Толковый словарь казахского языка: САЛ

Слово: Казахский язык Русский язык Английский язык Найти

| САЛ 1#омоним #зат есім. 1. Су жолымен адамдарды, жүктерді тасымалдауға арналған су көлігі; бір-бірімен байланыстырып бекітілген жүзбелі заттар (бөренелер, кеспектер және тағы басқа.). 2. #жергілікті сөз. Пішіні төрт бұрышты, қоға, қамыс араластырыла буылған, ұзындығы да, ені мен биіктігі де 2 метр шамасында болатын құрал; ыспа. Сал ағызу. Ағаштардың қалқымалығын пайдаланып, оларды көлік құралдарына тиемей тасымалдау. Сал қайық. Белгілі бір пунктте адамды, экипажды және жүкті өзен, арна, көл немесе теңіз бұғазынан және тағы басқа. тасымалдауға арналған имарат. Сал қайықты көпір. Жеке құрам мен әскери техникаларды су бөгеттерінен өткізуге арналған жүзбелі көпір. Сал қайықты өткел. Понтондық парктерден (паромды мәшинелерден) немесе жергілікті жердің жүзбелі құралдарынан құрастырылатын, өздігінен жүретін және тіркелетін тасымалдаушы сал қайықтарында әскерлерді ұрыстық техникасымен қоса тасымалдауға арналған өткел. Салы суға кетті. Ұнжырғасы, еңсесі түсті, ренжіді.
| САЛ 2#омоним #зат есім. #медициналық. Денені жансыздандырып, қозғалтпай тастайтын ауру. Сал ауруы. #медициналық. <грек. pаrаlіgsіs> Орталық не шеткі жүйке жүйесі қозғалыс орталығының зақымдануынан қимыл, қозғалыс ағзалары қызметінің жойылуы. Сал болды. Сал ауруына шалдықты. Сал бөксе. Оңайшылықпен қозғалмайтын, тез қимылдай қоймайтын; сылбыр. Сал төсек болды. Орнынан тұра алмай, төсек тартып жатып алды.
| САЛ 3#омоним #зат есім. #көнерген сөз. #этнографиялық. 1. Сауыішыл, елден ерекше сән түзеп, үкілі тақия, қызылды-жасылды, оюлыөрнекті киім киінетін, әрі әнші, әрі ақын, қасында өнерпаз жастар топ-тобымен жүретін өнерлі жігіт. 2. Байырға қазақ қоғамында сәнсалтанатымен ел аралап жүріп ән, сөз өнерін тарататын, халықтың сауығын ғана емес мүддесін де көздейтін өнерлi, суырып салма, әншi, күйшi, шешен адамдар тобының атағы, салдар институтының өкілi. Сал мен серi. #этнографиялық. Салсерi. Сал шапан. Өте құнды матадан тігіліп, әшекейлепкестеленген бағалы сырт киім.
| САЛ 4#омоним #сын есім. Заттың күйін, қимыләрекетін күшейту мәнінде жұмсалатын сөз. 1. Алғыр, мықты. 2. өте, тым. 3. Еркін, кең.
| САЛ 5#омоним #зат есім. ескі кітаби. Ұмтылыс.
| САЛ = #етістік. 1. Затты, нәрсені сақтау, тығу. 2. Басқа заттың орнына қою. // Қапшық, қалта т.б. затқа не екінші бір затты енгізу. 3. Үй, құрылыс, көпір жол жасау, құру. 4. Бір нәрсені пошта арқылы жіберу, жөнелту. 5. Егін егу, өсіру. 6. Періп қалу, ұру. 7. Пышақ, қанжар сияқты өткір заттарды сұғу, адамды немесе малды жарақаттау. 8. Бүркітті, саят құстарын аулауға жіберу. 9. Бір затқа бір затты араластыру, қосу. 10. Бір нәрсенің суретін қағазға т.б. түсіру, бейнелеу. 11. Тұратын орнына, сұғу орнына орналастыру. 12. Басқа, мойынға орамал жабу. 13. #көнерген сөз. Тастау, қалдырып кету. 14. Алыстағы адамға пошта арқылы, банкомат арқылы ақша жіберу. 15. Етістік сөздермен тіркесіп келіп, өз қолымен жасады, өзі істеді деген мағынаны береді. 16. Негізгі етістікке тіркесіп, жалма-жан, сол бойда деген мағынаны үстейді. 17. Тігу, бәс тігу, құнды, бағалы затына айырбастау. Салған беттен [ жерден, бойдан ]. Шу дегеннен, ә дегеннен, бірден. Салған беттен қайтпады. Бағытынан айнымады. Салған бойы [ бойымен ]. Сол бойда, бірден. Сал қарағай. а)Терең сулардан өту үшін сал жасайтын кепелтек қарағай бөренесі. ә) #бейнелі сөзқолданыс. Үлкен, биік өскен қарағай. Сал қарын. Қарны жер тіреген, іші үлкен. Салып ұрып [ отырып ]. Бас салып, бірден.