Толковый словарь казахского языка: Ашы>
АШАЛАП-АШАЛАП #үстеу. 1. Бөліп-бөліп, бөлшектеп. 2. #ауыспалы мағына. Талдаптәптіштеп, саралап.
АРЫНЫП-АШЫН = #етістік. Жүдепжадау, шаршап-шалдығу, ашығу.
АША 1#омоним #зат есім. 1. Екi тармақты, екi айыр сай. 2. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің тармағы, саласы, айрық. Аша мүйізді. Екі не одан да көп тармаққа айырылып шыққан мүйіз. Аша тұяқ. Сиыр, қой-ешкі сияқты малдардың жалпы атауы.
АША 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. 1. Бiр түптен айырыла шыққан тармақ, бірнеше тармаққа айырылып шыққан ағаш. 2. Қысқа-қысқа ашалары бар киім iлгіш ағаш; адалбақан. 3. Үйдің төбесіндегi арқалықты, яки бел ағашты астынан тіреп қоятын басы айыр тіреу; діңгек. 4. #этнографиялық. Жауынды күндерi киіз үйдің түндігін тіреп қоюға арнап, арнайы ұзын етіп жасалатын, бақанға ұқсас жіңішке сырық түрi. 5. Мал байлайтын айыр тармақты ағаш; мама ағаш. Аша ағаш [ ауыз ]. #саятшылық. Құсбегінің қолы талмас үшін құс қанатын сүйеп отыратын бүркіт балдақ немесе қолдық. Аша бұтақ. Ағаштың бір бұтағынан айырланып екіге тараған түрi.
АША 3#омоним #зат есім. #көнерген сөз. #этнографиялық. Болаттан екi айыр етіп соғылған найза.
АША 4#омоним #зат есім. #сөйлеу. Шанышқы.
АША 5#омоним #зат есім. Екi және одан да көп айыртармақты шөп жинауға арналған құрал.
АША 6#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Адымы, екi аралығы. Ашасынан келдi. Бұт айрығынан келдi, санынан келдi.
АША = #етістік. #сөйлеу. Аса.
АШАБАҚАН #зат есім. #этнографиялық. Көлемi қарабақаннан кішi, аша сырықтан үлкен, басы ашалы, жоғарғы жағы бірнеше тармақты аша болып келген киіз үйдің түңдігін ашыпжабатын ұзын сырық.
АШАҒАР #зат есім. жергілікті сөз. Суы ащы бұлақ.
АШАДАЙ #сын есім. Аша сияқты, аша тәріздi.
АШАДДЫ #сын есім. ескi кіт. Қатыгез, қатал адам.
АШАДДЫЛЫҚ #зат есім. ескi кіт. Ашадды болушылық, ашушаңдық.
АШАҚАЙ #зат есім. анатомиялық. Тiл етінің артқы көмекей бездеріне аралас тұрған жеріндегi тіл сүйегінің шықшытқа байланар тұсы, орта кесіндісi.
АШАЛА 1#омоним = #етістік. #сөйлеу. Шөптi және басқаны ашамен көтеру, айырлау.
АШАЛА 2#омоним = #етістік. 1. Аша жасау, аша етіп кесу. 2. #ауыспалы мағына. Айыру, жіктеу, талдау, саралау. 3. #ауыспалы мағына. Анықтап алу, тәптіштеп біліп алу.
АШАЛАН = #етістік. 1. Екіге бөліну, тармақталу. 2. Бiртұтас дененің бірнеше тармаққа ажырауы. 3. #ботаникалық. <грек. dісhаzo> Бiрбіріне қарама-қарсы екi жанама гүлөркеннің екіге ажырап тарамдалып, гүлшоғырдың әрi қарай өсуін жалғастыруы.
АШАЛАНУ деген АШАЛАҢ #сын есім. Аш-жалаңаш.
АШАЛЫ 1#омоним #сын есім. 1. Айыр боп келген. 2. Тармақ талған, тарам-тарам.
АШАЛЫ 2#омоним #сын есім. Айыры бар, ашасы бар.
АШАМАЙ 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. 1. Алды-арты сүйемелi биіктеу келген, екi қасының жоғарғы ұшы айқастырылып жасалған балаға арналған ер. 2. Нардың немесе түйенің өркешіне жүктің салмағын түсірмей тұратын ағаш; түйеге жүк арту үшін арнайы жасалған ер тәріздi сайман. Ашамай ер. #этнографиялық. Баланы атқа мінуге үйрету үшін қолданылатын ердің қарапайым түрi.
АШАМАЙ 2#омоним #зат есім. Тармақ, аша, айырылатын жер. Ашамай сайғақ. Бас киімнің түрi. Ашамай сүйектi. Арбиған, арса-арса; арық.
АШАМАЙДАЙ #сын есім. Ашамай сияқты, ашамай тәріздi.
АШАМАЙЛА = #етістік. Ашамай салу, ерттеу.
АШАМАЙЛАН = #етістік. Ашамай тәріздi болу.
АШАМАЙЛАУ #сын есім. Арықша, сидиған.
АШАМАЙЛЫ #сын есім. Ашамай салынған, үстінде ашамайы бар.
АШАМАЙЛЫҚ #зат есім. Ашамай (ыңыршақ) тұратын жер, қыр арқасы.
АШАМАЙША #үстеу. Ашамай тәріздi, ашамайға ұқсас.
АШАМҰРТ ашамұрт шаян. #зоологиялық. <лат. clаdосera> Денесінің ұзындығы 23 мм, тұщы суда тіршілік ететін желбезекаяқты шаян тәрізділер отрядына жататын омыртқасыз жануар.
АШАМҮЙІЗДІЛЕР #зат есім. #зоологиялық. Жұптұяқтылар отряды күйісқайыратындар тармағының бір тұқымдасы.
АШАҢ #сын есім. 1. Арықша, жүдеу, етсіз. 2. Жұқалтаң. 3. #ауыспалы мағына. Аққұба, ашық өңдi. 4. #ауыспалы мағына. Мүсіндi, жинақы, сұлу. Ашаң бие. Қоңсыз, арық, ұрғашы жылқы. Ашаң денелi. Арық, нәзік. Ашаң жүз [ өң ]. Аққұба, жұқалтаң кескін. Ашаң жүздi [ өңдi ]. а) Жүзі ашаңдау, талдырмаш келген. ә) Арықтау, жүдеу (адам). Ашаң тартты. Аздап арықтады, жұқаланды.
АШАҢДА = #етістік. Арықтап кету, жүдеу.
АШАҢДАН = #етістік. 1. Арықтап, жүдеп кету. 2. #ауыспалы мағына. Таралып, реңi ашылу.
АШАҢДАУ #сын есім. Арығырақ, жүдеулеу.
АШАҢДЫҚ #зат есім. 1. Арықтық, жүдеулік, семіз еместік. 2. #ауыспалы мағына. Жеткіліксіздік, кедейлік, жетімсіздік.
АШАР #зат есім. жергілікті сөз. Кiлт.
АШАРАТ #зат есім. #көнерген сөз. Құрт-құмырсқа, шыбыншіркей.
АШАР-АШПАСТАН #үстеу. Бiр нәрсенi толық ашпай жатып, тез.
АШАРШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Аш болушылық; жоқшылық. 2. Табиғат қолайсыздығы немесе қоғамдағы зобалаң салдарынан ел iшінде болғанжұт, аштық. 3. Жұтаңдық, жоқтық, тапшылық. Ашаршылық жылдар. #тарихи. ХХ ғасырдың 2030жылдарындағы елдің басына түскен жұт, жоқшылық, зобалаң кезеңi. Ашаршылыққа ұшырады. Аштыққа кез болды, ашаршылыққа тап болды.
АШАСҮЙЕК #зат есім. в #етістік. Құс бұғанасында болатын, ұшы айыр жұп сүйек.
АШАСЫЗ #сын есім. Ашасы жоқ, аша қолданбай.
АШАТҰЯҚ #зат есім. 1. Сиыр, қой, ешкi сияқты малдардың жалпы атауы. 2. #қолөнер. Малдың ашатұяғына ұқсас өрнек.
АШАТҰЯҚТЫ cын. Тұяғы екіге бөлініп айырланып келген.
АШАТҰЯҚТЫЛАР #зат есім. #зоологиялық. <лат. аrtіоdасtуla> Аяқтарының үшіншi, төртіншi саусақтары бірдей дамыған, өсімдіктермен қоректенетін сүтқоректілердің бір отряды.
АШБАСПАҚ #зат есім. в #етістік. Ашығудан болатын қой ауруы.
АШИЯ #зат есім. Зат, нәрсе, бұйым.
АШКӨЗ #сын есім. 1. Тамақсау, қомағай, қарны тойса да, көзi тоймайтын обыр. 2. #ауыспалы мағына. Қанағатсыз, сұғанақ, алымсақ. 3. #ауыспалы мағына. Құмар, әуес.
АШКӨЗДЕН = #етістік. 1. Қомағайлану, ашқарақ тану. 2. #ауыспалы мағына. Қанағатсыздану, сұғанақтану
АШКӨЗДІ #сын есім. сөйлеу. Ашкөз.
АШКӨЗДІК #зат есім. Қомағайлық, қанағатсыздық.
АШКӨЗДІЛІК #зат есім. #сөйлеу. Ашкөздік.
АШКӨК #зат есім. #өсімдік. #сөйлеу. Аскөк.
АШҚАРАҚ #сын есім. 1. Аштыққа шыдамсыз, төзімсіз, оңаза. 2. Қомағай, обыр, тамақсау. 3. #ауыспалы мағына. жағымды. Бiр нәрсеге шексіз құмар, iзденімпаз. 4. #ауыспалы мағына. #жағымсыз. Араны ашылған, қанағатсыз, тойымсыз, сұғанақ. // Тойымсыз, қанағатсыз, тоғышар адам.
АШҚАРАҚТАН = #етістік. 1. Қомағайлану, обырлану. 2. #ауыспалы мағына. Қанағатсыздық көрсету, тойымсыздық таныту. 3. #ауыспалы мағына. Құмарлану, ынтызарлану.
АШҚАРАҚТАНУ деген АШҚАРАҚТАУ #сын есім. Аштыққа төзімсіздеу, оңазалау, қомағайлау.
АШҚАРАҚТЫҚ #зат есім. 1. Қомағайлық, обырлық, тамақсаулық. 2. #ауыспалы мағына. Тойымсыздық, қанағатсыздық. 3. #ауыспалы мағына. Ынтызарлық, құмарланушылық.
АШҚАРАТ #зат есім. Торы түстi ат.
АШҚАРЫН #сын есім. 1. Тамақ iшпеген, қарны аш, аш өзек (күй). 2. #ауыспалы мағына. Ішіпжемi жоқ, аш өзегіне түсіп, жүдепжадаған (адам).
АШҚАРЫНДА #үстеу. Тамақ iшпеген уақытта, аш өзек кезде.
АШҚЫЗ = #етістік. 1. Жабық тұрған нәрсенің есігін ашық қалыпқа келтіру. 2. Жабық тұрған нәрсенің бетіндегi затты алып тастату. 3. Қоғамдық ұйымдарды (мектеп, балабақша т.б.), шаруашылықты құру, ұйымдастыру, iске қосқызу. 4. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің құпиясын, сырын анықтату. 5. #ауыспалы мағына. Санасын ояту.
АШҚЫЗУ деген АШҚЫЛ #сын есім. Ащы, қышқыл.
АШҚЫЛТ #сын есім. Ащылау, қышқылдау.
АШҚЫЛТЫМ #сын есім. 1. Ащылау, қышқылтым (дәм). 2. Танауды жаратын, өткірлеу (иіс). 3. #ауыспалы мағына. Қиын, ауыр, азапты. 4. #ауыспалы мағына. Өткір, уытты (сөз). 5. #ауыспалы мағына. Ауыр тиетін; жайсыз. Ашқылтым иіс. а ) Танауды жыбырлататын, жусан т.б. ащы шөптерден шығатын жағымды иіс. ә ) Ашыңқыраған айран, іркіт, сүт т. с. с. шығатын иіс.
АШҚЫЛТЫМДАН = #етістік. Ащылану, қышқылдану.
АШҚЫЛТЫМДАУ #сын есім. Ащылау, қышқылтымдау.
АШҚЫШ #зат есім. жергілікті сөз. Кiлт.
АШПА #зат есім. 1. Партаның ашыпжабуға ыңғайландырып жасалған беткi тақтайының бір бөлігi. 2. Есік, ашылатын жер.
АШПА-ЖАЛАП #сын есім. 1. Бiрде аш, бірде тоқ, жоқжітік. // Жетіспеушілік, тапшылық. 2. #ауыспалы мағына. Қанағатсыз, тойымсыз. // Кедейкепшік, жарлы-жақыбай.
АШПАЛЫ #сын есім. Ашылатын, ашыпжабуға ыңғайлы, ашуға келетін.
АШПАСӘЛІП #зат есім. #этнографиялық. Құмалақ басының әр мүшесіне үш-үштен тоғыз құмалақтың бөлінуi.
АШТА-ЖАП : ашта-жап кітап. #сөйлеу. Оқылмайтын, сапасы нашар кітап.
АШТАН-АШ #үстеу. Нәр сызбай, нәр татпай, тамақ iшпей.
АШТЫ #сын есім. 1. Ауызды, тілдi қуырып (ашытып) жіберетін дәм; тәттi емес. 2. #жергілікті сөз. Ащы, удай.
АШТЫ-ТОҚТЫ #сын есім. Аш және тоқ (болған).
АШТЫҚ #зат есім. 1. Ұзақ уақыт бойы тиесілi мөлшерде тамақ iшпегендіктен болатын күй, жағдай; тоқ еместік. 2. Ішіпжемнің жетімсіздігінен болатын ел iшіндегi күйзеліс, ашаршылық. Аштық азабын [ зардабын ] тартты. Ашаршылық, жоқшылық күйдің қиыншылығын басынан өткердi. Аштық блокадасын жасады. #саяси. Өктем мемлекеттің немесе саясиәлеуметтік топтың басқа мемлекеттi немесе әлсіз топты өз мүддесіне бағындыру мақсатымен көрсететін күштеу шарасы. Аштық жариялау. #саяси. Билік иелерi тарапынан қандай да бір шараларды әділетсіз деп тапқан әлеуметтік топ өкілдерінің өз талаптарын орындату үшін тамақтан бас тарту арқылы жүзеге асырылатын қарсылық әрекетi. Аштық жүрдi [ болды ]. Экономикадағы құлдырау, табиғат қолайсыздығы, соғыс және тағы басқа. күйзелткіш күштердің салдарынан ел iшіндегi жоқшылық, ашаршылық орын алды. Аштық жылы. #тарихи. Ішіпжемнің жетімсіздігінен болған күйзеліс, ашаршылық болған кезең, уақыт. Аштық көрдi. Ұзақ уақыт тамақсыз, iшіпжемсіз жүрдi, ашқарын болды. Аш тық күй. Ұзақ уақыт ас-сусыз жүргендегi адамның жағдайы. Аш тыққа шыдады. а ) Ашығуға, аштық күйге төзімділік танытты. ә ) Ішіпжемнің тапшылығына төздi. Аштық [ тың ] құрбаны. #саяси. Кеңес өкіметi кезеңіндегi зобалаң, соғыс жылдарында аштықтан азап шеккен, қаза болған әлеуметтік топ, халық. Аштық қысты. Ішіпжемнің жоқтығы шыдатпады. Аштық саясат. Геноцид саясаты. Аштық түстi. Ашаршылық, жоқшылық көрдi.
АШТЫҚ-ЖАЛАҢАШТЫҚ #зат есім. Тамақтың, киімнің жетімсіздігi; жоқшылық.
АШТЫҚ-ШӨЛ #зат есім. Тамақтың, судың тапшылығы.
АШТЫЛЫ-ТОҚТЫЛЫ #үстеу. сөйлеу. Бiрде аш, бірде тоқ жоқшылық күй кешіп.
АШТЫР = #етістік. 1. Жабық тұрған нәрсенi ашық күйге келтірту, ашқызу. 2. Жиырылып тұр ған нәрсенi жайғызу, жазғызу. 3. #ауыспалы мағына. Бастату, арнату. 4. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің бастауына, негізінің қалануына себепшi болу, iске қосқызу.
АШТЫРУ деген АШТЫ-ТӘТТІ #сын есім. Ащысы да, тәттісi де кезектес.
АШТЫ-ТОҚТЫ #сын есім. Бiрде аш, бірде тоқ.
АШУ 1#омоним #зат есім. Ыза, реніш, кейіс; бұлқан-талқан күй. Ашу айтты. Ашуын сөзбен білдірдi, ашуланды. Ашу алқымына тығылды [ тірелдi ]. Ызаға, ашуға булықты, ызаланды, ашуланды. Ашу биледi. Ашуланды, ашуға берілдi. Ашу буды. Ашу қысты, ашу кернедi, ызаланды. Ашуға арандатты. Ашуландырды, ызаландырды. Ашуға басты. Ашуланды, ызаланды, долырды, ашу шақырды. Ашуға билеттi. Ашуға бой алдырды, сабырсыздық танытты. Ашуға [ ашудан ] булықты. Ашуланды, ыза болды. Ашуға міндi. а ) Ашу шақырды, ашуланды. ә ) Ыза болды, ызаланды. б ) #бейнелі сөзқолданыс. Су, жел, боран сияқты т.б. табиғат құбылыстарының күшеюi, үдеуi. Ашуға салды. Ашуға басты, ызаға булықты. Ашуға тығылды. Ашуға булықты. Ашудан айықты. Ашуы басылды, тарады. Ашудан жарылып кете жаздады. Ашуға булықты, қатты ашуланды, қаны қайнады. Ашуды ақылға жеңдірдi. Сабырлық еттi, өзін ұстады, ызасын басты. Ашу еттi [ қылды ]. Ашуланды, ашу шақырды. Ашу жайлады. Ішіне кек жиналып, намысы қайнады. Ашу келтірдi. Ызаландырды, ашуландырды. Ашу кердi. Ашу қысты, ашуы iшіне сыймады. Ашу кернедi. Қатты ашуланды, ашуы iшіне сыймады. Ашу қысты. Ашу буды, ызаланды. Ашумен алқындырды. Ашумен бағындырды, тықсыртты. Ашу селi. Көкіректі кернеген ашу-ыза. Ашу үстінде. Ашулы кезінде, ашуға булыққанда. Ашу шақырды. Ашуланды, ашуға міндi, ызаланды. Ашу шашты. #бейнелі сөзқолданыс. Ашуланды, адуындады. Ашуы [ су сепкендей ] басылды. Ашуланғанын қойды, тоқтатты. Ашуы бетіне шықты. Ашуланғанын жасыра алмады, түтігіп кеттi. Ашуы келдi. Ашуланды, ыза болды. Ашуы қайнады. Қатты ашуланды, зығырданы қайнады. Ашуы қатты. Адуынды, тез ашуланатын (кісi). Ашуы мұрнының [ тілінің ] ұшында. Ашуы тез келетін, «жарылып» кететін тыз етпе, күйіппіспе кісi туралы. Ашуын ақылы басты. Ақылға жеңдірдi, ақылға келдi, ашуын басты. Ашуын алды. Кегін алды, өшін қайтарды. Ашуынан қайтты. Ашуын қойды, ызасын басты. Ашуына тидi. Ызасын келтірдi, ашуландырды. Ашуын басты. Сабасына түстi, кәрін басты, сабырлы кейіпке ендi. Ашуын білдірдi. Өкпеназын, ренішін, ызасының себебін білдірдi. Ашуын қозғады. Ашуына тидi, шамдандырды, ашуландырды. Ашуын тілеп алды. Ашуын қойғызды, кәрін басқызды. Ашуыңды бас. Ашуыңды қой, ызалануды тоқтат деген мағынадағы басу сөз. Ашуыңды қи [ бер ]. Ашуыңды бас, қой деген мағынада. Ашуы тарқады [ тарады ]. Ашуы басылды, ашуланғанын қойды. Ашуы түстi. #жергілікті сөз. Ашуы келдi, ашуланды.
АШУ 2#омоним деген АШУ 3#омоним деген АШУ 4#омоним деген АШУ-АРАЗ #зат есім. Ыза, кек, реніш, наразылық.
АШУ-АРАЗДЫ #сын есім. Ызалы, наразылы, ұрыскерістi.
АШУ-АРАЗДЫҚ #зат есім. Ызалық, наразылық, ұрыскерістік.
АШУ-АРАЗСЫЗ #сын есім. Наразылықсыз, ұрыскеріссіз.
АШУАТ #сын есім. жергілікті сөз. Ашылауыт.
АШУАТШӨП #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Сортаңды, ащылы жерге өсетін шөп.
АШУГ #зат есім. Кавказ халықтарының (әзірбайжан, дағыстан, армян т.б.) халық жыршысы; ақын, жырау.
АШУДАС #зат есім. #химиялық. 1. Алюминий, хром, темір және басқа бір сілтілi металдың қоспасынан алынған екi есе күкіртқышқылды тұз; түссіз, мөлдір кристалл. 2. Тiл, ауыз уылғанда басатын ашудас сынығы.
АШУДАСТАЙ #сын есім. 1. Ашудас сияқты, ашудас тәріздi. 2. #ауыспалы мағына. Ащы, зәрлi.
АРЫНЫП-АШЫН = #етістік. Жүдепжадау, шаршап-шалдығу, ашығу.
АША 1#омоним #зат есім. 1. Екi тармақты, екi айыр сай. 2. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің тармағы, саласы, айрық. Аша мүйізді. Екі не одан да көп тармаққа айырылып шыққан мүйіз. Аша тұяқ. Сиыр, қой-ешкі сияқты малдардың жалпы атауы.
АША 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. 1. Бiр түптен айырыла шыққан тармақ, бірнеше тармаққа айырылып шыққан ағаш. 2. Қысқа-қысқа ашалары бар киім iлгіш ағаш; адалбақан. 3. Үйдің төбесіндегi арқалықты, яки бел ағашты астынан тіреп қоятын басы айыр тіреу; діңгек. 4. #этнографиялық. Жауынды күндерi киіз үйдің түндігін тіреп қоюға арнап, арнайы ұзын етіп жасалатын, бақанға ұқсас жіңішке сырық түрi. 5. Мал байлайтын айыр тармақты ағаш; мама ағаш. Аша ағаш [ ауыз ]. #саятшылық. Құсбегінің қолы талмас үшін құс қанатын сүйеп отыратын бүркіт балдақ немесе қолдық. Аша бұтақ. Ағаштың бір бұтағынан айырланып екіге тараған түрi.
АША 3#омоним #зат есім. #көнерген сөз. #этнографиялық. Болаттан екi айыр етіп соғылған найза.
АША 4#омоним #зат есім. #сөйлеу. Шанышқы.
АША 5#омоним #зат есім. Екi және одан да көп айыртармақты шөп жинауға арналған құрал.
АША 6#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Адымы, екi аралығы. Ашасынан келдi. Бұт айрығынан келдi, санынан келдi.
АША = #етістік. #сөйлеу. Аса.
АШАБАҚАН #зат есім. #этнографиялық. Көлемi қарабақаннан кішi, аша сырықтан үлкен, басы ашалы, жоғарғы жағы бірнеше тармақты аша болып келген киіз үйдің түңдігін ашыпжабатын ұзын сырық.
АШАҒАР #зат есім. жергілікті сөз. Суы ащы бұлақ.
АШАДАЙ #сын есім. Аша сияқты, аша тәріздi.
АШАДДЫ #сын есім. ескi кіт. Қатыгез, қатал адам.
АШАДДЫЛЫҚ #зат есім. ескi кіт. Ашадды болушылық, ашушаңдық.
АШАҚАЙ #зат есім. анатомиялық. Тiл етінің артқы көмекей бездеріне аралас тұрған жеріндегi тіл сүйегінің шықшытқа байланар тұсы, орта кесіндісi.
АШАЛА 1#омоним = #етістік. #сөйлеу. Шөптi және басқаны ашамен көтеру, айырлау.
АШАЛА 2#омоним = #етістік. 1. Аша жасау, аша етіп кесу. 2. #ауыспалы мағына. Айыру, жіктеу, талдау, саралау. 3. #ауыспалы мағына. Анықтап алу, тәптіштеп біліп алу.
АШАЛАН = #етістік. 1. Екіге бөліну, тармақталу. 2. Бiртұтас дененің бірнеше тармаққа ажырауы. 3. #ботаникалық. <грек. dісhаzo> Бiрбіріне қарама-қарсы екi жанама гүлөркеннің екіге ажырап тарамдалып, гүлшоғырдың әрi қарай өсуін жалғастыруы.
АШАЛАНУ деген АШАЛАҢ #сын есім. Аш-жалаңаш.
АШАЛЫ 1#омоним #сын есім. 1. Айыр боп келген. 2. Тармақ талған, тарам-тарам.
АШАЛЫ 2#омоним #сын есім. Айыры бар, ашасы бар.
АШАМАЙ 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. 1. Алды-арты сүйемелi биіктеу келген, екi қасының жоғарғы ұшы айқастырылып жасалған балаға арналған ер. 2. Нардың немесе түйенің өркешіне жүктің салмағын түсірмей тұратын ағаш; түйеге жүк арту үшін арнайы жасалған ер тәріздi сайман. Ашамай ер. #этнографиялық. Баланы атқа мінуге үйрету үшін қолданылатын ердің қарапайым түрi.
АШАМАЙ 2#омоним #зат есім. Тармақ, аша, айырылатын жер. Ашамай сайғақ. Бас киімнің түрi. Ашамай сүйектi. Арбиған, арса-арса; арық.
АШАМАЙДАЙ #сын есім. Ашамай сияқты, ашамай тәріздi.
АШАМАЙЛА = #етістік. Ашамай салу, ерттеу.
АШАМАЙЛАН = #етістік. Ашамай тәріздi болу.
АШАМАЙЛАУ #сын есім. Арықша, сидиған.
АШАМАЙЛЫ #сын есім. Ашамай салынған, үстінде ашамайы бар.
АШАМАЙЛЫҚ #зат есім. Ашамай (ыңыршақ) тұратын жер, қыр арқасы.
АШАМАЙША #үстеу. Ашамай тәріздi, ашамайға ұқсас.
АШАМҰРТ ашамұрт шаян. #зоологиялық. <лат. clаdосera> Денесінің ұзындығы 23 мм, тұщы суда тіршілік ететін желбезекаяқты шаян тәрізділер отрядына жататын омыртқасыз жануар.
АШАМҮЙІЗДІЛЕР #зат есім. #зоологиялық. Жұптұяқтылар отряды күйісқайыратындар тармағының бір тұқымдасы.
АШАҢ #сын есім. 1. Арықша, жүдеу, етсіз. 2. Жұқалтаң. 3. #ауыспалы мағына. Аққұба, ашық өңдi. 4. #ауыспалы мағына. Мүсіндi, жинақы, сұлу. Ашаң бие. Қоңсыз, арық, ұрғашы жылқы. Ашаң денелi. Арық, нәзік. Ашаң жүз [ өң ]. Аққұба, жұқалтаң кескін. Ашаң жүздi [ өңдi ]. а) Жүзі ашаңдау, талдырмаш келген. ә) Арықтау, жүдеу (адам). Ашаң тартты. Аздап арықтады, жұқаланды.
АШАҢДА = #етістік. Арықтап кету, жүдеу.
АШАҢДАН = #етістік. 1. Арықтап, жүдеп кету. 2. #ауыспалы мағына. Таралып, реңi ашылу.
АШАҢДАУ #сын есім. Арығырақ, жүдеулеу.
АШАҢДЫҚ #зат есім. 1. Арықтық, жүдеулік, семіз еместік. 2. #ауыспалы мағына. Жеткіліксіздік, кедейлік, жетімсіздік.
АШАР #зат есім. жергілікті сөз. Кiлт.
АШАРАТ #зат есім. #көнерген сөз. Құрт-құмырсқа, шыбыншіркей.
АШАР-АШПАСТАН #үстеу. Бiр нәрсенi толық ашпай жатып, тез.
АШАРШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Аш болушылық; жоқшылық. 2. Табиғат қолайсыздығы немесе қоғамдағы зобалаң салдарынан ел iшінде болғанжұт, аштық. 3. Жұтаңдық, жоқтық, тапшылық. Ашаршылық жылдар. #тарихи. ХХ ғасырдың 2030жылдарындағы елдің басына түскен жұт, жоқшылық, зобалаң кезеңi. Ашаршылыққа ұшырады. Аштыққа кез болды, ашаршылыққа тап болды.
АШАСҮЙЕК #зат есім. в #етістік. Құс бұғанасында болатын, ұшы айыр жұп сүйек.
АШАСЫЗ #сын есім. Ашасы жоқ, аша қолданбай.
АШАТҰЯҚ #зат есім. 1. Сиыр, қой, ешкi сияқты малдардың жалпы атауы. 2. #қолөнер. Малдың ашатұяғына ұқсас өрнек.
АШАТҰЯҚТЫ cын. Тұяғы екіге бөлініп айырланып келген.
АШАТҰЯҚТЫЛАР #зат есім. #зоологиялық. <лат. аrtіоdасtуla> Аяқтарының үшіншi, төртіншi саусақтары бірдей дамыған, өсімдіктермен қоректенетін сүтқоректілердің бір отряды.
АШБАСПАҚ #зат есім. в #етістік. Ашығудан болатын қой ауруы.
АШИЯ #зат есім. Зат, нәрсе, бұйым.
АШКӨЗ #сын есім. 1. Тамақсау, қомағай, қарны тойса да, көзi тоймайтын обыр. 2. #ауыспалы мағына. Қанағатсыз, сұғанақ, алымсақ. 3. #ауыспалы мағына. Құмар, әуес.
АШКӨЗДЕН = #етістік. 1. Қомағайлану, ашқарақ тану. 2. #ауыспалы мағына. Қанағатсыздану, сұғанақтану
АШКӨЗДІ #сын есім. сөйлеу. Ашкөз.
АШКӨЗДІК #зат есім. Қомағайлық, қанағатсыздық.
АШКӨЗДІЛІК #зат есім. #сөйлеу. Ашкөздік.
АШКӨК #зат есім. #өсімдік. #сөйлеу. Аскөк.
АШҚАРАҚ #сын есім. 1. Аштыққа шыдамсыз, төзімсіз, оңаза. 2. Қомағай, обыр, тамақсау. 3. #ауыспалы мағына. жағымды. Бiр нәрсеге шексіз құмар, iзденімпаз. 4. #ауыспалы мағына. #жағымсыз. Араны ашылған, қанағатсыз, тойымсыз, сұғанақ. // Тойымсыз, қанағатсыз, тоғышар адам.
АШҚАРАҚТАН = #етістік. 1. Қомағайлану, обырлану. 2. #ауыспалы мағына. Қанағатсыздық көрсету, тойымсыздық таныту. 3. #ауыспалы мағына. Құмарлану, ынтызарлану.
АШҚАРАҚТАНУ деген АШҚАРАҚТАУ #сын есім. Аштыққа төзімсіздеу, оңазалау, қомағайлау.
АШҚАРАҚТЫҚ #зат есім. 1. Қомағайлық, обырлық, тамақсаулық. 2. #ауыспалы мағына. Тойымсыздық, қанағатсыздық. 3. #ауыспалы мағына. Ынтызарлық, құмарланушылық.
АШҚАРАТ #зат есім. Торы түстi ат.
АШҚАРЫН #сын есім. 1. Тамақ iшпеген, қарны аш, аш өзек (күй). 2. #ауыспалы мағына. Ішіпжемi жоқ, аш өзегіне түсіп, жүдепжадаған (адам).
АШҚАРЫНДА #үстеу. Тамақ iшпеген уақытта, аш өзек кезде.
АШҚЫЗ = #етістік. 1. Жабық тұрған нәрсенің есігін ашық қалыпқа келтіру. 2. Жабық тұрған нәрсенің бетіндегi затты алып тастату. 3. Қоғамдық ұйымдарды (мектеп, балабақша т.б.), шаруашылықты құру, ұйымдастыру, iске қосқызу. 4. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің құпиясын, сырын анықтату. 5. #ауыспалы мағына. Санасын ояту.
АШҚЫЗУ деген АШҚЫЛ #сын есім. Ащы, қышқыл.
АШҚЫЛТ #сын есім. Ащылау, қышқылдау.
АШҚЫЛТЫМ #сын есім. 1. Ащылау, қышқылтым (дәм). 2. Танауды жаратын, өткірлеу (иіс). 3. #ауыспалы мағына. Қиын, ауыр, азапты. 4. #ауыспалы мағына. Өткір, уытты (сөз). 5. #ауыспалы мағына. Ауыр тиетін; жайсыз. Ашқылтым иіс. а ) Танауды жыбырлататын, жусан т.б. ащы шөптерден шығатын жағымды иіс. ә ) Ашыңқыраған айран, іркіт, сүт т. с. с. шығатын иіс.
АШҚЫЛТЫМДАН = #етістік. Ащылану, қышқылдану.
АШҚЫЛТЫМДАУ #сын есім. Ащылау, қышқылтымдау.
АШҚЫШ #зат есім. жергілікті сөз. Кiлт.
АШПА #зат есім. 1. Партаның ашыпжабуға ыңғайландырып жасалған беткi тақтайының бір бөлігi. 2. Есік, ашылатын жер.
АШПА-ЖАЛАП #сын есім. 1. Бiрде аш, бірде тоқ, жоқжітік. // Жетіспеушілік, тапшылық. 2. #ауыспалы мағына. Қанағатсыз, тойымсыз. // Кедейкепшік, жарлы-жақыбай.
АШПАЛЫ #сын есім. Ашылатын, ашыпжабуға ыңғайлы, ашуға келетін.
АШПАСӘЛІП #зат есім. #этнографиялық. Құмалақ басының әр мүшесіне үш-үштен тоғыз құмалақтың бөлінуi.
АШТА-ЖАП : ашта-жап кітап. #сөйлеу. Оқылмайтын, сапасы нашар кітап.
АШТАН-АШ #үстеу. Нәр сызбай, нәр татпай, тамақ iшпей.
АШТЫ #сын есім. 1. Ауызды, тілдi қуырып (ашытып) жіберетін дәм; тәттi емес. 2. #жергілікті сөз. Ащы, удай.
АШТЫ-ТОҚТЫ #сын есім. Аш және тоқ (болған).
АШТЫҚ #зат есім. 1. Ұзақ уақыт бойы тиесілi мөлшерде тамақ iшпегендіктен болатын күй, жағдай; тоқ еместік. 2. Ішіпжемнің жетімсіздігінен болатын ел iшіндегi күйзеліс, ашаршылық. Аштық азабын [ зардабын ] тартты. Ашаршылық, жоқшылық күйдің қиыншылығын басынан өткердi. Аштық блокадасын жасады. #саяси. Өктем мемлекеттің немесе саясиәлеуметтік топтың басқа мемлекеттi немесе әлсіз топты өз мүддесіне бағындыру мақсатымен көрсететін күштеу шарасы. Аштық жариялау. #саяси. Билік иелерi тарапынан қандай да бір шараларды әділетсіз деп тапқан әлеуметтік топ өкілдерінің өз талаптарын орындату үшін тамақтан бас тарту арқылы жүзеге асырылатын қарсылық әрекетi. Аштық жүрдi [ болды ]. Экономикадағы құлдырау, табиғат қолайсыздығы, соғыс және тағы басқа. күйзелткіш күштердің салдарынан ел iшіндегi жоқшылық, ашаршылық орын алды. Аштық жылы. #тарихи. Ішіпжемнің жетімсіздігінен болған күйзеліс, ашаршылық болған кезең, уақыт. Аштық көрдi. Ұзақ уақыт тамақсыз, iшіпжемсіз жүрдi, ашқарын болды. Аш тық күй. Ұзақ уақыт ас-сусыз жүргендегi адамның жағдайы. Аш тыққа шыдады. а ) Ашығуға, аштық күйге төзімділік танытты. ә ) Ішіпжемнің тапшылығына төздi. Аштық [ тың ] құрбаны. #саяси. Кеңес өкіметi кезеңіндегi зобалаң, соғыс жылдарында аштықтан азап шеккен, қаза болған әлеуметтік топ, халық. Аштық қысты. Ішіпжемнің жоқтығы шыдатпады. Аштық саясат. Геноцид саясаты. Аштық түстi. Ашаршылық, жоқшылық көрдi.
АШТЫҚ-ЖАЛАҢАШТЫҚ #зат есім. Тамақтың, киімнің жетімсіздігi; жоқшылық.
АШТЫҚ-ШӨЛ #зат есім. Тамақтың, судың тапшылығы.
АШТЫЛЫ-ТОҚТЫЛЫ #үстеу. сөйлеу. Бiрде аш, бірде тоқ жоқшылық күй кешіп.
АШТЫР = #етістік. 1. Жабық тұрған нәрсенi ашық күйге келтірту, ашқызу. 2. Жиырылып тұр ған нәрсенi жайғызу, жазғызу. 3. #ауыспалы мағына. Бастату, арнату. 4. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің бастауына, негізінің қалануына себепшi болу, iске қосқызу.
АШТЫРУ деген АШТЫ-ТӘТТІ #сын есім. Ащысы да, тәттісi де кезектес.
АШТЫ-ТОҚТЫ #сын есім. Бiрде аш, бірде тоқ.
АШУ 1#омоним #зат есім. Ыза, реніш, кейіс; бұлқан-талқан күй. Ашу айтты. Ашуын сөзбен білдірдi, ашуланды. Ашу алқымына тығылды [ тірелдi ]. Ызаға, ашуға булықты, ызаланды, ашуланды. Ашу биледi. Ашуланды, ашуға берілдi. Ашу буды. Ашу қысты, ашу кернедi, ызаланды. Ашуға арандатты. Ашуландырды, ызаландырды. Ашуға басты. Ашуланды, ызаланды, долырды, ашу шақырды. Ашуға билеттi. Ашуға бой алдырды, сабырсыздық танытты. Ашуға [ ашудан ] булықты. Ашуланды, ыза болды. Ашуға міндi. а ) Ашу шақырды, ашуланды. ә ) Ыза болды, ызаланды. б ) #бейнелі сөзқолданыс. Су, жел, боран сияқты т.б. табиғат құбылыстарының күшеюi, үдеуi. Ашуға салды. Ашуға басты, ызаға булықты. Ашуға тығылды. Ашуға булықты. Ашудан айықты. Ашуы басылды, тарады. Ашудан жарылып кете жаздады. Ашуға булықты, қатты ашуланды, қаны қайнады. Ашуды ақылға жеңдірдi. Сабырлық еттi, өзін ұстады, ызасын басты. Ашу еттi [ қылды ]. Ашуланды, ашу шақырды. Ашу жайлады. Ішіне кек жиналып, намысы қайнады. Ашу келтірдi. Ызаландырды, ашуландырды. Ашу кердi. Ашу қысты, ашуы iшіне сыймады. Ашу кернедi. Қатты ашуланды, ашуы iшіне сыймады. Ашу қысты. Ашу буды, ызаланды. Ашумен алқындырды. Ашумен бағындырды, тықсыртты. Ашу селi. Көкіректі кернеген ашу-ыза. Ашу үстінде. Ашулы кезінде, ашуға булыққанда. Ашу шақырды. Ашуланды, ашуға міндi, ызаланды. Ашу шашты. #бейнелі сөзқолданыс. Ашуланды, адуындады. Ашуы [ су сепкендей ] басылды. Ашуланғанын қойды, тоқтатты. Ашуы бетіне шықты. Ашуланғанын жасыра алмады, түтігіп кеттi. Ашуы келдi. Ашуланды, ыза болды. Ашуы қайнады. Қатты ашуланды, зығырданы қайнады. Ашуы қатты. Адуынды, тез ашуланатын (кісi). Ашуы мұрнының [ тілінің ] ұшында. Ашуы тез келетін, «жарылып» кететін тыз етпе, күйіппіспе кісi туралы. Ашуын ақылы басты. Ақылға жеңдірдi, ақылға келдi, ашуын басты. Ашуын алды. Кегін алды, өшін қайтарды. Ашуынан қайтты. Ашуын қойды, ызасын басты. Ашуына тидi. Ызасын келтірдi, ашуландырды. Ашуын басты. Сабасына түстi, кәрін басты, сабырлы кейіпке ендi. Ашуын білдірдi. Өкпеназын, ренішін, ызасының себебін білдірдi. Ашуын қозғады. Ашуына тидi, шамдандырды, ашуландырды. Ашуын тілеп алды. Ашуын қойғызды, кәрін басқызды. Ашуыңды бас. Ашуыңды қой, ызалануды тоқтат деген мағынадағы басу сөз. Ашуыңды қи [ бер ]. Ашуыңды бас, қой деген мағынада. Ашуы тарқады [ тарады ]. Ашуы басылды, ашуланғанын қойды. Ашуы түстi. #жергілікті сөз. Ашуы келдi, ашуланды.
АШУ 2#омоним деген АШУ 3#омоним деген АШУ 4#омоним деген АШУ-АРАЗ #зат есім. Ыза, кек, реніш, наразылық.
АШУ-АРАЗДЫ #сын есім. Ызалы, наразылы, ұрыскерістi.
АШУ-АРАЗДЫҚ #зат есім. Ызалық, наразылық, ұрыскерістік.
АШУ-АРАЗСЫЗ #сын есім. Наразылықсыз, ұрыскеріссіз.
АШУАТ #сын есім. жергілікті сөз. Ашылауыт.
АШУАТШӨП #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Сортаңды, ащылы жерге өсетін шөп.
АШУГ #зат есім. Кавказ халықтарының (әзірбайжан, дағыстан, армян т.б.) халық жыршысы; ақын, жырау.
АШУДАС #зат есім. #химиялық. 1. Алюминий, хром, темір және басқа бір сілтілi металдың қоспасынан алынған екi есе күкіртқышқылды тұз; түссіз, мөлдір кристалл. 2. Тiл, ауыз уылғанда басатын ашудас сынығы.
АШУДАСТАЙ #сын есім. 1. Ашудас сияқты, ашудас тәріздi. 2. #ауыспалы мағына. Ащы, зәрлi.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий