Толковый словарь казахского языка: Шерт>
ЖАПА-ШЕР #зат есім. Азап, қайғы, мұң, қиыншылық.
ҚАЙҒЫ-ШЕР #зат есім. Қасіретті көңіл күйігі, мұң, зар.
ҚАМ-ШЕР #зат есім. Уайым-қайғы.
ҚҰСА-ШЕР #зат есім. Сары уайым, қайғы-қасірет.
МҰҢЛЫ-ШЕРЛІ #сын есім. сөйлеу. Мұңдышерлі.
МҰҢ-ШЕР #зат есім. Қайғы-зар, зарзала, уайым-қайғы. Мұң-шер өлеңдері. әдеб. Естірту, қоштасу, жоқтау, көңіл айту сияқты қайғылы сарындағы ғұрыптық өлеңжырлар.
МҰҢ-ШЕРЛІ #сын есім. Зарзалаға, қайғы мұңға толы.
ОЙ-ШЕР #зат есім. Ой қайғысы, ішкі күйзеліс.
ШЕР 1#омоним #зат есім. Қайғы-қасірет, мұң-зар, уайым. Шер ақтарды. Мұңшерін, уайымын айтты. Шер артты. Уайымқайғысы көбейді, уайымға салынды. Шер байланды. Көкірегі шерге толды, қайғымұңға салынды. Шер басты. Уайымға түсті, торықты. Шер болды. Қайғықасіретке батты, қайғыланды. Шерге батты. Қайғырды, шерленді, уайымдады. Шерге толды [ қамауланды ]. Уайым басты, қайғырды. Шер жұтты. Қайғырды, мұңайды, қайғы-мұң басты, көкірегін шер басты. Шер құмардан шықты. Еркін сөйлесіп, көңіліндегісін айтты. Шер құшты. Шерге салынды, уайым-қайғы басты. Шер тарқады. Қайғы-мұң сейілді, уайымқайғыдан арылды. Шер тарқатысты. Мұңдасу, қайғымұңын бөлісу. Шері айықпады [ қайтпады ]. Шер басты, шерлі болды, қайғы-мұң басты. Шері қайнады. Азапқа түсті, қиналды. Шерін төкті [ баяндады ]. Мұңын шақты, сырын ақтарды. Шерін шығарды [ тарқатты, шертті ]. Көңілдегі, қайғықасіретін айтып, біреумен сұхбаттасты, қайғысын шығарды, мұңын шақты.
ШЕР 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Жолбарыс. // Ержүрек, қайратты, жүректі, батыл.
ШЕРБЕК 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Жуан ағаш кесетін екі тұтқалы үлкен ара.
ШЕРБЕК 2#омоним #зат есім. Себет, шыбықтан тоқылған үлкен қорап.
ШЕРБЕТ #зат есім. #сөйлеу. #тамақ өнеркəсібі. Шәрбат. 1. Жеміс-жидек шырынынан жасалған табиғи салқындатқыш сусын. 2. Жаңғақ қосылған қант, шоколад, жеміс немесе кофе қосып дайындалатын қою массаның атауы.
ШЕРДЕЙ #сын есім. Шер сияқты, шер тәрізді.
ШЕРЕ #зат есім. жергілікті сөз. 1. Желімдеп жасалған жұқа тақтай. 2. Жәшік.
ШЕРЕБЕ #зат есім. #тамақ өнеркəсібі. Тұздық, тұзы ащы тағам.
ШЕРЕК #санесім. #сөйлеу. Ширек.
ШЕРКЕЗ #зат есім. #өсімдік. Құмды, сортаңды, шөлді далаларда өсетін, қабығы ақшыл сұр түсті, сабағы бұтақты, жапырақтары жіңішке, кезектесіп орналасқан, гүлі майда, биіктігі 1-1,5 мдей бұта, илік өсімдік.
ШЕРКЕС #зат есім. этно н. Халық аты, черкес.
ШЕРКӨЗ #зат есім. #өсімдік. #сөйлеу. Шеркез.
ШЕРКӨКІРЕК #сын есім. Қайғылы, қасіретті, мұңды.
ШЕР-КҮЙІК #зат есім. Шер, қайғы, күйік, уайым.
ШЕРҚҰРТ #зат есім. ветеринарлық. Қой ауруының бір түрі.
ШЕРЛЕ = #етістік. Қайғыру, қамығу.
ШЕРЛЕН = #етістік. Шер басу, шерге толу.
ШЕРЛЕНДІР = #етістік. Шерлі ету, қайғымұңға батыру, қайғырту.
ШЕРЛЕНДІРУ деген ШЕРЛЕНУ деген ШЕРЛЕС 1#омоним #сын есім. Қайғықасіреті ортақ, мұңдас.
ШЕРЛЕС 2#омоним= #етістік. Шер тарқатысу, сырласу.
ШЕРЛЕСУ деген ШЕРЛЕУ деген ШЕРЛІ 1#омоним #сын есім. 1. Уайымы мол, мұңды. 2. Қайғы басқан, қасіретті. // Мұң басқан, шерге толы адам.
ШЕРЛІК #зат есім. Ерлік, қайраттылық.
ШЕРМЕНГҮЛ #зат есім. #өсімдік. <лат. gentіаna> көкгүл (тырбық өсетін гүлді өсімдік).
ШЕРМЕНДЕ 1#омоним #зат есім. 1. Қайғы, мұң, шер. 2. #ауыспалы мағына. Қайғы, мұң басқан, шерлі адам. Шерменде болды. а) Қайғы басты, уайымға батты. ә) Әуресарсаңға түсті. Шерменде қылды. Қайғыуайымға түсірді, қайғырды.
ШЕРМЕНДЕ 2#омоним #одағай. а) Кісіге жаны ашығанды, «бейшара» дегенді білдіретін сөз. ә) Кісіні ұнатпағандықты, жақтырмаушылықты білдіретін кейіс сөз.
ШЕРМЕНДЕЛІК #зат есім. Шарасыздық, пенде болушылық, бейшаралық.
ШЕРМЕҢ #еліктеуіш сөз. Қампиған, шермиген, қысқа қозғалысты бейнелейтін сөз.
ШЕРМЕҢДЕ = #етістік. Қарны қампиып қайқаңдап басу.
ШЕРМЕҢДЕТ = #етістік. Қарнын қампиту, қайқаңдау.
ШЕРМЕҢДЕТУ деген ШЕРМЕҢДЕУ деген ШЕРМИ = #етістік. Қарны қампиып шығып тұру.
ШЕРМИТ = #етістік. 1. Қарнын қампиту. 2. Сықау, лық толтыру.
ШЕРМИТУ деген ШЕРМИЮ деген ШЕР-МҰЗ #зат есім. Көңілге тоң болып қатқан қайғы-шер.
ШЕР-МҰҢ #зат есім. Мұң-зар, қайғы-шер.
ШЕРМІК #сын есім. Қампиған, шертиген, торсиған.
ШЕРМІН #сын есім. Жауыз, арамза.
ШЕРМІШ #сын есім. 1. Қарны қампиып, жүре алмай қалған, ауру, мешел. 2. #ауыспалы мағына. Пасық, бақас, ұрықар.
ШЕРМІШТІК #зат есім. Қулық, сұмдық, арамдық.
ШЕРПАЛАР [ #ағылшын тілі. sherpa ] #зат есім. антр о п. Антрополиялық жағынан үлкен моңғол нәсілінің Тынық мұхиттық нәсіліне жататын Шығыс Непалда, Үндістанда тұратын халық.
ШЕРТ = #етістік. 1. Саусақпен тырс еткізіп ұрып қалу. 2. Домбыра сияқты шекті аспапты тартып ойнау. 3. #ауыспалы мағына. Бір нәрсе жайында жұртты қызықтырып айтып беру, әңгімелеу, баяндау. 4. #ауыспалы мағына. Бетінен қағу, қарсы келу, тыйым салу. Шертер күй, шығар мұң. Айтар арыз, көңілдегі сыр.
ШЕРТЕК #зат есім. жергілікті сөз. 1. Үйдің кіреберісіне көлеңке түсу үшін жалғастырып салған, тек төбесі ғана жабық құрылыс. 2. Үсті жабылған жанжағы ашық, жаз айларында күннің ыстығында отыратын жер.
ШЕРТЕР #зат есім. #музыкалық. #этнографиялық. Қобызға ұқсас келген екі не үш ішекті қазақ халқының көне ұлттық аспаптарының бірі.
ШЕРТИ = #етістік. 1. Қарны қампиып шығып тұру. 2. #ауыспалы мағына. Шірену, шекірею.
ШЕРТИТ = #етістік. Қарнын қампайту, шермиту.
ШЕРТИТУ деген ШЕРТКІЗ = #етістік. Домбыра тартқызу, шертіп ойнату.
ШЕРТКІЗУ деген ШЕРТКІЛЕ = #етістік. Бір нәрсені үсті-үстіне шерте беру.
ШЕРТКІЛЕУ деген ШЕРТКІШ #сын есім. Шертуге бейім, шертуге құмар.
ШЕРТПЕ шертпе күй. #музыкалық. #этнографиялық. Домбырада шертіп орындалатын күй.
ШЕРТПЕК 1#омоним #зат есім. Балалардың бір-бірін шертіп ойнайтын ойыны. Шертпек алды. #этнографиялық.#ойын. Ойыннан ұтылған адамның маңдайына шертіп «қарыз» қайыратын ойын түрі.
ШЕРТПЕК 2#омоним #зат есім. #этнографиялық.#ойын. Дәрідәрмек, спирт құятын үлкен шыны ыдыс.
ШЕРТПЕКІЛ #зат есім. #этнографиялық.#ойын. Шертіп ойнайтын ойын аты; шертпек.
ШЕРТТІР = #етістік. Домбыра тарттыру.
ШЕРТТІРУ деген ШЕРТУ деген ШЕРТІК #сын есім. Қарны қампайған, шертиген.
ШЕРТІЛ = #етістік. 1. Домбырада, қобызда күй, әуен ойналу. 2. Баяндалу, айтылу.
ШЕРТІЛУ деген ШЕРТІС #зат есім. Домбырада күй тартып, өнер көрсету тәсілі.
ШЕРТІС = #етістік. Қызықтырып айтып беру, баяндау.
ШЕРТІСУ деген ШЕРУ #зат есім. эск. 1. Бір елдің қарулы әскері, қалың қол. 2. Топталып бір жаққа аттаныс, қалың жиын. 3. <франц. раrаde> Арнайы мерекелерге байланысты сап түзеген әртүрлі ұжымдар. 4. #ауыспалы мағына. Ұзынырғақ әңгіме желісі. Шеру қол. #көнерген сөз. Жорыққа аттанған қалың қол (әскер). Шеру тартты. Сап құрып, жорыққа аттанды, жолға шықты.
ШЕРУЛЕ = #етістік. Бір жаққа бағыт алып, топталып жөңкілу, сап түзеп аттану.
ШЕРУЛЕТ = #етістік. Шеру құру, сап түзеу.
ШЕРУЛЕТУ деген ШЕРУЛЕУ деген ШЕРУЛІ #сын есім. Сәнсалтанаты жарасқан, шеру тартқан. Шерулі көш. #этнографиялық. Сырнай, қобыз тартылып, ән шырқалып думандатқан көш. Шерулі қол. #көнерген сөз. Шеру қол.
ШЕР-ШЕРМЕН #зат есім. іштегі қайғы-қасірет, мұң-зар.
ШЕР-ШЕРМЕНДІ #сын есім. Мұңлы-зарлы, қайғылы.
ШЕРШЕУ #зат есім. анатомиялық. Төс сүйектің төменгі жағындағы қалақша шеміршек.
ШЕРІ #зат есім. #көнерген сөз. Жолбарыс.
ШЕРІК 1#омоним #зат есім. Жиын.
ШЕРІК 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Сарбаз, жауынгер, қарулы әскер.
ШЕРІМ #зат есім. #этнографиялық. Қолдан иленген тері, көн. Шерім етік. #этнографиялық. Көн етік.
ШЕРІН #зат есім. Ортақ, бөліске түскен үлес, сыбаға.
ЫЗА-ШЕР #зат есім. Ашу мен кек, зар.
ҚАЙҒЫ-ШЕР #зат есім. Қасіретті көңіл күйігі, мұң, зар.
ҚАМ-ШЕР #зат есім. Уайым-қайғы.
ҚҰСА-ШЕР #зат есім. Сары уайым, қайғы-қасірет.
МҰҢЛЫ-ШЕРЛІ #сын есім. сөйлеу. Мұңдышерлі.
МҰҢ-ШЕР #зат есім. Қайғы-зар, зарзала, уайым-қайғы. Мұң-шер өлеңдері. әдеб. Естірту, қоштасу, жоқтау, көңіл айту сияқты қайғылы сарындағы ғұрыптық өлеңжырлар.
МҰҢ-ШЕРЛІ #сын есім. Зарзалаға, қайғы мұңға толы.
ОЙ-ШЕР #зат есім. Ой қайғысы, ішкі күйзеліс.
ШЕР 1#омоним #зат есім. Қайғы-қасірет, мұң-зар, уайым. Шер ақтарды. Мұңшерін, уайымын айтты. Шер артты. Уайымқайғысы көбейді, уайымға салынды. Шер байланды. Көкірегі шерге толды, қайғымұңға салынды. Шер басты. Уайымға түсті, торықты. Шер болды. Қайғықасіретке батты, қайғыланды. Шерге батты. Қайғырды, шерленді, уайымдады. Шерге толды [ қамауланды ]. Уайым басты, қайғырды. Шер жұтты. Қайғырды, мұңайды, қайғы-мұң басты, көкірегін шер басты. Шер құмардан шықты. Еркін сөйлесіп, көңіліндегісін айтты. Шер құшты. Шерге салынды, уайым-қайғы басты. Шер тарқады. Қайғы-мұң сейілді, уайымқайғыдан арылды. Шер тарқатысты. Мұңдасу, қайғымұңын бөлісу. Шері айықпады [ қайтпады ]. Шер басты, шерлі болды, қайғы-мұң басты. Шері қайнады. Азапқа түсті, қиналды. Шерін төкті [ баяндады ]. Мұңын шақты, сырын ақтарды. Шерін шығарды [ тарқатты, шертті ]. Көңілдегі, қайғықасіретін айтып, біреумен сұхбаттасты, қайғысын шығарды, мұңын шақты.
ШЕР 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Жолбарыс. // Ержүрек, қайратты, жүректі, батыл.
ШЕРБЕК 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Жуан ағаш кесетін екі тұтқалы үлкен ара.
ШЕРБЕК 2#омоним #зат есім. Себет, шыбықтан тоқылған үлкен қорап.
ШЕРБЕТ #зат есім. #сөйлеу. #тамақ өнеркəсібі. Шәрбат. 1. Жеміс-жидек шырынынан жасалған табиғи салқындатқыш сусын. 2. Жаңғақ қосылған қант, шоколад, жеміс немесе кофе қосып дайындалатын қою массаның атауы.
ШЕРДЕЙ #сын есім. Шер сияқты, шер тәрізді.
ШЕРЕ #зат есім. жергілікті сөз. 1. Желімдеп жасалған жұқа тақтай. 2. Жәшік.
ШЕРЕБЕ #зат есім. #тамақ өнеркəсібі. Тұздық, тұзы ащы тағам.
ШЕРЕК #санесім. #сөйлеу. Ширек.
ШЕРКЕЗ #зат есім. #өсімдік. Құмды, сортаңды, шөлді далаларда өсетін, қабығы ақшыл сұр түсті, сабағы бұтақты, жапырақтары жіңішке, кезектесіп орналасқан, гүлі майда, биіктігі 1-1,5 мдей бұта, илік өсімдік.
ШЕРКЕС #зат есім. этно н. Халық аты, черкес.
ШЕРКӨЗ #зат есім. #өсімдік. #сөйлеу. Шеркез.
ШЕРКӨКІРЕК #сын есім. Қайғылы, қасіретті, мұңды.
ШЕР-КҮЙІК #зат есім. Шер, қайғы, күйік, уайым.
ШЕРҚҰРТ #зат есім. ветеринарлық. Қой ауруының бір түрі.
ШЕРЛЕ = #етістік. Қайғыру, қамығу.
ШЕРЛЕН = #етістік. Шер басу, шерге толу.
ШЕРЛЕНДІР = #етістік. Шерлі ету, қайғымұңға батыру, қайғырту.
ШЕРЛЕНДІРУ деген ШЕРЛЕНУ деген ШЕРЛЕС 1#омоним #сын есім. Қайғықасіреті ортақ, мұңдас.
ШЕРЛЕС 2#омоним= #етістік. Шер тарқатысу, сырласу.
ШЕРЛЕСУ деген ШЕРЛЕУ деген ШЕРЛІ 1#омоним #сын есім. 1. Уайымы мол, мұңды. 2. Қайғы басқан, қасіретті. // Мұң басқан, шерге толы адам.
ШЕРЛІК #зат есім. Ерлік, қайраттылық.
ШЕРМЕНГҮЛ #зат есім. #өсімдік. <лат. gentіаna> көкгүл (тырбық өсетін гүлді өсімдік).
ШЕРМЕНДЕ 1#омоним #зат есім. 1. Қайғы, мұң, шер. 2. #ауыспалы мағына. Қайғы, мұң басқан, шерлі адам. Шерменде болды. а) Қайғы басты, уайымға батты. ә) Әуресарсаңға түсті. Шерменде қылды. Қайғыуайымға түсірді, қайғырды.
ШЕРМЕНДЕ 2#омоним #одағай. а) Кісіге жаны ашығанды, «бейшара» дегенді білдіретін сөз. ә) Кісіні ұнатпағандықты, жақтырмаушылықты білдіретін кейіс сөз.
ШЕРМЕНДЕЛІК #зат есім. Шарасыздық, пенде болушылық, бейшаралық.
ШЕРМЕҢ #еліктеуіш сөз. Қампиған, шермиген, қысқа қозғалысты бейнелейтін сөз.
ШЕРМЕҢДЕ = #етістік. Қарны қампиып қайқаңдап басу.
ШЕРМЕҢДЕТ = #етістік. Қарнын қампиту, қайқаңдау.
ШЕРМЕҢДЕТУ деген ШЕРМЕҢДЕУ деген ШЕРМИ = #етістік. Қарны қампиып шығып тұру.
ШЕРМИТ = #етістік. 1. Қарнын қампиту. 2. Сықау, лық толтыру.
ШЕРМИТУ деген ШЕРМИЮ деген ШЕР-МҰЗ #зат есім. Көңілге тоң болып қатқан қайғы-шер.
ШЕР-МҰҢ #зат есім. Мұң-зар, қайғы-шер.
ШЕРМІК #сын есім. Қампиған, шертиген, торсиған.
ШЕРМІН #сын есім. Жауыз, арамза.
ШЕРМІШ #сын есім. 1. Қарны қампиып, жүре алмай қалған, ауру, мешел. 2. #ауыспалы мағына. Пасық, бақас, ұрықар.
ШЕРМІШТІК #зат есім. Қулық, сұмдық, арамдық.
ШЕРПАЛАР [ #ағылшын тілі. sherpa ] #зат есім. антр о п. Антрополиялық жағынан үлкен моңғол нәсілінің Тынық мұхиттық нәсіліне жататын Шығыс Непалда, Үндістанда тұратын халық.
ШЕРТ = #етістік. 1. Саусақпен тырс еткізіп ұрып қалу. 2. Домбыра сияқты шекті аспапты тартып ойнау. 3. #ауыспалы мағына. Бір нәрсе жайында жұртты қызықтырып айтып беру, әңгімелеу, баяндау. 4. #ауыспалы мағына. Бетінен қағу, қарсы келу, тыйым салу. Шертер күй, шығар мұң. Айтар арыз, көңілдегі сыр.
ШЕРТЕК #зат есім. жергілікті сөз. 1. Үйдің кіреберісіне көлеңке түсу үшін жалғастырып салған, тек төбесі ғана жабық құрылыс. 2. Үсті жабылған жанжағы ашық, жаз айларында күннің ыстығында отыратын жер.
ШЕРТЕР #зат есім. #музыкалық. #этнографиялық. Қобызға ұқсас келген екі не үш ішекті қазақ халқының көне ұлттық аспаптарының бірі.
ШЕРТИ = #етістік. 1. Қарны қампиып шығып тұру. 2. #ауыспалы мағына. Шірену, шекірею.
ШЕРТИТ = #етістік. Қарнын қампайту, шермиту.
ШЕРТИТУ деген ШЕРТКІЗ = #етістік. Домбыра тартқызу, шертіп ойнату.
ШЕРТКІЗУ деген ШЕРТКІЛЕ = #етістік. Бір нәрсені үсті-үстіне шерте беру.
ШЕРТКІЛЕУ деген ШЕРТКІШ #сын есім. Шертуге бейім, шертуге құмар.
ШЕРТПЕ шертпе күй. #музыкалық. #этнографиялық. Домбырада шертіп орындалатын күй.
ШЕРТПЕК 1#омоним #зат есім. Балалардың бір-бірін шертіп ойнайтын ойыны. Шертпек алды. #этнографиялық.#ойын. Ойыннан ұтылған адамның маңдайына шертіп «қарыз» қайыратын ойын түрі.
ШЕРТПЕК 2#омоним #зат есім. #этнографиялық.#ойын. Дәрідәрмек, спирт құятын үлкен шыны ыдыс.
ШЕРТПЕКІЛ #зат есім. #этнографиялық.#ойын. Шертіп ойнайтын ойын аты; шертпек.
ШЕРТТІР = #етістік. Домбыра тарттыру.
ШЕРТТІРУ деген ШЕРТУ деген ШЕРТІК #сын есім. Қарны қампайған, шертиген.
ШЕРТІЛ = #етістік. 1. Домбырада, қобызда күй, әуен ойналу. 2. Баяндалу, айтылу.
ШЕРТІЛУ деген ШЕРТІС #зат есім. Домбырада күй тартып, өнер көрсету тәсілі.
ШЕРТІС = #етістік. Қызықтырып айтып беру, баяндау.
ШЕРТІСУ деген ШЕРУ #зат есім. эск. 1. Бір елдің қарулы әскері, қалың қол. 2. Топталып бір жаққа аттаныс, қалың жиын. 3. <франц. раrаde> Арнайы мерекелерге байланысты сап түзеген әртүрлі ұжымдар. 4. #ауыспалы мағына. Ұзынырғақ әңгіме желісі. Шеру қол. #көнерген сөз. Жорыққа аттанған қалың қол (әскер). Шеру тартты. Сап құрып, жорыққа аттанды, жолға шықты.
ШЕРУЛЕ = #етістік. Бір жаққа бағыт алып, топталып жөңкілу, сап түзеп аттану.
ШЕРУЛЕТ = #етістік. Шеру құру, сап түзеу.
ШЕРУЛЕТУ деген ШЕРУЛЕУ деген ШЕРУЛІ #сын есім. Сәнсалтанаты жарасқан, шеру тартқан. Шерулі көш. #этнографиялық. Сырнай, қобыз тартылып, ән шырқалып думандатқан көш. Шерулі қол. #көнерген сөз. Шеру қол.
ШЕР-ШЕРМЕН #зат есім. іштегі қайғы-қасірет, мұң-зар.
ШЕР-ШЕРМЕНДІ #сын есім. Мұңлы-зарлы, қайғылы.
ШЕРШЕУ #зат есім. анатомиялық. Төс сүйектің төменгі жағындағы қалақша шеміршек.
ШЕРІ #зат есім. #көнерген сөз. Жолбарыс.
ШЕРІК 1#омоним #зат есім. Жиын.
ШЕРІК 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Сарбаз, жауынгер, қарулы әскер.
ШЕРІМ #зат есім. #этнографиялық. Қолдан иленген тері, көн. Шерім етік. #этнографиялық. Көн етік.
ШЕРІН #зат есім. Ортақ, бөліске түскен үлес, сыбаға.
ЫЗА-ШЕР #зат есім. Ашу мен кек, зар.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий