Толковый словарь казахского языка: ЖАРЫҚ

Слово: Казахский язык Русский язык Английский язык Найти

| ЖАРЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. Сәуле, нұр. // Қараңғы емес; анық, айқын көруге келетіндей. 2. ф и з. Ұзындықтары 400 кмден 760 кмге дейінгі электромагниттік толқындар, адам көзіне көрінетін сәуле. 3. #физикалық. Кең мағынада – көрінетін сәулемен бірге спектрдің ультракүлгін және инфрақызыл аймағындағы сәулелерді де қамтитын оптикалық сәуле. 4. Үй ішіне, үймеретке, бөлмеге сәуле түсіру үшін пайдаланылатын табиғи, жасанды жарық көздері немесе солардың сәулесі. 5. #ауыспалы мағына. Үміт, қызық, жақсылық. 6. #ауыспалы мағына. Осы дүние, жарық дүние, өмір. Жарығы қараңғы болды. #поэтикалық. Осы дүниеден өтті, жарық дүниеден өтіп, қараңғы көрге енді. Жарығын төкті. #поэтикалық. Нұрын шашты, басқаларға ізгілік, мейірімділіктің т.б. нұрын төкті. Жарығың мол болсын. #тілексөз. Ғұмырың ұзақ болсын, көрер қызығың көп болсын деген мағынада. Жарық абберациясы. а с тр. Шырақтың жарық жылдамдығының шекті болу себебінен және бақылаушының Жердің айналуы нәтижесінде қозғалыс салдарынан аспан сферасындағы көрінерлік орнының өзгеруі. Жарық ағыны. #физикалық. Сәуле ағынын бағалайтын жарық шамаларының бірі, яғни көзде жарық сезімін тудыратын оптикалық сәуленің қуаты. Жарық ай. Апашық ай. Жарық аспан. Бұлтсыз айдың немесе күннің нұрына бөленген, ашық аспан. Жарық болды. Жарқырады, сәуле шаш ты. Жарық газы. #химиялық. Метан, сутек және көміртек оксидінен тұратын жанғыш газдар қоспасы. Жарық дисперсиясы. #физикалық. Заттың сынау көрсеткішінің (п) жарық толқынының жилігіне (v) не ұзындығына (l) тәуелділігі. Жарық дифракциясы. #физикалық. Жарық толқындарының мөлшері сол толқындардың ұзындығымен қарайлас тосқауылды орап өту құбылысы. Жарық дүние. а) #философиялық. Қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымындағы адам ғұмырының әр сәтінің қадірқасиетін терең түсіндіріп, қамтитын «осы дүние, өмір»деген мағынадағы сөз. ә) Бүкіләлем, дүниежүзі, жержүзі. б) #поэтикалық. Алланың адамға сыйға тартқан жер бетіндегі ғұмыры, осы дүниедегі өмір. в) Еркіндік, бостандық. Жарық дүниеге келді. #поэтикалық. Туды, дүниеге келді. Жарық дүниеге хош айтты. #поэтикалық. Қайтыс болды, о дүниелік болды, көз жұмды. Жарық дүние есігін ашты. #көтеріңкі стиль. Жаңа туды, дүниеге жаңа келді. Жарық дүниені көрсетті. Дүниеге әкелді, босанды, туды. Жарық етті. #поэтикалық. Жарық қылды, үміттендірді. Жарық жұлдыз. #поэтикалық. а) Асқан талант, дарын иесі. ә) Қолжетпес арман, ұстатпайтын асыл нәрсе, зулаған бал дәурен шақ. б) Игі мақсат, ізгі арман, нысанаға алған игілікті іс. в) Көңіл хошы, жанның дауасы. Жарық жұлдыз етті. ізгі мақсат етті, игі арманына айналдырды. Жарық жылдамдығы. #физикалық. Кез келген электрмагниттік толқынның бос кеңістіктегі таралу жылдамдығы; іргелі физикалық тұрақтылардың бірі. Жарық жылы. #астрономиялық. Жарық бір жыл ішінде өтетін жолмен тең қашықтық; ұзындықтың астрономиядағы қолданылатын жүйеден тыс бірлігі. Жарық жылындай. #астрономиялық. Жарық бір жыл ішінде өтетін қашықтықтай. Жарық импульсi. #физикалық. Оптикалық сәуле шығару көздерінің қысқа мерзімді жарық шығаруы. Жарық интерференциясы. #физикалық. Жарық сәулесі энергиясының екі немесе бірнеше жарық толқынының қабаттасуы нәтижесінде кеңістікте тарала орналасуы. Жарық көңіліне жара салды. Кіршіксіз ашық, таза көңіліне дақ түсірді. Жарық көрді. а) Дүниеге келді. ә) Өмір сүрді, тіршілік етті. б) Жария болды, елге танылды, баспасөзде жарияланды. в) Құрсаудан босады, қыспақ көрмей еркін дамыды. г) Әзірленді, жүзеге асты, дайындалып, ұсынылды. Жарық күн. а) Тәуліктің күндізгі бөлігі, ашық күн. ә) Сәуле шашқан күн, аспандағы жарықтың, жылудың көзі. б) п о эт. Жақсылық, қуаныш. Жарық күндей. #бейнелі сөзқолданыс. Жайнаған, жарқырап, жарқылдап тұрған жас деген мағынада. Жарық күші. #физикалық. Белгілі бір бағытта көрінетін сәуле көзінің жарқырауын сипаттайтын жарық шамаларының бірі. Жарық қарын жер. #жергілікті сөз. Бірнеше жыл тыңайтылған жер. Жарыққа шығарды. Жариялады, жария етті. Жарық қылды. Жарық берді, сәуле шашты, нұрландырды. Жарық қысымы. ф и з. Жарықтың шағылдыратын және жұтатын денелерге, бөлшектерге, сондай-ақ, жекеленген молекулалар мен атомдарға түсіретін қысымы. Жарық механикалық эквиваленті. #физикалық. Сәуле ағынының оның құрамындағы жарық ағынына қатынасы. Жарық реттегіш. ф и з. Лампақуатын қажетіне орай реттеуге мүмкіндік беретін тетік. Жарық рефракциясы. ф и з. Жарық сәулесінің сыну көрсеткіші үздіксіз өзгеретін ортада қисаюы. Жарық сауа. #жергілікті сөз. Күншуақ, жайлы жер. Жарық сәуле. а) #бейнелі сөзқолданыс. Жер бетін нұрландырып, сәуле шашып, жылытып тұратын күн деген мағынада. ә) Ашық нұрлы сәуле. Жарық сәуле көрмеді. Дүниеде жақсылық, рақат көрмеді. Жарық сәулем. #экспрессивті. Ер адамның сүйіктісіне, қыз балаға айтылатын еркелету нышанындағы қаратпа атауыш. Жарық сәулесi. #физикалық. Өн бойымен жарық энергиясы таралатын желі, сызық. Жарық сигналы техникасы. #физикалық. Оптикалық сигнализацияға арналған құрылғылар. Жарықтан жасқану. #биологиялық. фотофобия<грек. phоtоs – жарық, phоbоs – қорқу, жасқану> Жарық тітіркендіргіштеріне көздің жоғары сезгіштігі. Жарық таңба. #астрономиялық. Күн бетінің жиегінде пайда болатын жарық сәулелі құрылым. Жарық техникалық шыны. #химиялық. Жарық ағынының бағытын немесе спектрлік құрамын өзгертетін шыны. Жарық техникасы. #физикалық. Оптикалық сәулелерді (жарықты) зерттеумен және оларды өндіру, кеңістіктік таралуы мен сипаттамаларын өлшеу әдістерімен, сондай-ақ, жарық энергиясын басқа энергия түріне түрлендіру мәселелерімен айналысатын ғылым мен техника саласы. Жа рық тұрғызды. #жергілікті сөз. Шам жақты, жарық қылды. Жарық түсті. а) Сәуле тарап, анық, ашық көрінді, жарықтанды. ә) Күн шықты, таң атты. Жарық түсірді. Сәулесін түсірді. Жарықтың жұтылуы. #физикалық. Орта арқылы өткен жарық қарқындылығының сол орта бөлшектерімен өзара әсерлесуі нәтижесінде кему. Жарықтың модульденуі. #физикалық. Жарық модуляциясы, оптикалық сәуленің модульденуі – жарық ағыны қарқындылығының уақыт бойынша өзгеруі немесе кең мағынасында, монохромат жарық тербелісі амплитудасы жиілігінің, фазасының полярлануының белгілі бір заң бойынша өзгеруі. Жарықтың полярлануы. #физикалық. Жарық поляризациясы жарық толқынының электр және магнит өрістері кернеуліктері векторларының (Е және Н) жарық сәулесі жазықтығына перпендикуляр жазықтықта бағдарлануының реттелуі. Жарықтың сыну заңы. #физикалық. Жарықтың сыну табиғатына қатысты физикалық заңының бірі. Жарықтың сынуы. #физикалық. Оптикалық сәуленің екі ортаны бөлетін шекарадан өткен кезде таралу бағытының өзгеруі. Жарықтың таралу жылдамдығы. #физикалық. Жарық жылдамдығы. Жарықтың толқындық теориясы. #физикалық. Жарықтың толқындық сипаты жайындағы теория. Жарықтың шашырауы. ф и з. Оптикалық сәуле (жарық) ағынының затпен өзара әсерлесуі кезінде кейбір сипаттамаларының өзгеруі. Жарық энергиясы. Әртүрлі жарық қозғалысының және өзара әрекеттестігінің жалпы өлшемі. Жарық шашты. Сәуле түсірді, нұр төкті.
| ЖАРЫҚ 2#омоним #зат есім. #медициналық. <лат. hernіa> Іш қуысында жатқан органдардың немесе олардың бөліктерінің әдеттегі орнынан ішпердесімен бірге тері астына немесе ет жасушасы арасына шығуы; ауру түрі.
| ЖАРЫҚ 3#омоним #сын есім. Бүтін емес, сызат түскен, шытынаған, жарылған. Жарық ерін. Тілім-тілім болып терісі жарылған ерін. Жарық қарын. Тойынбаған, аш-жалаңаш. Жарық қарын жер. #жергілікті сөз. Бірнеше жыл тыңайтылған жер. Жарық май. Жарылудан болған тері жарасына жағатын май. Жарық түйе. Көп мінілген, тіркеуден мұрны жарылған түйе.