Толковый словарь казахского языка: Асын>
АЙРАН-АСЫР #үстеу. 1. Ұлан-асыр, шашылыптөгіліп, аста-төк болып. 2. Таңданып, таң-тамаша болған түрде. Айран-асыр болды. Таң болды, есi кеттi, не қыларын білмедi.
АЛАМАН-АСЫР #зат есім. жергілікті сөз. Аламан-тасыр. // Дүрбелең, аласапыран.
АСЫ #зат есім. діни. Құдай алдында күнә кар болушы, күнә жасаушы, күнә арқалаушы. Асы болды. Құдайға күнәкар болды, асылық еттi.
АСЫҒА-АПТЫҒА #үстеу. сөйлеу. Асығып-аптығып.
АСЫҒА-ҮСІГЕ #үстеу. сөйлеу. Асығыпүсi-гіп.
АСЫҒУ деген АСЫҒУЛЫ #сын есім. сөйлеу. Асыға күтулi, асық, құштар.
АСЫҒУШЫЛЫҚ #зат есім. Тездетушілік, асығыпүсігушілік, қарбаластық.
АСЫҒЫП-АПТЫҒЫП #үстеу. Асығыпүсi-гіп, сасқалақтап.
АСЫҒЫП-АПТЫҚ = #етістік. Асыпсасты, жылдам датты.
АСЫҒЫП-САСЫП #үстеу. сөйлеу. Асып-сасып.
АСЫҒЫП-ҮСІГІП #үстеу. Асып-сасып, жылдамдатып, тездетіп.
АСЫҒЫС #үстеу. 1. Жылдам, шапшаң, тез. 2. Қарбалас, қауырт, суыт, шұғыл. Асығыс болды. Уақыт жетпедi, шұғыл болып қалды.
АСЫҒЫС = #етістік. Қарбаласу, жанталасу, асығыпүсігу.
АСЫҒЫССЫЗ #сын есім. Жай, шабан, ақырын.
АСЫҒЫСТА = #етістік. Тездету, шапшаңдату.
АСЫҒЫСТА #үстеу. Қапылыста, тығызтаяңда, қарбаласта.
АСЫҒЫСТАН #үстеу. Асыпсасқандықтан, қарбаластықтан.
АСЫҒЫСТАН = #етістік. Ісәрекеттi, қимылды тездету, шапшаңдату.
АСЫҒЫСТАУ #сын есім. Шұғылдау, үстірттеу, шапшаңдау.
АСЫҒЫСТЫҚ #зат есім. 1. Уақыттың тығыз болушылығы, қарбаластық. 2. Ойланбаушылық, шы дамсыздық, шапшаңдық. Асығыстық жасады. Шыдамсыздық танытты, асықты.
АСЫҒЫС-ҮСІГІС #үстеу. Асып-сасып, асығып-аптығып.
АСЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. #анатомиялық. Малдың және басқа жанжануарлардың сирағы мен сан жіліктерін жалғастыратын, бір жағы қуыс, бір жағы дөңес төрткіл топса сүйек. 2. #этнографиялық. Балалардың үй-iріп, шиырып, атып ойнайтын ойында қолданылатын қойдың асығы. 3. Балалардың қой асығын шиырып, атып ойнайтын ойыны. Асығы алшысынан түстi [ тұрды ]. Ойдағысы орындалды, дегенi болып тұр, жолы болды, сәтi түстi. Асығын алшы иірдi. Істің сәтi түстi, оңтайы келдi. Асығы түгел. Есебi түгел, тасы өрге домалап тұр, шаруасы орнында. Асық атты. Асықпен ойнады, сақамен асықты ұрды. Асық жамбы. #зергерлік. Асықтың үлкендігіндей етіп құйған таза күміс. Асық жілік. а) #анатомиялық. <лат. tіbіa> Жануарлардың артқы аяғындағы ортан жіліктен төменгi сүйек, жоғарғы жағынан ортан жілікпен, төменгі жағынан жіліншікпен түйіскен асығы бар сан жілік. ә) #этнографиялық. Бастабаққа жамбаспен қоса салынатын кәделi мүше; асырап алған ұлға ұстататын жілік. Асық иірдi. Асықты (сақаны) алшысынан, не тәйкесінен түсіру үшін шиырды. Асық ойыны. #этнографиялық. Қазақ халқының дәстүрлi ұлттық ойыны. Асық ұтыс. #бейнелі сөзқолданыс. Өзгермелi, тұрақсыз қарым-қатынас.
АСЫҚ 2#омоним #сын есім. 1. #поэтикалық. Ғашық. 2. Құштар, ынтық. Асық болды. а) Зар болды, құмартты. ә) Тездеуін қалады, асықты.
АСЫҚ 3#омоним #сын есім. поэтикалық. Өзгелерден өзгеше, артық, ерен.
АСЫҚ = #етістік. 1. Жылдам қимылдау, шапшаңдату, тездету. 2. #ауыспалы мағына. Ынтығу, құмарту, сабырсыздану, талпыну, талаптану.
АСЫҚҚАНСЫ = #етістік. Асыққан түр көрсету, асыққан болу.
АСЫҚҚЫШ #сын есім. Сабырсыз, шыдамсыз.
АСЫҚПАЙ-АПТЫҚПАЙ #үстеу. Аспай-саспай, аптықпай.
АСЫҚПАЙ-САСПАЙ #үстеу. Аспай-саспай, жайбарақат, баппен.
АСЫҚТА = #етістік. #қолөнер. Киім т.б. көмкеру, жиектеу.
АСЫҚТАЙ 1#омоним #сын есім. 1. Асық сияқты, асық тәріздi. 2. Асықтың үлкендігіндей, кішкентай. Асық тай иірдi. Билептөстеді, дегенін істетті. Асық тай үйірдi. Дөңгелентіп әкеттi.
АСЫҚТАУ #сын есім. Артықтау, өзгешелеу. Асықтау айтты. Әсірелеп, артық айтты.
АСЫҚ-ТОПАЙ #зат есім. #этнографиялық. Балалардың жаздыгүнi ойнайтын ойыны.
АСЫҚТЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Ғашықтық.
АСЫҚТЫР = #етістік. 1. Дегбірін қашыру, тағатын алу, тағатсыздандыру. 2. Жылдамдаттыру, тездеттіру.
АСЫҚТЫРУ деген АСЫҚША #үстеу. Асық тәріздi, асыққа ұқсап. Асықша атты. Опыртопырын шығарды. Асықша үйірілдi. Есi кете қызықты.
АСЫҚШЫЛАП асықшылап тігу. қ о лөнер. Жас балалар киетін жадағай шетін жиектеп, көмкеріп тігу.
АСЫЛ 1#омоним #зат есім. #спорт. Араб тұқымды, өте бағалы таза қанды сәйгүлік.
АСЫЛ 2#омоним [ #араб тілі. ] #сын есім. 1. Қымбат, бағалы, құнды, таза. 2. Өте қатты, майрылмайтын (құрыш, болат т.б.). 3. Шұрайлы, құнарлы, жұғымды, күштi. 4. #ауыспалы мағына. Қайратты, қажырлы, сүйегi берік, мықты. 5. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің ең керектісi, таңдаулысы, жақсысы. 6. #ауыспалы мағына. Жақсы, киелi. 7. #ауыспалы мағына. Қымбат, қимас. 8. #ауыспалы мағына. Ардақты, қадірлi, ақылпарасаты мол. Асыл арман. Ең қастерлi арман. Асыл бейне. #поэтикалық. Аса қымбат, қадірлi, сүйіктi жан. Асылдың сынығы. а) Текті ұрпақ. ә) Жақсының көзі, ұрпағы. Асылдың сынығы, шұғаның қиығы. Жақсыдан қалған жұрнақ, белгi; жақсы адамдардың ұрпағы. Асылдың тұқымы. Тектінің ұрпағы, жақсының жалғасы. Асыл жан. #поэтикалық. Қымбатты, ардақ тұтатын кісi. Асыл жар. #поэтикалық. Өмірлік аяулы қосақ. Асыл жүрек. #поэтикалық. Пәк, таза, жаны жайсаң (адам). Асыл #зат есім. Тәрбиелi, ақылды, ардақты адам. Асыл қан. Киелi, тектi ұрпақ. Асыл мата. Құнды, бағалы кездеме. Асыл металдар. #кен ісі. Алтын, күміс, платина және осы топтың металдары. Асыл [ өлмес ] мұра. Кейінгі ұрпаққа қалдырған аса қымбат қастерлі мұра. Асыл перзент. #экспрессивті. Бала, ұл. Асыл сезім. #поэтикалық. Адамның қадір тұтып, ерекше қастерлейтін көңіл толғанысы. Асыл сөз. #поэтикалық. Мәндi, ойлы, саналы айтылған сөз. Асыл тас. а) Қымбат, бағалы тас. ә) #ауыспалы мағына. Қадірлi, қымбатты, қасиеттi. Асыл тек [ тектi ]. а) Асыл тұқымды. ә) Тектi ұрпақ. б) Ардақты, қымбатты. Асыл туған. Тектi, елден ерек. Асыл тұқым [ тұқымды ]. а) Тұқымы таза, жақсартылған будан. ә) Асыл тектi, жақсы-
АСЫЛ 1#омоним = #етістік. Ет қайнатылу, отқа шай қойылу.
АСЫЛ 2#омоним = #етістік. 1. Бiр затқа сүйену, артылу. 2. #ауыспалы мағына. #жергілікті сөз. Қиылып сұрау, өтіну, жалыну. 3. #ауыспалы мағына. Таяныш ету, тірек қылу, арқа сүйеу ету.
АСЫЛБІЛЕС #сын есім. көнерген сөз. Жарқылдаған, жалт-жұлт еткен.
АСЫЛДА = #етістік. #сөйлеу. Ардақтау, қадірлеу.
АСЫЛДА #үстеу. Асылында.
АСЫЛДАЙ #сын есім. Асыл сияқты, асыл тәріздi. Асылдай ақ күмістен айырулы. #поэтикалық. Ақ күмістен айырып алған таза асылдай; көп жақсының ішінде ерекше биік тұлғадай.
АСЫЛДАН = #етістік. Мал тұқымының жақсарып, асыл, таза тұқымға айналуы.
АСЫЛДАНДЫР = #етістік. 1. Мал басын асыл тұқымдылармен жақсарту. 2. #ауыспалы мағына. Бейнелеу, көркемдеу.
АСЫЛДАНДЫРҒЫШ #сын есім. Мал тұқымын жақсартқыш.
АСЫЛДАНДЫРУ деген АСЫЛДЫҚ #зат есім. 1. Сүйегi мықтылық, қайраттылық, қажырлылық. 2. #ауыспалы мағына. Қасиеттілік, артықтық, жақсылық. 3. #ауыспалы мағына. Сапалылық, маңыздылық.
АСЫЛДЫР = #етістік. Бiр нәрсеге арту, мойынға оралту.
АСЫЛЗАДА [ ир. ] #зат есім. 1. #көнерген сөз. Ерте кездегi ақсүйек тұқымына жататын адам. 2. #ауыспалы мағына. Ардақты, қадірлi, аяулы, зиялы (адам).
АСЫЛМА з a т. 1. Тiреуіш, сүйеуіш. 2. #ауыспалы мағына. Асыла кететін, асылғыш, көрсе қызар (адам).
АСЫЛСЫЗ #сын есім. көнерген сөз. Тексіз, тегi нашар.
АСЫЛТ = #етістік. Іліндіру, арту, сүйеу.
АСЫЛУ деген АСЫЛША #үстеу. Асыл тәріздес, асыл сипаттас.
АСЫЛЫ 1#омоним #зат есім. 1. #сөйлеу. Шыққан тегi, нәсілi, руы, әулетi. 2. Жаратылысы, болмысы, негізi. Асылына тартты. Ата тегіне ұқсап туды; негізіне, тұқымына тартты.
АСЫЛЫ 2#омоним #модаль сөз. Тегi, сірә, зады деген мағынадағы қыстырма сөз.
АСЫЛЫҚ #зат есім. 1. діни. Астамшылық, Құдай алдындағы күнәкарлық. 2. #ауыспалы мағына. Шамадан тыс артық кетушілік, кесірлік, астамшылық. Асылық айтты. Көкірек кердi, артық сөйледi. Асылық еттi [ қылды ]. Астамшылық еттi, тәкаппарланып, менменсідi; артық сөйлеп, жаза басты.
АСЫЛЫНДА #үстеу. Тегінде, задында, дұрысында.
АСЫМДЫҚ #сын есім. Күнделіктi асатындай, жейтіндей.
АСЫН = #етістік. Мылтық, садақ, айбалта т.б. қаруларды иыққа iлу, алу.
АСЫНДЫР = #етістік. Қаружарақтандыру, иы ғына қару-жарақ немесе қоржын сияқты зат тарды арту.
АСЫНДЫРУ деген АСЫНУ деген АСЫНЫП-ТАРТЫНЫП #үстеу. Бiр жаққа шыққан адамның қажеттi деген заттарының (мылтық, дүрбi, кісе, оқшантай, жанторсық, т.б.) бәрін, тамақ, сусын, көрпеше, жамылғы, т.б. салған қапқоржындарды мойнына iліп, беліне байлап, арқасына таңып.
АСЫП-САС = #етістік. Асығыпүсігу, сасқалақтау, абдырау, аптығу.
АСЫП-САСУ деген АСЫП-САСЫП #үстеу. Асығып-үсігіп, сасқалақтап, аптығып.
АСЫП-ТАС = #етістік. 1. Өзен суының арнасынан асуы. 2. #ауыспалы мағына. Дәулетi арту, шексіз баю. 3. #ауыспалы мағына. #жағымсыз. Молшылықты көтере алмай астамшылық жасау, дандайсу, шалқаю.
АСЫП-ТАСУ деген АСЫП-ТАСУШЫЛЫҚ #зат есім. Дандайсып кету шілік.
АСЫП-ТӨГІЛ = #етістік. Бiр нәрсенің жиегінен, ыдысаяқтың ернеуінен асып, артылуы, кең, мол болуы.
АСЫР #зат есім. Ойнапкүлгендік, сайран да ғандық, ойнақ. Асыр салды. а) Жарысып, секіріп ойнақтады, шат-шадыман ойнап күлдi. ә) #поэтикалық. Еркінсідi, бұзыпжарды, билептөстедi. б) Әлек салды, астанкестенін шығарды, ойрандады.
АСЫР = #етістік. 1. Тау-тас, дөң, белес т.б. кедергілерден өткізіп жіберу. 2. Арттыру, оздыру.
АСЫРА 1#омоним #үстеу. сөйлеу. Артық қосқан, қосып айтқан. Асыра бағалады. Өсіре, артық баға бердi. Асыра бұрғылау бөлігi. #кен ісі. Ұңғыманың (шпур дың) кертпеш табаны деңгейінен төмен орналасқан бөлігi. Асыра бұрғылау коэффициентi. #кен ісі. Үңгу бет табанынан төмен түсіре бұрғыланған тереңдіктің кертпештің табанымен жүргізілген ең төменгi кедергi сызығының ұзындығына қатынасы. Асыра күйдіру. #кен ісі. Металл мен қорытпаларды тотықты ру немесе балқыту кезінде берілген тем пе ра турадан жоғары қыздырғанда олардың iшінде қайтымсыз ақаулардың болуы. Асыра мақтады [ дәріптедi ]. Өсіре, шектен тыс мақтады. Асы ра орындады. Мөлшерден артық iстедi. Асы ра суы ту. #кен ісі. Жоғары температурадан ең төменгi темпе ратураға дейін төмендетіп сал қындату процесi. Асыра сілтедi. Шамадан тыс кеттi, шаш ал десе, бас алды, орынсыз белсенділік жасады.
АСЫРА 2#омоним #сын есім. көнерген сөз. Бағынышты, мойынсұнған мағынасында. Асыра жұрт. #көнерген сөз. Аса жұрт.
АСЫРА = #етістік. 1. Бағып-қағу, киіндіріп, тамақ беріп өсіру. 2. Өсіру, бағу, күту, қолға ұстау. 3. #ауыспалы мағына. Демеу болу, медет ету, қуат беру. Асырап алды. Бiреудің баласын өзіне бала еттi, бауырына салды, иемденіп, бағыпқақты.
АСЫРАЛ = #етістік. Бағылу, күтілу.
АСЫРАЛЫН = #етістік. Қамқорлыққа алыну.
АСЫРАНДЫ #сын есім. 1. Қолға үйретілген, қолда өскен. 2. Асырап алған, «қолбала» еткен. Асыранды бала. Асырап алған бала. Асыранды кептер. Кептер тұқымдасына жататын, қолға үйретілген құс; көгершін. Асыранды үйрек. Барылдауық үйректен таралған қаз тәрізділер отрядына жататын үй құсы. Асыранды хайуанаттар [ жануарлар ]. Адамдар әртүрлi қажеттіктеріне, шаруашылыққа пайдалану үшін, етi, сүтi, терісi, жүнi, қауырсыны, мамығы т.б. өнімдерін пайдаға асыру үшін қолға үйреткен тағы жануарлар.
АСЫРАП-САҚТА = #етістік. Бағып-қағу, күту.
АСЫРАП-САҚТАУ асырап-сақта етістiгінің қимыл атауы.
АСЫРАРЛЫҚ #сын есім. Асырай алатын, асырауға жарарлық.
АСЫРАСІЛТЕУШІЛІК #зат есім. Шамадан тыс кетушілік, орынсыз белсенділік.
АСЫРАТ = #етістік. Бақтыру, күттіру, өсірту.
АСЫРАУ 1#омоним деген АСЫРАУ 2#омоним #сын есім. жергілікті сөз. Масыл.
АСЫРАУЛЫ #сын есім. Бағулы, күтулi.
АСЫРАУСЫЗ #сын есім. Бағусыз, күтусіз, қараусыз.
АСЫРАУШЫ #зат есім. 1. Бағыпқағатын, тамақ тауып беретін адам. 2. #ауыспалы мағына. Өмір сүру, тіршілік ету ортасы.
АСЫРМАЛЫ #сын есім. Асыра, көтере. Асырмалы шырай. #лингвистикалық. Заттың сынын асырып, арттырып не төмендетіп көрсететін шырай.
АСЫР-НАСЫР #зат есім. #сөйлеу. Асыр-сауық.
АСЫР-САУЫҚ #зат есім. Ойынкүлкi, той жиын, думан.
АСЫРСОҚ #сын есім. Қамсыз, жайбарақат.
АСЫР-ТАСЫР елiк. Тасыр-тұсыр, тарс-тұрс еткен дыбысты бейнелейтін сөз.
АСЫР-ТҰСЫР елiк. #сөйлеу. Опыр-топыр қимылды бейнелейтін сөз.
АЛАМАН-АСЫР #зат есім. жергілікті сөз. Аламан-тасыр. // Дүрбелең, аласапыран.
АСЫ #зат есім. діни. Құдай алдында күнә кар болушы, күнә жасаушы, күнә арқалаушы. Асы болды. Құдайға күнәкар болды, асылық еттi.
АСЫҒА-АПТЫҒА #үстеу. сөйлеу. Асығып-аптығып.
АСЫҒА-ҮСІГЕ #үстеу. сөйлеу. Асығыпүсi-гіп.
АСЫҒУ деген АСЫҒУЛЫ #сын есім. сөйлеу. Асыға күтулi, асық, құштар.
АСЫҒУШЫЛЫҚ #зат есім. Тездетушілік, асығыпүсігушілік, қарбаластық.
АСЫҒЫП-АПТЫҒЫП #үстеу. Асығыпүсi-гіп, сасқалақтап.
АСЫҒЫП-АПТЫҚ = #етістік. Асыпсасты, жылдам датты.
АСЫҒЫП-САСЫП #үстеу. сөйлеу. Асып-сасып.
АСЫҒЫП-ҮСІГІП #үстеу. Асып-сасып, жылдамдатып, тездетіп.
АСЫҒЫС #үстеу. 1. Жылдам, шапшаң, тез. 2. Қарбалас, қауырт, суыт, шұғыл. Асығыс болды. Уақыт жетпедi, шұғыл болып қалды.
АСЫҒЫС = #етістік. Қарбаласу, жанталасу, асығыпүсігу.
АСЫҒЫССЫЗ #сын есім. Жай, шабан, ақырын.
АСЫҒЫСТА = #етістік. Тездету, шапшаңдату.
АСЫҒЫСТА #үстеу. Қапылыста, тығызтаяңда, қарбаласта.
АСЫҒЫСТАН #үстеу. Асыпсасқандықтан, қарбаластықтан.
АСЫҒЫСТАН = #етістік. Ісәрекеттi, қимылды тездету, шапшаңдату.
АСЫҒЫСТАУ #сын есім. Шұғылдау, үстірттеу, шапшаңдау.
АСЫҒЫСТЫҚ #зат есім. 1. Уақыттың тығыз болушылығы, қарбаластық. 2. Ойланбаушылық, шы дамсыздық, шапшаңдық. Асығыстық жасады. Шыдамсыздық танытты, асықты.
АСЫҒЫС-ҮСІГІС #үстеу. Асып-сасып, асығып-аптығып.
АСЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. #анатомиялық. Малдың және басқа жанжануарлардың сирағы мен сан жіліктерін жалғастыратын, бір жағы қуыс, бір жағы дөңес төрткіл топса сүйек. 2. #этнографиялық. Балалардың үй-iріп, шиырып, атып ойнайтын ойында қолданылатын қойдың асығы. 3. Балалардың қой асығын шиырып, атып ойнайтын ойыны. Асығы алшысынан түстi [ тұрды ]. Ойдағысы орындалды, дегенi болып тұр, жолы болды, сәтi түстi. Асығын алшы иірдi. Істің сәтi түстi, оңтайы келдi. Асығы түгел. Есебi түгел, тасы өрге домалап тұр, шаруасы орнында. Асық атты. Асықпен ойнады, сақамен асықты ұрды. Асық жамбы. #зергерлік. Асықтың үлкендігіндей етіп құйған таза күміс. Асық жілік. а) #анатомиялық. <лат. tіbіa> Жануарлардың артқы аяғындағы ортан жіліктен төменгi сүйек, жоғарғы жағынан ортан жілікпен, төменгі жағынан жіліншікпен түйіскен асығы бар сан жілік. ә) #этнографиялық. Бастабаққа жамбаспен қоса салынатын кәделi мүше; асырап алған ұлға ұстататын жілік. Асық иірдi. Асықты (сақаны) алшысынан, не тәйкесінен түсіру үшін шиырды. Асық ойыны. #этнографиялық. Қазақ халқының дәстүрлi ұлттық ойыны. Асық ұтыс. #бейнелі сөзқолданыс. Өзгермелi, тұрақсыз қарым-қатынас.
АСЫҚ 2#омоним #сын есім. 1. #поэтикалық. Ғашық. 2. Құштар, ынтық. Асық болды. а) Зар болды, құмартты. ә) Тездеуін қалады, асықты.
АСЫҚ 3#омоним #сын есім. поэтикалық. Өзгелерден өзгеше, артық, ерен.
АСЫҚ = #етістік. 1. Жылдам қимылдау, шапшаңдату, тездету. 2. #ауыспалы мағына. Ынтығу, құмарту, сабырсыздану, талпыну, талаптану.
АСЫҚҚАНСЫ = #етістік. Асыққан түр көрсету, асыққан болу.
АСЫҚҚЫШ #сын есім. Сабырсыз, шыдамсыз.
АСЫҚПАЙ-АПТЫҚПАЙ #үстеу. Аспай-саспай, аптықпай.
АСЫҚПАЙ-САСПАЙ #үстеу. Аспай-саспай, жайбарақат, баппен.
АСЫҚТА = #етістік. #қолөнер. Киім т.б. көмкеру, жиектеу.
АСЫҚТАЙ 1#омоним #сын есім. 1. Асық сияқты, асық тәріздi. 2. Асықтың үлкендігіндей, кішкентай. Асық тай иірдi. Билептөстеді, дегенін істетті. Асық тай үйірдi. Дөңгелентіп әкеттi.
АСЫҚТАУ #сын есім. Артықтау, өзгешелеу. Асықтау айтты. Әсірелеп, артық айтты.
АСЫҚ-ТОПАЙ #зат есім. #этнографиялық. Балалардың жаздыгүнi ойнайтын ойыны.
АСЫҚТЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Ғашықтық.
АСЫҚТЫР = #етістік. 1. Дегбірін қашыру, тағатын алу, тағатсыздандыру. 2. Жылдамдаттыру, тездеттіру.
АСЫҚТЫРУ деген АСЫҚША #үстеу. Асық тәріздi, асыққа ұқсап. Асықша атты. Опыртопырын шығарды. Асықша үйірілдi. Есi кете қызықты.
АСЫҚШЫЛАП асықшылап тігу. қ о лөнер. Жас балалар киетін жадағай шетін жиектеп, көмкеріп тігу.
АСЫЛ 1#омоним #зат есім. #спорт. Араб тұқымды, өте бағалы таза қанды сәйгүлік.
АСЫЛ 2#омоним [ #араб тілі. ] #сын есім. 1. Қымбат, бағалы, құнды, таза. 2. Өте қатты, майрылмайтын (құрыш, болат т.б.). 3. Шұрайлы, құнарлы, жұғымды, күштi. 4. #ауыспалы мағына. Қайратты, қажырлы, сүйегi берік, мықты. 5. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің ең керектісi, таңдаулысы, жақсысы. 6. #ауыспалы мағына. Жақсы, киелi. 7. #ауыспалы мағына. Қымбат, қимас. 8. #ауыспалы мағына. Ардақты, қадірлi, ақылпарасаты мол. Асыл арман. Ең қастерлi арман. Асыл бейне. #поэтикалық. Аса қымбат, қадірлi, сүйіктi жан. Асылдың сынығы. а) Текті ұрпақ. ә) Жақсының көзі, ұрпағы. Асылдың сынығы, шұғаның қиығы. Жақсыдан қалған жұрнақ, белгi; жақсы адамдардың ұрпағы. Асылдың тұқымы. Тектінің ұрпағы, жақсының жалғасы. Асыл жан. #поэтикалық. Қымбатты, ардақ тұтатын кісi. Асыл жар. #поэтикалық. Өмірлік аяулы қосақ. Асыл жүрек. #поэтикалық. Пәк, таза, жаны жайсаң (адам). Асыл #зат есім. Тәрбиелi, ақылды, ардақты адам. Асыл қан. Киелi, тектi ұрпақ. Асыл мата. Құнды, бағалы кездеме. Асыл металдар. #кен ісі. Алтын, күміс, платина және осы топтың металдары. Асыл [ өлмес ] мұра. Кейінгі ұрпаққа қалдырған аса қымбат қастерлі мұра. Асыл перзент. #экспрессивті. Бала, ұл. Асыл сезім. #поэтикалық. Адамның қадір тұтып, ерекше қастерлейтін көңіл толғанысы. Асыл сөз. #поэтикалық. Мәндi, ойлы, саналы айтылған сөз. Асыл тас. а) Қымбат, бағалы тас. ә) #ауыспалы мағына. Қадірлi, қымбатты, қасиеттi. Асыл тек [ тектi ]. а) Асыл тұқымды. ә) Тектi ұрпақ. б) Ардақты, қымбатты. Асыл туған. Тектi, елден ерек. Асыл тұқым [ тұқымды ]. а) Тұқымы таза, жақсартылған будан. ә) Асыл тектi, жақсы-
АСЫЛ 1#омоним = #етістік. Ет қайнатылу, отқа шай қойылу.
АСЫЛ 2#омоним = #етістік. 1. Бiр затқа сүйену, артылу. 2. #ауыспалы мағына. #жергілікті сөз. Қиылып сұрау, өтіну, жалыну. 3. #ауыспалы мағына. Таяныш ету, тірек қылу, арқа сүйеу ету.
АСЫЛБІЛЕС #сын есім. көнерген сөз. Жарқылдаған, жалт-жұлт еткен.
АСЫЛДА = #етістік. #сөйлеу. Ардақтау, қадірлеу.
АСЫЛДА #үстеу. Асылында.
АСЫЛДАЙ #сын есім. Асыл сияқты, асыл тәріздi. Асылдай ақ күмістен айырулы. #поэтикалық. Ақ күмістен айырып алған таза асылдай; көп жақсының ішінде ерекше биік тұлғадай.
АСЫЛДАН = #етістік. Мал тұқымының жақсарып, асыл, таза тұқымға айналуы.
АСЫЛДАНДЫР = #етістік. 1. Мал басын асыл тұқымдылармен жақсарту. 2. #ауыспалы мағына. Бейнелеу, көркемдеу.
АСЫЛДАНДЫРҒЫШ #сын есім. Мал тұқымын жақсартқыш.
АСЫЛДАНДЫРУ деген АСЫЛДЫҚ #зат есім. 1. Сүйегi мықтылық, қайраттылық, қажырлылық. 2. #ауыспалы мағына. Қасиеттілік, артықтық, жақсылық. 3. #ауыспалы мағына. Сапалылық, маңыздылық.
АСЫЛДЫР = #етістік. Бiр нәрсеге арту, мойынға оралту.
АСЫЛЗАДА [ ир. ] #зат есім. 1. #көнерген сөз. Ерте кездегi ақсүйек тұқымына жататын адам. 2. #ауыспалы мағына. Ардақты, қадірлi, аяулы, зиялы (адам).
АСЫЛМА з a т. 1. Тiреуіш, сүйеуіш. 2. #ауыспалы мағына. Асыла кететін, асылғыш, көрсе қызар (адам).
АСЫЛСЫЗ #сын есім. көнерген сөз. Тексіз, тегi нашар.
АСЫЛТ = #етістік. Іліндіру, арту, сүйеу.
АСЫЛУ деген АСЫЛША #үстеу. Асыл тәріздес, асыл сипаттас.
АСЫЛЫ 1#омоним #зат есім. 1. #сөйлеу. Шыққан тегi, нәсілi, руы, әулетi. 2. Жаратылысы, болмысы, негізi. Асылына тартты. Ата тегіне ұқсап туды; негізіне, тұқымына тартты.
АСЫЛЫ 2#омоним #модаль сөз. Тегi, сірә, зады деген мағынадағы қыстырма сөз.
АСЫЛЫҚ #зат есім. 1. діни. Астамшылық, Құдай алдындағы күнәкарлық. 2. #ауыспалы мағына. Шамадан тыс артық кетушілік, кесірлік, астамшылық. Асылық айтты. Көкірек кердi, артық сөйледi. Асылық еттi [ қылды ]. Астамшылық еттi, тәкаппарланып, менменсідi; артық сөйлеп, жаза басты.
АСЫЛЫНДА #үстеу. Тегінде, задында, дұрысында.
АСЫМДЫҚ #сын есім. Күнделіктi асатындай, жейтіндей.
АСЫН = #етістік. Мылтық, садақ, айбалта т.б. қаруларды иыққа iлу, алу.
АСЫНДЫР = #етістік. Қаружарақтандыру, иы ғына қару-жарақ немесе қоржын сияқты зат тарды арту.
АСЫНДЫРУ деген АСЫНУ деген АСЫНЫП-ТАРТЫНЫП #үстеу. Бiр жаққа шыққан адамның қажеттi деген заттарының (мылтық, дүрбi, кісе, оқшантай, жанторсық, т.б.) бәрін, тамақ, сусын, көрпеше, жамылғы, т.б. салған қапқоржындарды мойнына iліп, беліне байлап, арқасына таңып.
АСЫП-САС = #етістік. Асығыпүсігу, сасқалақтау, абдырау, аптығу.
АСЫП-САСУ деген АСЫП-САСЫП #үстеу. Асығып-үсігіп, сасқалақтап, аптығып.
АСЫП-ТАС = #етістік. 1. Өзен суының арнасынан асуы. 2. #ауыспалы мағына. Дәулетi арту, шексіз баю. 3. #ауыспалы мағына. #жағымсыз. Молшылықты көтере алмай астамшылық жасау, дандайсу, шалқаю.
АСЫП-ТАСУ деген АСЫП-ТАСУШЫЛЫҚ #зат есім. Дандайсып кету шілік.
АСЫП-ТӨГІЛ = #етістік. Бiр нәрсенің жиегінен, ыдысаяқтың ернеуінен асып, артылуы, кең, мол болуы.
АСЫР #зат есім. Ойнапкүлгендік, сайран да ғандық, ойнақ. Асыр салды. а) Жарысып, секіріп ойнақтады, шат-шадыман ойнап күлдi. ә) #поэтикалық. Еркінсідi, бұзыпжарды, билептөстедi. б) Әлек салды, астанкестенін шығарды, ойрандады.
АСЫР = #етістік. 1. Тау-тас, дөң, белес т.б. кедергілерден өткізіп жіберу. 2. Арттыру, оздыру.
АСЫРА 1#омоним #үстеу. сөйлеу. Артық қосқан, қосып айтқан. Асыра бағалады. Өсіре, артық баға бердi. Асыра бұрғылау бөлігi. #кен ісі. Ұңғыманың (шпур дың) кертпеш табаны деңгейінен төмен орналасқан бөлігi. Асыра бұрғылау коэффициентi. #кен ісі. Үңгу бет табанынан төмен түсіре бұрғыланған тереңдіктің кертпештің табанымен жүргізілген ең төменгi кедергi сызығының ұзындығына қатынасы. Асыра күйдіру. #кен ісі. Металл мен қорытпаларды тотықты ру немесе балқыту кезінде берілген тем пе ра турадан жоғары қыздырғанда олардың iшінде қайтымсыз ақаулардың болуы. Асыра мақтады [ дәріптедi ]. Өсіре, шектен тыс мақтады. Асы ра орындады. Мөлшерден артық iстедi. Асы ра суы ту. #кен ісі. Жоғары температурадан ең төменгi темпе ратураға дейін төмендетіп сал қындату процесi. Асыра сілтедi. Шамадан тыс кеттi, шаш ал десе, бас алды, орынсыз белсенділік жасады.
АСЫРА 2#омоним #сын есім. көнерген сөз. Бағынышты, мойынсұнған мағынасында. Асыра жұрт. #көнерген сөз. Аса жұрт.
АСЫРА = #етістік. 1. Бағып-қағу, киіндіріп, тамақ беріп өсіру. 2. Өсіру, бағу, күту, қолға ұстау. 3. #ауыспалы мағына. Демеу болу, медет ету, қуат беру. Асырап алды. Бiреудің баласын өзіне бала еттi, бауырына салды, иемденіп, бағыпқақты.
АСЫРАЛ = #етістік. Бағылу, күтілу.
АСЫРАЛЫН = #етістік. Қамқорлыққа алыну.
АСЫРАНДЫ #сын есім. 1. Қолға үйретілген, қолда өскен. 2. Асырап алған, «қолбала» еткен. Асыранды бала. Асырап алған бала. Асыранды кептер. Кептер тұқымдасына жататын, қолға үйретілген құс; көгершін. Асыранды үйрек. Барылдауық үйректен таралған қаз тәрізділер отрядына жататын үй құсы. Асыранды хайуанаттар [ жануарлар ]. Адамдар әртүрлi қажеттіктеріне, шаруашылыққа пайдалану үшін, етi, сүтi, терісi, жүнi, қауырсыны, мамығы т.б. өнімдерін пайдаға асыру үшін қолға үйреткен тағы жануарлар.
АСЫРАП-САҚТА = #етістік. Бағып-қағу, күту.
АСЫРАП-САҚТАУ асырап-сақта етістiгінің қимыл атауы.
АСЫРАРЛЫҚ #сын есім. Асырай алатын, асырауға жарарлық.
АСЫРАСІЛТЕУШІЛІК #зат есім. Шамадан тыс кетушілік, орынсыз белсенділік.
АСЫРАТ = #етістік. Бақтыру, күттіру, өсірту.
АСЫРАУ 1#омоним деген АСЫРАУ 2#омоним #сын есім. жергілікті сөз. Масыл.
АСЫРАУЛЫ #сын есім. Бағулы, күтулi.
АСЫРАУСЫЗ #сын есім. Бағусыз, күтусіз, қараусыз.
АСЫРАУШЫ #зат есім. 1. Бағыпқағатын, тамақ тауып беретін адам. 2. #ауыспалы мағына. Өмір сүру, тіршілік ету ортасы.
АСЫРМАЛЫ #сын есім. Асыра, көтере. Асырмалы шырай. #лингвистикалық. Заттың сынын асырып, арттырып не төмендетіп көрсететін шырай.
АСЫР-НАСЫР #зат есім. #сөйлеу. Асыр-сауық.
АСЫР-САУЫҚ #зат есім. Ойынкүлкi, той жиын, думан.
АСЫРСОҚ #сын есім. Қамсыз, жайбарақат.
АСЫР-ТАСЫР елiк. Тасыр-тұсыр, тарс-тұрс еткен дыбысты бейнелейтін сөз.
АСЫР-ТҰСЫР елiк. #сөйлеу. Опыр-топыр қимылды бейнелейтін сөз.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий