақ ұры, әйгілі “баукеспе”, “сары тоқым” ұры, қанды балақ қарақшы.
ҚАНДЫАҒАШ #зат есім. #өсімдік. <лат. аlnus> Биіктігі 20– 30 мдей, қабығы қара қоңыр, сүрегі жеңіл, қызыл түсті, жалпақ жапырақты ағаш.
ҚАНДЫАУЫЗ #сын есім. 1. Ұстаған аңын жібермейтін; жебір. // Қора аңдыған жебір қасқыр. //Ұстаған аңын жібермейтін мықты қақпан. 2. #ауыспалы мағына. Ел жегіш, парақор, жемқор. // Жемқор, ел жегіш адам. б) Мылтық, қару.
ҚАНДЫГҮЛ #зат есім. #өсімдік. <лат. pedісulаrіs> Қансигек (cабынкөк тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік).
ҚАНДЫҚ #зат есім. #өсімдік. <лат. eruthrоnіum> “Иттіс” аталатын өсімдік.
ҚАНДЫҚ #зат есім. #өсімдік. С ібірдің қылқан жапырақты орман алқаптары мен Шығыс Қазақстанның тау шалғындарында өсетін, биіктігі 1020 смдей, көпжылдық жуашықты (пиязшықты) өсімдік.
ҚАНДЫҚОЛ #сын есім. Кісі өлтірген, құныкер. // Кісі өлтірген адам.
ҚАНДЫМ #зат есім. Шөл далада өсетін бұта тектес ағаш.
ҚАНДЫР = #етістік. 1. Құмарынан шығару. 2. Батыру.
ҚАНДЫРТ = #етістік. Құмарынан шығартқызу, бір нәрсеге тояттатқызу.
ҚАНДЫРТУ деген ҚАНДЫРУ деген ҚАНДЫРЫС = #етістік. Құмарынан шығысу.
ҚАНДЫРЫСУ деген ҚАНДЫШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. sаnguіsоrba> Сиырсілекей, шабындықта өсетін көпжылдық шөп.
ҚАНДІЛ #зат есім. ескі #кітабистиль. Шырақ, шам.
ҚАНДА = #етістік. Қанға бояу, қанға батыру.
ҚАНДАЙ #есімдік. 1. Бір нәрсенің түртүсін, сапасын, түрлі белгілерін білу үшін қойылатын сұрау сөз. 2. Ерекше таңданыптаңырқаушылықты білдіретін керемет, өте, тым деген мағынадағы сөзқолданыс. 3. Кез келген. 4. Белгілі бір істің нақ болғандығын, дұрыстығын, растығын күшейту үшін айтылады. Қандай да болсын. Кез келген, әрбір. Қандай заман күн болды. Басқа түскен қиын-қыстау тірлік мағынасында. Қандай кесел келгенін. Не қара басқанын, не болғанын деген мағынада. Қандай керемет. Қандай ғанибет. Қандай шараң бар? Амал жоқ, амалсыз.
ҚАНДАЙЛЫҚ #зат есім. 1. Қалай болушылық, қандай екендік. 2. #сөйлеу. Қандай.
ҚАНДАЙЛЫҚТЫ #сын есім. сөйлеу. Қаншалықты.
ҚАНДАЙША #есімдік. #сөйлеу. Қандай, қалай.
ҚАНДАЙЫН #есімдік. #поэтикалық. Қандай.
ҚАНДАҚ #зат есім. #көнерген сөз. Қазылған ор, апан.
ҚАНДАЛ = #етістік. Қанға боялу, қан болу.
ҚАНДАЛА #зат есім. 1. Адам қанын сорып тіршілік ететін паразит. 2. #термин. зоологиялық. <лат. hemіptera>Өсімдік қабығында, жапырағында болатын, денесі сопақша, жартылай қатты қанатты жәндік.
ҚАНДАЛАША #үстеу. Қандалаға ұқсап, қандала сияқтанып.
ҚАНДАЛАШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. cіmісіfuga> Сарғалдақ тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдіктер.
ҚАНДАЛМА #зат есім. #көнерген сөз. Қандас, бауыр.
ҚАНДАЛУ деген ҚАНДАН = #етістік. Қан болу, қанға боялу.
ҚАНДАНДЫР = #етістік. Қанға батыру, қанға малу.
ҚАНДАНДЫРУ деген ҚАНДАНУ деген ҚАНДАС #сын есім. 1. Шығу тегі бір, бауырлас. // Бауырлас, туыс адам. // Қандастық, туыстық, бауырластық. 2. Қанды көйлек, майдандас. // Қанды көйлек дос, майдандас жолдас. // Бiрге соғысқан майдандас болған жауынгер досына (достарына) қарата айтылған жақын тарту мәніндегi атауыш сөз. Қандас құдалық. #этнографиялық. Туыстас, түбі, тегі бір отбасылардың қыз алысып, қыз берісуі.
ҚАНДАС = #етістік. Кескілесе шайқасу, жанталаса күресу.
ҚАНДАСТЫҚ #зат есім. Қандас болушылық.
ҚАНДАСТЫР = #етістік. Туыстастыру, серт арқылы, қан арқылы жақындастырып, туыстастыру.
ҚАНДАСТЫРУ деген ҚАНДАСУ деген ҚАНДАТ = #етістік. Қырғын салу, өлтіру, қанға бөктіру.
ҚАНДАТТЫР = #етістік. Қырыпжойғызу, өлтірту.
ҚАНДАТТЫРУ деген ҚАНДАТУ деген ҚАНДАУ деген ҚАНДАУЫР 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. Денеден қан алуға арналған үшкір кішкене пышақ.
ҚАНДАУЫР 2#омоним #зат есім. #өсімдік. <лат. оdоntіtes> Ауылшаруашылық дақылдарына үлкен зиян келтіретін жартылай паразит өсімдік, сабынкөк тұқымдасының бір туысы. Қандауыр айрауық. #өсімдік. <лат. cаlаmаgrоstіs lаnсeоlаta> Астық тұқымдасы, айрауық туысына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік.
ҚАНДАУЫРША #зат есім. #зоологиялық. Бассүйексіздер типі тармағына жататын басжелілер табының туысы. Қандауырша тәрізділер. #зоологиялық. <лат. аmphіоxіfоrmes> Хордалы жануарлардың бассүйексіздер типі тармағының жалғыз отряды.
ҚАНДЕЛ 1#омоним [ #француз тілі. cаndelаbre ] #зат есім. Бiрнеше балауызшамға арналған аспалы шамдал.
ҚАНДЕЛ 2#омоним #зат есім. Балауыз шамын орнататын арнаулы қондырғы; шырағдан.
ҚАНДЕК 1#омоним #зат есім. #көнерген сөз. 1. Қолдан қазылған шұқыр #орыс тілі. 2. Ор, жыра.
ҚАНДЕК 2#омоним: қандек ит. Қанден, бойы аласа, кішкене ит.
ҚАНДЕН #зат есім. 1. Бойы аласа, кішкене ит. 2. #ауыспалы мағына. Аяқтан шалып, етектен тартушы (адам).
ҚАНДЫ #сын есім. 1. Қаны көп, қаны сорғалаған, қан араласқан. 2. Қан төгілген. Қанды ажал [ өлім ]. Қан кешкен, қан төгілген. Қанды айқас [ cоғыс ]. Кескілескен ұрыс, шайқас. Қанды арқан. #экспрессивті. Дар ағашына байланған немесе кісi өлтіруге арналған жіп. Қанды асу [ соқпақ ]. Қасіретті қайғыға ұшыратқан жол. Қанды балақ. а) Аң ұстағыш (қыран). ә) Жырынды, әккі, зорлықшыл, озбыр (адам туралы). Қанды балақ қарақшы [ қорқау, ұры ]. Қан төгіп, ұрлық қылатын адам. Қанды балақ ұры. Сойыл, білек күшіне мықты, кәнігі тісқаққан ұры. Қанды басың бері тарт! #этнографиялық. Қолыма ілін, “қармағыма түс” деген мағынада айтылады (бұл фразаны, көбіне, жол тосқан жортуылшы, аңшы, мерген т.б. айтады). Қанды #етістік. Аңның еті, шикі ет; қансоқта. Қанды жас. Зәбіржападан, қайғықасіреттен шыққан ағылтегіл көз жасы. Қанды жорық. Жойқын соғыс, қырыпжойған шабуыл. Қанды жосық. Қиын-қыстау, қиямет кырғын. Қанды кек. Патриархалдырулық қоғамда қалыптасқан кісі өлімін тек айыптыны өлтірумен өтейтін әдет; қанды қанмен қайтару. Қанды көбік. Қан араласқан көбік. Қанды көбік жұтқызды. Ойран салды, қырыпжойды, сазайын тартқызды, тәубесіне келтірді. Қанды көбік жұтқызу. Қанға бөктіру, қан қақсатуы. Қанды көз. а) Қан жылаған сұсты көз. ә) Алғыр қыран құс туралы айтылады. б) Қара ниет, қанқұйлы. Қанды көзді. Қанды көз (алғыр қыран құс туралы). Қанды көйлек. Ең жақын, жанқияр. Қанды көйлек жолдас [ дос ]. Жорықта бірге болған, майдандас. Қанды көйлек жау [ қарақшы ]. Жақын адамын өлтірген дұшпан. Қанды көйлек киісті. Майдандас жолдас болды, бірге соғысты. Қанды күн. Қасіретті күн, заман. Қанды қақпан. Алдап, арбайтын, айла-шарғы; тор, тұзақ. Қанды қалпақ киді. Көрместей боп араздасты (бұл жерде бірінің басын бірі жарып, қан төгісуге дейін барған дау-жанжал, ұрыс-керіс туралы). Қанды қанмен жуды. Ашукекті қанмен қайтарды. Қанды қиян. Қасіретті аймақ, су жағасы деген мағынада. Қанды қол. а) Жауыз, қанішер. ә) Қарақшы. Қанды майдан. Қырғын соғыс. Қанды мойын. Жазалы, қылмыскер, құныкер. Қанды тырнақ [ шеңгел ]. Ескі жау, қанқұйлы дұшпан. Қанды ұрыс. Қан майдан, қиян-кескі шайқас, төбелес. Қанды шелек. #сөйлеу. Қанды балақ ұры, әйгілі “баукеспе”, “сары тоқым” ұры, қанды балақ қарақшы.
ҚАНДЫАҒАШ #зат есім. #өсімдік. <лат. аlnus> Биіктігі 20– 30 мдей, қабығы қара қоңыр, сүрегі жеңіл, қызыл түсті, жалпақ жапырақты ағаш.
ҚАНДЫАУЫЗ #сын есім. 1. Ұстаған аңын жібермейтін; жебір. // Қора аңдыған жебір қасқыр. //Ұстаған аңын жібермейтін мықты қақпан. 2. #ауыспалы мағына. Ел жегіш, парақор, жемқор. // Жемқор, ел жегіш адам. б) Мылтық, қару.
ҚАНДЫГҮЛ #зат есім. #өсімдік. <лат. pedісulаrіs> Қансигек (cабынкөк тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік).
ҚАНДЫҚ #зат есім. #өсімдік. <лат. eruthrоnіum> “Иттіс” аталатын өсімдік.
ҚАНДЫҚ #зат есім. #өсімдік. С ібірдің қылқан жапырақты орман алқаптары мен Шығыс Қазақстанның тау шалғындарында өсетін, биіктігі 1020 смдей, көпжылдық жуашықты (пиязшықты) өсімдік.
ҚАНДЫҚОЛ #сын есім. Кісі өлтірген, құныкер. // Кісі өлтірген адам.
ҚАНДЫМ #зат есім. Шөл далада өсетін бұта тектес ағаш.
ҚАНДЫР = #етістік. 1. Құмарынан шығару. 2. Батыру.
ҚАНДЫРТ = #етістік. Құмарынан шығартқызу, бір нәрсеге тояттатқызу.
ҚАНДЫРТУ деген ҚАНДЫРУ деген ҚАНДЫРЫС = #етістік. Құмарынан шығысу.
ҚАНДЫРЫСУ деген ҚАНДЫШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. sаnguіsоrba> Сиырсілекей, шабындықта өсетін көпжылдық шөп.
ҚАНДІЛ #зат есім. ескі #кітабистиль. Шырақ, шам.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий