Толковый словарь казахского языка: Дүме>
ДҮМП-ДҮМП #еліктеуіш сөз. Дүрс-дүрс, күрс-күрс еткен дыбысты бейнелейтін сөз. Дүмп-дүмп етті. Әңгіме қайта-қайта шығады, тез-тез тарады.
ДҮМ 1#омоним [ ир. ] #зат есім. 1. Адамның бөксесінің төменгі жағы, арты. // Жанжануардың арт жағы. 2. Бір нерсенің арты, түп жағы. 3. Балтаның, кейбір құралсайманның басына қарама-қарсы жағы, сабының ұшы. 4. Мылтықтың иыққа тірейтін жері. 5. #ауыспалы мағына. Қатты ашу, наразылық. Дүмін басты. Аптыққанын басты, ентіккенін қойып, тыныстады. Дүмін көтермеді. Қайрат қылмады, орнынан қозғалмады.
ДҮМ 2#омоним #сын есім. Қалың, ну, сыңсыған. // Ну орман. Дүм тоғай. Ағашы қалың тоғай.
ДҮМ 3#омоним #үстеу. жерг, өте-мөте, тым, қатты. Дүм берді. Қауырт лап берді.
ДҮМ 4#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Рух, төзім, қайрат.
ДҮМБЕ #зат есім. жергілікті сөз. Күздік бидай.
ДҮМБЕЗ #зат есім. #көнерген сөз. Бақыт құсы.
ДҮМБІ #зат есім. Мылтықтың иыққа тірейтін жері, дүм.
ДҮМБІЛ 1#омоним #сын есім. 1. #жергілікті сөз. Жүгерінің шала піскен сүт кезі, дүмбілез. 2. Пісуі жетпеген, шикі (тағам). 3. #ауыспалы мағына. Шала-шарпы, білмейтіні көп, ысылмаған.
ДҮМБІЛ 2#омоним #зат есім. Жүгерінің дәні уақ сорты.
ДҮМБІЛДЕЙ #сын есім. Дүмбіл секілді, жүгерінің дүмбіл кезіндей.
ДҮМБІЛДЕУ #сын есім. Онша айқын емес, көмескілеу, күңгірттеу.
ДҮМБІЛЕЗ #сын есім. 1. Шала піскен, толық пісіп жетпеген. //Үнсіз, жым-жырт, сыр бермей. 2. #ауыспалы мағына. Шала сауатты, біліктілігі төмен, білімсіз. 3. #ауыспалы мағына. Жете тексеріліп жетпеген, анықталмаған, айқын емес, көмескі. 4. #ауыспалы мағына. Әлсіз, жетілмеген, незік. 5. #ауыспалы мағына. Шолақ ойлы, ақылсыз, тереңге бармайтын.
ДҮМБІЛЕЗДЕН 1#омоним = #етістік. Дүдемалдану, сенімсіздену.
ДҮМБІЛЕЗДЕН 2#омоним = #етістік. Пісіңкіремеу, шала пісіңкіреу.
ДҮМБІЛЕЗДЕНУ 1#омоним деген ДҮМБІЛЕЗДЕНУ 2#омоним деген ДҮМБІЛЕЗДЕУ #сын есім. 1. Шикілеу, шала. 2. #ауыспалы мағына. Дүдемалдау, елі жетілмеген, көмескілеу, бұлдырлау.
ДҮМБІЛЕЗДІК #зат есім. Шалағайлық, шикілік, дүдемалдық.
ДҮМБІЛЕН = #етістік. Ісіңкіреу, дөңкиіңкіреу.
ДҮМБІЛЕНУ деген ДҮМБІЛТАҒАМ #зат есім. #тамақ өнеркəсібі. Пайдалану үшін одан ері толық пісіруді қажет ететін шала дайындалған тағам; шалафабрикат.
ДҮМБІЛТАМАҚ #зат есім. тамақ.
ДҮМБІР #сын есім. Үлкен, келіскен, көз тартатын.
ДҮМБІРЕ 1#омоним = #етістік. #сөйлеу. 1. Дүмбірлеу (дүмбірдүмбір етіп үн шығару, күмбірлеу). 2. Қаңғырлау, даңғырлау.
ДҮМБІРЕ 2#омоним = #етістік. #сөйлеу. Жайнау, көз тарту, келісу.
ДҮМБІРЕТ = #етістік. Жайнату, келістіру.
ДҮМБІРЕТУ деген ДҮМБІРЕУ деген ДҮМБІРЛЕ = #етістік. 1. Дүмбір ету, күмбірлеу, саңғырлау. 2. #ауыспалы мағына. Алып ұшу, лепіру, атағы жер жару, масаттану. 3. #ауыспалы мағына. Сыңғырлау, жайнау.
ДҮМБІРЛЕК #сын есім. Дүңк-дүңк етіп үн шығаратын.
ДҮМБІРЛЕТ = #етістік. 1. Дүмбірлеткізу, күмбірлету, дүңкілдету. 2. #ауыспалы мағына. Жайнату, сыңғырлату, келістіру.
ДҮМБІРЛЕТУ деген ДҮМБІРЛЕУ деген ДҮМБІРЛІ #сын есім. Дүмбірдүмбір еткен.
ДҮМБІТ = #етістік. Желіктіру, жел беру.
ДҮМБІТУ деген ДҮМДЕЙ #сын есім. жергілікті сөз. Дөңбектей, дардай, деу. Дүмдей болды. а) Үлкейді, үп-үлкен болды. ә, өсті, ержетті, бір ерекет етуге жасы келді.
ДҮМ-ДҮНИЕ #зат есім. Айнала, төңірек, қоршаған орта.
ДҮМДІ #сын есім. 1. Күшті, қайратты, қажырлы, елді. 2. #ауыспалы мағына. Қолында билік бар, белді, жуан, атақты. // Билік басындағылар, қолында билігі бар кісі. Дүмді сөз [ үн ]. Әсерлі, қатты айтылған сөз.
ДҮМДІЛІК #зат есім. Билігі барлық, кеуделенушілік, елділік, күштілік.
ДҮМЕ = #етістік. Үйіліптөгілу, жапырласу.
ДҮМЕЛ = #етістік. 1. Үйіліптөгілу, жапырлау, жан-жақтан бері келу. 2. #ауыспалы мағына. Қаптау, көбею.
ДҮМЕЛЕ = #етістік. Үйіліптөгілу, жапырлау, дүмелу.
ДҮМЕЛЕТ = #етістік. Үйіліптөгілдіру, жапырлату, топырлату.
ДҮМЕЛЕУ деген ДҮМЕТ = #етістік. Үсті-үстіне келтіру, үйіліптөгілдіру, топырлату, жапырлату.
ДҮМЕТУ деген ДҮМЕУ деген ДҮМКЕУДЕ #зат есім. Мақтаншақ, ар жағында түгі жоқ құр кеуде.
ДҮМП #еліктеуіш сөз. Күрс еткен, дүрс еткен дыбысты бейнелейтін сөз. Дүмп етті. Күрс етті.
ДҮМПИ = #етістік. 1. Күмпиіп ісу, дүңкию. 2. #ауыспалы мағына. Көтерілу, желпіну, масаттану.
ДҮМПИТ = #етістік. Күмпиту, дүңкиту.
ДҮМПИТУ деген ДҮМПИЮ деген ДҮМПУ 1#омоним #зат есім. 1. Ірі, үлкен қарулардың атылуынан, қатты денелердің соғылысуынан пайда болған күшті жарылыс, дүмпілдеген дыбыс. 2. #ауыспалы мағына. Бір нерсенің тигізген ықпалы, есері, тегеуріні.
ДҮМПУ 2#омоним #зат есім. #физикалық. <лат. detоnаre> Жарылғыш заттың басқа затқа химиялық айналу процесі.
ДҮМПУЛІ #сын есім. 1. Атақты, белгілі. 2. Гуілдеген, дүмпілдеген, шулаған. 3. Бірден, күрт өзгеретін.
ДҮМПУІЛ #зат есім. #сөйлеу. Дүмпу 1.
ДҮМПІ 1#омоним = #етістік. 1. Ісіну, күмпию. 2. Дүңкию, көтерілу, томпаю. //Көтерілген сияқты.
ДҮМПІ 2#омоним = #етістік. Дүңкілдеу, күрс-күрс ету.
ДҮМПІЛ #зат есім. 1. Күрсіл, тарсыл, дүңкіл. 2. #ауыспалы мағына. Бірнерсенің ықпалы, есері, тегеуріні.
ДҮМПІЛДЕ = #етістік. 1. Дүмп-дүмп еткен дыбыс шығару, дүңкілдеу. 2. #ауыспалы мағына. Ел арасына көбірек сөз болу, кеңінен мелім болу.
ДҮМПІЛДЕК #зат есім. #зоологиялық. Тоқылдақ тұқым да сына жататын құс.
ДҮМПІЛДЕС = #етістік. Дүмп-дүмп еткен дыбыс шығарысу, дүңкілдесу.
ДҮМПІЛДЕСУ деген ДҮМПІЛДЕТ = #етістік. 1. Дүңкілдету, дүмп-дүмп еткізу. 2. #ауыспалы мағына. Үдету, гуілдету, күшейту.
ДҮМПІЛДЕТУ деген ДҮМПІЛДЕУ деген ДҮМПІТ 1#омоним = #етістік. Дүмпілдет.
ДҮМПІТ 2#омоним = #етістік. 1. Ісіндіру, дүңкиту. 2. #ауыспалы мағына. Дүр сілкіндіру, шымырлату.
ДҮМПІТКІШ #зат есім. #кен ісі. Бастапқы қозғау-шы күштің (импульстің) көмегімен жарылғыш заттың жарылысын қамтамасыз ететін құрал.
ДҮМПІТУ деген ДҮМШЕ #зат есім. жергілікті сөз. Шай шығаратын аққұман.
ДҮМШЕ #сын есім. Шаласауатты, жөнді білім алмаған, іс білмейтін, дүбара. Дүмше заман. Елді сауатсыздық жайлаған бейберекет кез. Дүмше молда. Шаласауатты, Құранды жетік білмейтін молда.
ДҮМШЕДЕЙ 1#омоним #сын есім. Дүмше молда сияқты, дүмше бастыққа ұқсас.
ДҮМШЕДЕЙ 2#омоним #сын есім. Дүмше сияқты кішкентай, домаланған.
ДҮМШЕЛІК #зат есім. Дүмше болушылық, білімсіздік, білместік, надандық.
ДҮМІЛ = #етістік. #жергілікті сөз. Үймелеу, жапырлау.
КҮМБІР-ДҮМБІР #еліктеуіш сөз. Кейде бәсең, кейде көтеріңкі, күрделі қоңыр дауысты білдіретін сөз. Күмбір-дүмбір етті. Күмбірлеп үн шығарды.
ШАЛА-ДҮМБІЛ #сын есім. Шала-шарпы, шалағай.
ШАЛА-ДҮМБІЛЕЗ #сын есім. Шала-шарпы, шалағай.
ШАЛА-ДҮМБІЛЕЗДЕУ #сын есім. Шала-шарпылау, шалағайлау.
ДҮМ 1#омоним [ ир. ] #зат есім. 1. Адамның бөксесінің төменгі жағы, арты. // Жанжануардың арт жағы. 2. Бір нерсенің арты, түп жағы. 3. Балтаның, кейбір құралсайманның басына қарама-қарсы жағы, сабының ұшы. 4. Мылтықтың иыққа тірейтін жері. 5. #ауыспалы мағына. Қатты ашу, наразылық. Дүмін басты. Аптыққанын басты, ентіккенін қойып, тыныстады. Дүмін көтермеді. Қайрат қылмады, орнынан қозғалмады.
ДҮМ 2#омоним #сын есім. Қалың, ну, сыңсыған. // Ну орман. Дүм тоғай. Ағашы қалың тоғай.
ДҮМ 3#омоним #үстеу. жерг, өте-мөте, тым, қатты. Дүм берді. Қауырт лап берді.
ДҮМ 4#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Рух, төзім, қайрат.
ДҮМБЕ #зат есім. жергілікті сөз. Күздік бидай.
ДҮМБЕЗ #зат есім. #көнерген сөз. Бақыт құсы.
ДҮМБІ #зат есім. Мылтықтың иыққа тірейтін жері, дүм.
ДҮМБІЛ 1#омоним #сын есім. 1. #жергілікті сөз. Жүгерінің шала піскен сүт кезі, дүмбілез. 2. Пісуі жетпеген, шикі (тағам). 3. #ауыспалы мағына. Шала-шарпы, білмейтіні көп, ысылмаған.
ДҮМБІЛ 2#омоним #зат есім. Жүгерінің дәні уақ сорты.
ДҮМБІЛДЕЙ #сын есім. Дүмбіл секілді, жүгерінің дүмбіл кезіндей.
ДҮМБІЛДЕУ #сын есім. Онша айқын емес, көмескілеу, күңгірттеу.
ДҮМБІЛЕЗ #сын есім. 1. Шала піскен, толық пісіп жетпеген. //Үнсіз, жым-жырт, сыр бермей. 2. #ауыспалы мағына. Шала сауатты, біліктілігі төмен, білімсіз. 3. #ауыспалы мағына. Жете тексеріліп жетпеген, анықталмаған, айқын емес, көмескі. 4. #ауыспалы мағына. Әлсіз, жетілмеген, незік. 5. #ауыспалы мағына. Шолақ ойлы, ақылсыз, тереңге бармайтын.
ДҮМБІЛЕЗДЕН 1#омоним = #етістік. Дүдемалдану, сенімсіздену.
ДҮМБІЛЕЗДЕН 2#омоним = #етістік. Пісіңкіремеу, шала пісіңкіреу.
ДҮМБІЛЕЗДЕНУ 1#омоним деген ДҮМБІЛЕЗДЕНУ 2#омоним деген ДҮМБІЛЕЗДЕУ #сын есім. 1. Шикілеу, шала. 2. #ауыспалы мағына. Дүдемалдау, елі жетілмеген, көмескілеу, бұлдырлау.
ДҮМБІЛЕЗДІК #зат есім. Шалағайлық, шикілік, дүдемалдық.
ДҮМБІЛЕН = #етістік. Ісіңкіреу, дөңкиіңкіреу.
ДҮМБІЛЕНУ деген ДҮМБІЛТАҒАМ #зат есім. #тамақ өнеркəсібі. Пайдалану үшін одан ері толық пісіруді қажет ететін шала дайындалған тағам; шалафабрикат.
ДҮМБІЛТАМАҚ #зат есім. тамақ.
ДҮМБІР #сын есім. Үлкен, келіскен, көз тартатын.
ДҮМБІРЕ 1#омоним = #етістік. #сөйлеу. 1. Дүмбірлеу (дүмбірдүмбір етіп үн шығару, күмбірлеу). 2. Қаңғырлау, даңғырлау.
ДҮМБІРЕ 2#омоним = #етістік. #сөйлеу. Жайнау, көз тарту, келісу.
ДҮМБІРЕТ = #етістік. Жайнату, келістіру.
ДҮМБІРЕТУ деген ДҮМБІРЕУ деген ДҮМБІРЛЕ = #етістік. 1. Дүмбір ету, күмбірлеу, саңғырлау. 2. #ауыспалы мағына. Алып ұшу, лепіру, атағы жер жару, масаттану. 3. #ауыспалы мағына. Сыңғырлау, жайнау.
ДҮМБІРЛЕК #сын есім. Дүңк-дүңк етіп үн шығаратын.
ДҮМБІРЛЕТ = #етістік. 1. Дүмбірлеткізу, күмбірлету, дүңкілдету. 2. #ауыспалы мағына. Жайнату, сыңғырлату, келістіру.
ДҮМБІРЛЕТУ деген ДҮМБІРЛЕУ деген ДҮМБІРЛІ #сын есім. Дүмбірдүмбір еткен.
ДҮМБІТ = #етістік. Желіктіру, жел беру.
ДҮМБІТУ деген ДҮМДЕЙ #сын есім. жергілікті сөз. Дөңбектей, дардай, деу. Дүмдей болды. а) Үлкейді, үп-үлкен болды. ә, өсті, ержетті, бір ерекет етуге жасы келді.
ДҮМ-ДҮНИЕ #зат есім. Айнала, төңірек, қоршаған орта.
ДҮМДІ #сын есім. 1. Күшті, қайратты, қажырлы, елді. 2. #ауыспалы мағына. Қолында билік бар, белді, жуан, атақты. // Билік басындағылар, қолында билігі бар кісі. Дүмді сөз [ үн ]. Әсерлі, қатты айтылған сөз.
ДҮМДІЛІК #зат есім. Билігі барлық, кеуделенушілік, елділік, күштілік.
ДҮМЕ = #етістік. Үйіліптөгілу, жапырласу.
ДҮМЕЛ = #етістік. 1. Үйіліптөгілу, жапырлау, жан-жақтан бері келу. 2. #ауыспалы мағына. Қаптау, көбею.
ДҮМЕЛЕ = #етістік. Үйіліптөгілу, жапырлау, дүмелу.
ДҮМЕЛЕТ = #етістік. Үйіліптөгілдіру, жапырлату, топырлату.
ДҮМЕЛЕУ деген ДҮМЕТ = #етістік. Үсті-үстіне келтіру, үйіліптөгілдіру, топырлату, жапырлату.
ДҮМЕТУ деген ДҮМЕУ деген ДҮМКЕУДЕ #зат есім. Мақтаншақ, ар жағында түгі жоқ құр кеуде.
ДҮМП #еліктеуіш сөз. Күрс еткен, дүрс еткен дыбысты бейнелейтін сөз. Дүмп етті. Күрс етті.
ДҮМПИ = #етістік. 1. Күмпиіп ісу, дүңкию. 2. #ауыспалы мағына. Көтерілу, желпіну, масаттану.
ДҮМПИТ = #етістік. Күмпиту, дүңкиту.
ДҮМПИТУ деген ДҮМПИЮ деген ДҮМПУ 1#омоним #зат есім. 1. Ірі, үлкен қарулардың атылуынан, қатты денелердің соғылысуынан пайда болған күшті жарылыс, дүмпілдеген дыбыс. 2. #ауыспалы мағына. Бір нерсенің тигізген ықпалы, есері, тегеуріні.
ДҮМПУ 2#омоним #зат есім. #физикалық. <лат. detоnаre> Жарылғыш заттың басқа затқа химиялық айналу процесі.
ДҮМПУЛІ #сын есім. 1. Атақты, белгілі. 2. Гуілдеген, дүмпілдеген, шулаған. 3. Бірден, күрт өзгеретін.
ДҮМПУІЛ #зат есім. #сөйлеу. Дүмпу 1.
ДҮМПІ 1#омоним = #етістік. 1. Ісіну, күмпию. 2. Дүңкию, көтерілу, томпаю. //Көтерілген сияқты.
ДҮМПІ 2#омоним = #етістік. Дүңкілдеу, күрс-күрс ету.
ДҮМПІЛ #зат есім. 1. Күрсіл, тарсыл, дүңкіл. 2. #ауыспалы мағына. Бірнерсенің ықпалы, есері, тегеуріні.
ДҮМПІЛДЕ = #етістік. 1. Дүмп-дүмп еткен дыбыс шығару, дүңкілдеу. 2. #ауыспалы мағына. Ел арасына көбірек сөз болу, кеңінен мелім болу.
ДҮМПІЛДЕК #зат есім. #зоологиялық. Тоқылдақ тұқым да сына жататын құс.
ДҮМПІЛДЕС = #етістік. Дүмп-дүмп еткен дыбыс шығарысу, дүңкілдесу.
ДҮМПІЛДЕСУ деген ДҮМПІЛДЕТ = #етістік. 1. Дүңкілдету, дүмп-дүмп еткізу. 2. #ауыспалы мағына. Үдету, гуілдету, күшейту.
ДҮМПІЛДЕТУ деген ДҮМПІЛДЕУ деген ДҮМПІТ 1#омоним = #етістік. Дүмпілдет.
ДҮМПІТ 2#омоним = #етістік. 1. Ісіндіру, дүңкиту. 2. #ауыспалы мағына. Дүр сілкіндіру, шымырлату.
ДҮМПІТКІШ #зат есім. #кен ісі. Бастапқы қозғау-шы күштің (импульстің) көмегімен жарылғыш заттың жарылысын қамтамасыз ететін құрал.
ДҮМПІТУ деген ДҮМШЕ #зат есім. жергілікті сөз. Шай шығаратын аққұман.
ДҮМШЕ #сын есім. Шаласауатты, жөнді білім алмаған, іс білмейтін, дүбара. Дүмше заман. Елді сауатсыздық жайлаған бейберекет кез. Дүмше молда. Шаласауатты, Құранды жетік білмейтін молда.
ДҮМШЕДЕЙ 1#омоним #сын есім. Дүмше молда сияқты, дүмше бастыққа ұқсас.
ДҮМШЕДЕЙ 2#омоним #сын есім. Дүмше сияқты кішкентай, домаланған.
ДҮМШЕЛІК #зат есім. Дүмше болушылық, білімсіздік, білместік, надандық.
ДҮМІЛ = #етістік. #жергілікті сөз. Үймелеу, жапырлау.
КҮМБІР-ДҮМБІР #еліктеуіш сөз. Кейде бәсең, кейде көтеріңкі, күрделі қоңыр дауысты білдіретін сөз. Күмбір-дүмбір етті. Күмбірлеп үн шығарды.
ШАЛА-ДҮМБІЛ #сын есім. Шала-шарпы, шалағай.
ШАЛА-ДҮМБІЛЕЗ #сын есім. Шала-шарпы, шалағай.
ШАЛА-ДҮМБІЛЕЗДЕУ #сын есім. Шала-шарпылау, шалағайлау.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий