Толковый словарь казахского языка: Алда>
АЛДА 1#омоним #зат есім. #сөйлеу. Алла. Алда жарылқасын. #сөйлеу. Рақметін, ризалығын білдіру мағынасындағы бата-тілек.
АЛДА 2#омоним #одағай. #сөйлеу. Көңіл күйдi білдіретін одағай, Алла сөзінің нұсқасы. Алда ғана көк шешекай [ жүгірмекай ]. #сөйлеу. қарапайым сөз. Жүгермекай деген мағынадағы кейісұрыс сөзi.
АЛДА 3#омоним #үстеу. 1. Алдыңғы қатарда, алдыңғы жақта, iлгеріде. 2. Алдағы уақытта, болашақта, келешекте. 3. Алдыңда, жаныңда; қарсыңда; алыста емес, жақында.
АЛДА = #етістік. 1. Бiреудi айламен, қулықпен отырғызып кету, өтірік айту. 2. #ауыспалы мағына. Алдарқату, көңілін табу, емексіту. Алдап бақты. Шамасы жеткенше алдады, алдаусыратты, айламен уақыт оздырды. Алдап соқты. Отырғызып кетті, сан соқтырды. Алдап ұрды. Алдандырып отырғызып кеттi, қызықтырып, жолдан тайдырды.
АЛДАҒЫ #сын есім. 1. Алдыңғы жақтағы, iлгерідегi. 2. Озат, үздік, таңдаулы, алдыңғы қатарлы. 3. Болашақтағы, келешектегi, келер уақыттағы. Алдағы [ алғы ] күн. Болашақ, келешек.
АЛДАҒЫШ #сын есім. Алдампаз, өтірікшi, суайт.
АЛДАҒЫШТЫҚ #зат есім. Алдампаздық, өтірік айтушылық.
АЛДА-ЖАЛДА #үстеу. Әлдеқалай, аяқасты, кенет, оқыстан.
АЛДА-ЖЫЛДА #үстеу. сөйлеу. Алда-жалда.
АЛДАҚАШАН #үстеу. сөйлеу. Әлдеқашан.
АЛДАҚАШАННАН #үстеу. сөйлеу. Әлдеқашаннан.
АЛДАЛА = #етістік. cөйл. Аллалау, Алла-Алла деу.
АЛДАМАЛА = #етістік. Алдап-сулау, алдарқату.
АЛДАМАЛАУ деген АЛДАМПАЗ #сын есім. Өтірікшi, суайт, алдағыш.
АЛДАМПАЗДЫҚ #зат есім. Алдампазға тән қасиет, алдауға икемділік, суайттық.
АЛДАМШЫ #зат есім. Алдампаз, алдағыш, суайт. Алдамшы дүние. Жалған дүние, көз алдаушы, өтпелi өмір. Алдамшы көріністер. психол. <лат. illusіo> Түрлi себептерге байланысты өмір шындығының теріс, жаңсақ қабылдануы.
АЛДАМШЫЛЫҚ #зат есім. Алдау, жалғаншылық.
АЛДАМЫШ 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Қоспасы бар алтын немесе күміс, көз бояп iстелген бұйым, #зат есім.
АЛДАМЫШ 2#омоним #сын есім. Көзбояушы, жалған, өтірік.
АЛДАН = #етістік. 1. Бiреудің әдейi немесе ойнап, әзіл үшін айтқан өтірігіне, жалған сөзіне сеніп қалу, нану. 2. Қызығу, ермек қылу, алданыш ету. 3. Айналып қалу, айналсоқтау, тоқтау, бөгелу, кідіру.
АЛДАНҒЫШ #сын есім. Сенгіш, тез сенетін, илан ғыш, нанғыш, ашықауыз.
АЛДАНДЫР = #етістік. 1. Бөгелдіру, кешіктіру, алданыш ету. 2. Алдарқату, алданыш еткізу.
АЛДАНДЫРҒЫШ #зат есім. Алдаусыратушы, емексітушi, нандырушы.
АЛДАНДЫРУ деген АЛДАНДЫРУШЫ #зат есім. Алдандыратын адам, алдаусыратушы, емексітушi.
АЛДАНТ = #етістік. Алдаусырату, айналдыру, емексіту.
АЛДАНТУ деген АЛДАНУ #зат есім. Иллюзия, елес.
АЛДАНУ деген АЛДАНУШЫ #зат есім. Алданып қалушы, иланушы, нанушы, сеніп қалушы.
АЛДАНЫС #зат есім. Өзінөзi жұбатушылық, үміттенушілік, алдаусыратушылық.
АЛДАНЫШ #зат есім. 1. Дәтке қуат, медет, көңілге жұбаныш. 2. Машық, ермек, үйреншіктi iс.
АЛДАНЫШСЫЗ #сын есім. Уақыт өткізетін ермегi, машықты iсi жоқ; көңіл аулайтыны жоқ.
АЛДАП-АРБА = #етістік. #экспрессивті. Алдапсулап, айламен, қулықпен қолға түсіру, дегеніне көндіру.
АЛДАП-АРБАУ деген АЛДАП-СУЛА = #етістік. #экспрессивті. Дегенін iстету, өйтіпбүйтіп ойындағысын iске асыру, айламен, қулықпен ойын жүзеге асыру.
АЛДАП-СУЛАУ деген АЛДАРҚАТ = #етістік. Алдаусырату, жұбату, әдейi көңілін аулау үшін өтірікке бару, алдап сулау.
АЛДАРҚАТУ деген АЛДАРҚАУ деген АЛДАС = #етістік. Бiрге, өзара келісіп алып алдау.
АЛДАСПАН 1#омоним #зат есім. #көнерген сөз. <поляк. pаlаsz<венг. pаllоs> Имек қылыш, жекпе-жек шайқаста қолданылатын қару. // Өткір, жалынды. Алдаспан ауыр қылыш. #көнерген сөз. Шапқанда жауын бірден мертіктіру үшін басын жалпақ жалманды қылып ауырлатып жасаған қынапсыз байланатын кесу қарудың түрі.
АЛДАСПАН 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. #қолөнер. Өрмек то қуда пайдаланылатын құрал.
АЛДАСПАНДАЙ #сын есім. Алдаспан сияқты, алдаспан сынды, алдаспан тәріздi.
АЛДАСТЫР = #етістік. Алдап соғу, ретін тауып алдау.
АЛДАСТЫРУ деген АЛДАСУ деген АЛДАТ = #етістік. Бiреуге алдатқызу.
АЛДАТҚЫЗ = #етістік. Бiреу арқылы алдату.
АЛДАТҚЫЗУ деген АЛДАТҚЫШ #зат есім. Алданып қалғыш, алдауға тез түскіш, біреуге тез сенгіш адам.
АЛДАТУ деген АЛДАУ деген АЛДАУ-АРБАУ #зат есім. Түрлi қулық-сұмдық, айла-тәсіл.
АЛДАУРАТ = #етістік. #сөйлеу. Алдаусырат.
АЛДАУРАТУ деген АЛДАУСЫЗ #сын есім. Жалған емес, қоспасы жоқ, амал-айласыз, өтіріксіз.
АЛДАУСЫРАТ = #етістік. 1. Алдаңқырай түсу, алдауды тоқтатпау. 2. Алданыш ету, місе тұту. 3. Алдарқату, көңілін басқа жаққа аудару.
АЛДАУСЫРАТУ деген АЛДАУШЫ #зат есім. Өтірікшi, суайт, айлакер, айламен отырғызып кетушi.
АЛДАУШЫЛЫҚ #зат есім. Алдауға тән әрекет.
АЛДАУЫШ #зат есім. #сөйлеу. Алдаушы.
АЛДИЯР #зат есім. #көнерген сөз. 1. Мәртебесi жоғары билік иелеріне (хан, сұлтан т.б.) айтылатын ұлықтау сөз. 2. «Тақсыр», «құлдық», – деп бас иіп, жалыну, жалбарыну мағынасында айтылатын сөз. Алдияр бас. Әмірге құлдық, құп тақсыр деген мағынада айтылатын сөз.
АЛДИЯРЛА = #етістік. Бас ию, құлдық ұру, алдияр деп мойынсұну.
АЛДИЯРЛАУ деген АЛДЫ #зат есім. 1. Адамның бетін тура ұстап қараған жағы, тұп-тура қарсысы. 2. Адамның екi тізесi мен кеуде жақ аралығы. 3. Белгілi бір нәрсенің (жердің) қарсы жағы. 4. Басы, ең алғашқысы, бастамасы. 5. Жас шамасына қарай ең үлкен, жасы артығы. 6. #ауыспалы мағына. Ең үздігi, таңдаулысы, бетке ұстары, жақсысы. 7. #ауыспалы мағына. Болашақ, келешек, беталыс. Алды ауыр. Зәрлi, сұсты, мінезi ауыр. Алды аяңдап, арты желдi. а) Жылқы жылдам жүрдi, сар желдi. ә) Адамдар топ болып жүрдi. Алды бар, арты жоқ. Жаманшылығы жоқ, зілсіз, кексіз, ашуы тез қайтатын (мінез). Алды кең. Жайдары, жарқын, мейірімдi, қайырымды, алдына келгенге қайырымы мол деген мағынада. Алдын ала төленетін дивиденд. #экономикалық. Есептi кезеңнің нәтижелерi бойынша баланстың жасалып, қабылдануынан бұрын төленетін ақшалай қаражаттың бір бөлігi. Алдына алған еркесi. #поэтикалық. Алданышы, жұбанышы, ермегi, қуанышы. Алдына барды. Бiреуге iспен, өтінішпен барды, біреуге iсi түстi. Алдына бас идi [ ұрды ]. Кешірім сұрады, мойынсұнды; тағзым еттi, құрметтедi. Алдына жайып салды. Ағынан жарылды, ашығын айтты, iштегi сырын сыртқа шығарды. Алдына жан салмады. Өз қатарының алды, теңдесi жоқ, үздік. Алдына жан шықпады. Ешкім бетіне қарсы келе алмады, бөгет болмады. Алдына келдi. а) Өз басына келді. ә) Бетіне салық болды, істеген ісі, сөзі өзіне айғақ болды. Алдына келгенін тістеп, артына келгенін тептi. Маңына жолатпады (тым тентек, мінезi шадыр кісi, ат туралы айтылады). Алдына келтірдi [ келдi ]. Есесін қайтарды, өз iстегенін өзіне қайтарды. Алдына кесе-көлденең
АЛДЫ-АЛДЫНА #үстеу. Бет-бетімен, бөлек-бөлек, жөнжөнімен. Алды-алдына кеттi. Бет-бетімен жанжаққа тарады.
АЛДЫ-АРТЫ #зат есім. 1. Алды мен арты, айналасы, маңайы, жанжағы. 2. Бас-аяғы, бар болғаны, болған біткенi, бәрi, түгелдей. 3. Ең соңы, ақыр аяғы. Алдыартын аңдады. Оңсолын таныды, байқады, абайлады, бажайлады. Алдыартына қарады. а) Түбін ойлады, келеркетерін аңғарды, пайымдады. ә) Жанжағын топшылады, мәнжайын тексердi. Алдыартына қарамады. Жанжағындағыға назар салмады, не болып жатқанын бажайламады, енжар, салғырт болды. Алдыартына қарамай. Тоқтаусыз, кідіріссіз, жалма-жан. Алдыартына қарану. Тереңге көз жіберу, оймен шолу. Алдыартына қаратпады. Еш нәрсеге мұрсат бермедi, асықтырды, жанықтырды. Алдыартын аңдады. Жанжағын байқады, бажайлады, абайлады. Алдыартын байқады. Аңғарды, байыбына жеттi, бажайлады, аңдады. Алдыартын буды. Жолын кестi, бұлтартқызбады, жүргізбедi, тосқауыл болды.
АЛДЫМ-БЕРДІМ #сын есім. Немкеттi, ықылассыз, жай; зиянсыз, үйреншіктi.
АЛДЫМЕН #үстеу. Шу дегенде, ә дегенде, біріншi кезекте, бірден.
АЛДЫМ-ЖҰЛДЫМ #үстеу. Апыңгүпің, қалай болса солай.
АЛДЫНДА #үстеу. 1. Бетпе-бет, көзінше. 2. Қарсаңында, бұрын, ертерек. 3. Алдағы уақытта, келешекте. Алдында ғана. Сәл уақыт бұрын, жаңа бір әзірде. Алдында кеттi [ алды ]. Ең жақын адамдарынан бұрынырақ өлдi, ет жақындарынан бұрын қайтыс болды.
АЛДЫҢГҮНІ #үстеу. Кешегіден бір күн бұрын.
АЛДЫҢҒЫ #үстеу. 1. Ілгергi, әуелгi, бастапқы, алдағы, кейінгi емес. 2. Бұрынғы, өткен уақыт, өткен күн, кешеден арғы күнгi, былтырдан арғы жылы. 3. Болашақ, келер уақыт, алдағы уақыт. Алдыңғы күні. Бір күн бұрын, кешенің алдындағы күні. Алдыңғы қатардағы. Көзге түскен, озат, үздік. Алдыңғы қатарлы. а) Дамыған, өркениетті, қауқарлы, күшті, үздік, озат. ә) Кезек күттірмейтін, өзекті. б) Озық, жетілген, жаңа үлгідей. в) Мықты, әйгілі, жоғары дәрежелі, сапасы жоғары. г) Үздік, озық, беделді, маңдайалды, бетке ұстар. Алдыңғы план. Басты, негізгі көрініс. Алдыңғы шеп. #әскери сөз. Майданның алдыңғы жағы, жау шебімен шектес.
АЛДЫР = #етістік. 1. Әкелдіру, алғызу, әкелуге біреудi жұмсау. 2. Шақырту, алғызу. 3. Асты, тағамды iшкізіпжегізу, iшімдік iшкізу. 4. Сақал-мұртты, шашты қысқарту, қырғызу, кескізу. 5. Алғызып тастау, жоқ ету. 6. #ауыспалы мағына. Ұрлату, қолды болу. 7. Айырылып қалу. 8. Ұстату, қолға түсу. 9. #ауыспалы мағына. Жеңілу, тізе бүгу. 10. #ауыспалы мағына. Алдану, сеніп қалу. 11. #ауыспалы мағына. Тоқтап қалу, тоқырау, кібіртіктеу. 12. #ауыспалы мағына. Дарыту, дәл тигізу.
АЛДЫР-БҰЛДЫР #үстеу. 1. #сөйлеу. Балдыр-бұлдыр. 2. #жергілікті сөз. Көмескi, шала-пұла, емісеміс.
АЛДЫРТ = #етістік. 1. Әкелдіру, алғызу, әкелту. 2. Шақырту, қасына алу. 3. Ұрлату, қолды қылу. 4. Ас алғызу, iшкізіпжегізу. 5. Әйелдікке алғызу. 6. Алғызып тастау. 7. #ауыспалы мағына. Жеңіліс табу, тізе бүгу. 8. #ауыспалы мағына. Болдырту, шаршату.
АЛДЫРТУ деген АЛДЫРУ деген АЛДЫРУШЫ #зат есім. Бiр затты, нәрсенi алдыратын адам.
АРБАП-АЛДА = #етістік. Айтқанына көндіру, алдап-сулау.
АРБАП-АЛДАУ деген АРБАУ-АЛДАУ = #етістік. Азғыру, өтірік айту, алдап-сулау, айтқанына көндіру.
АЛДА 2#омоним #одағай. #сөйлеу. Көңіл күйдi білдіретін одағай, Алла сөзінің нұсқасы. Алда ғана көк шешекай [ жүгірмекай ]. #сөйлеу. қарапайым сөз. Жүгермекай деген мағынадағы кейісұрыс сөзi.
АЛДА 3#омоним #үстеу. 1. Алдыңғы қатарда, алдыңғы жақта, iлгеріде. 2. Алдағы уақытта, болашақта, келешекте. 3. Алдыңда, жаныңда; қарсыңда; алыста емес, жақында.
АЛДА = #етістік. 1. Бiреудi айламен, қулықпен отырғызып кету, өтірік айту. 2. #ауыспалы мағына. Алдарқату, көңілін табу, емексіту. Алдап бақты. Шамасы жеткенше алдады, алдаусыратты, айламен уақыт оздырды. Алдап соқты. Отырғызып кетті, сан соқтырды. Алдап ұрды. Алдандырып отырғызып кеттi, қызықтырып, жолдан тайдырды.
АЛДАҒЫ #сын есім. 1. Алдыңғы жақтағы, iлгерідегi. 2. Озат, үздік, таңдаулы, алдыңғы қатарлы. 3. Болашақтағы, келешектегi, келер уақыттағы. Алдағы [ алғы ] күн. Болашақ, келешек.
АЛДАҒЫШ #сын есім. Алдампаз, өтірікшi, суайт.
АЛДАҒЫШТЫҚ #зат есім. Алдампаздық, өтірік айтушылық.
АЛДА-ЖАЛДА #үстеу. Әлдеқалай, аяқасты, кенет, оқыстан.
АЛДА-ЖЫЛДА #үстеу. сөйлеу. Алда-жалда.
АЛДАҚАШАН #үстеу. сөйлеу. Әлдеқашан.
АЛДАҚАШАННАН #үстеу. сөйлеу. Әлдеқашаннан.
АЛДАЛА = #етістік. cөйл. Аллалау, Алла-Алла деу.
АЛДАМАЛА = #етістік. Алдап-сулау, алдарқату.
АЛДАМАЛАУ деген АЛДАМПАЗ #сын есім. Өтірікшi, суайт, алдағыш.
АЛДАМПАЗДЫҚ #зат есім. Алдампазға тән қасиет, алдауға икемділік, суайттық.
АЛДАМШЫ #зат есім. Алдампаз, алдағыш, суайт. Алдамшы дүние. Жалған дүние, көз алдаушы, өтпелi өмір. Алдамшы көріністер. психол. <лат. illusіo> Түрлi себептерге байланысты өмір шындығының теріс, жаңсақ қабылдануы.
АЛДАМШЫЛЫҚ #зат есім. Алдау, жалғаншылық.
АЛДАМЫШ 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Қоспасы бар алтын немесе күміс, көз бояп iстелген бұйым, #зат есім.
АЛДАМЫШ 2#омоним #сын есім. Көзбояушы, жалған, өтірік.
АЛДАН = #етістік. 1. Бiреудің әдейi немесе ойнап, әзіл үшін айтқан өтірігіне, жалған сөзіне сеніп қалу, нану. 2. Қызығу, ермек қылу, алданыш ету. 3. Айналып қалу, айналсоқтау, тоқтау, бөгелу, кідіру.
АЛДАНҒЫШ #сын есім. Сенгіш, тез сенетін, илан ғыш, нанғыш, ашықауыз.
АЛДАНДЫР = #етістік. 1. Бөгелдіру, кешіктіру, алданыш ету. 2. Алдарқату, алданыш еткізу.
АЛДАНДЫРҒЫШ #зат есім. Алдаусыратушы, емексітушi, нандырушы.
АЛДАНДЫРУ деген АЛДАНДЫРУШЫ #зат есім. Алдандыратын адам, алдаусыратушы, емексітушi.
АЛДАНТ = #етістік. Алдаусырату, айналдыру, емексіту.
АЛДАНТУ деген АЛДАНУ #зат есім. Иллюзия, елес.
АЛДАНУ деген АЛДАНУШЫ #зат есім. Алданып қалушы, иланушы, нанушы, сеніп қалушы.
АЛДАНЫС #зат есім. Өзінөзi жұбатушылық, үміттенушілік, алдаусыратушылық.
АЛДАНЫШ #зат есім. 1. Дәтке қуат, медет, көңілге жұбаныш. 2. Машық, ермек, үйреншіктi iс.
АЛДАНЫШСЫЗ #сын есім. Уақыт өткізетін ермегi, машықты iсi жоқ; көңіл аулайтыны жоқ.
АЛДАП-АРБА = #етістік. #экспрессивті. Алдапсулап, айламен, қулықпен қолға түсіру, дегеніне көндіру.
АЛДАП-АРБАУ деген АЛДАП-СУЛА = #етістік. #экспрессивті. Дегенін iстету, өйтіпбүйтіп ойындағысын iске асыру, айламен, қулықпен ойын жүзеге асыру.
АЛДАП-СУЛАУ деген АЛДАРҚАТ = #етістік. Алдаусырату, жұбату, әдейi көңілін аулау үшін өтірікке бару, алдап сулау.
АЛДАРҚАТУ деген АЛДАРҚАУ деген АЛДАС = #етістік. Бiрге, өзара келісіп алып алдау.
АЛДАСПАН 1#омоним #зат есім. #көнерген сөз. <поляк. pаlаsz<венг. pаllоs> Имек қылыш, жекпе-жек шайқаста қолданылатын қару. // Өткір, жалынды. Алдаспан ауыр қылыш. #көнерген сөз. Шапқанда жауын бірден мертіктіру үшін басын жалпақ жалманды қылып ауырлатып жасаған қынапсыз байланатын кесу қарудың түрі.
АЛДАСПАН 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. #қолөнер. Өрмек то қуда пайдаланылатын құрал.
АЛДАСПАНДАЙ #сын есім. Алдаспан сияқты, алдаспан сынды, алдаспан тәріздi.
АЛДАСТЫР = #етістік. Алдап соғу, ретін тауып алдау.
АЛДАСТЫРУ деген АЛДАСУ деген АЛДАТ = #етістік. Бiреуге алдатқызу.
АЛДАТҚЫЗ = #етістік. Бiреу арқылы алдату.
АЛДАТҚЫЗУ деген АЛДАТҚЫШ #зат есім. Алданып қалғыш, алдауға тез түскіш, біреуге тез сенгіш адам.
АЛДАТУ деген АЛДАУ деген АЛДАУ-АРБАУ #зат есім. Түрлi қулық-сұмдық, айла-тәсіл.
АЛДАУРАТ = #етістік. #сөйлеу. Алдаусырат.
АЛДАУРАТУ деген АЛДАУСЫЗ #сын есім. Жалған емес, қоспасы жоқ, амал-айласыз, өтіріксіз.
АЛДАУСЫРАТ = #етістік. 1. Алдаңқырай түсу, алдауды тоқтатпау. 2. Алданыш ету, місе тұту. 3. Алдарқату, көңілін басқа жаққа аудару.
АЛДАУСЫРАТУ деген АЛДАУШЫ #зат есім. Өтірікшi, суайт, айлакер, айламен отырғызып кетушi.
АЛДАУШЫЛЫҚ #зат есім. Алдауға тән әрекет.
АЛДАУЫШ #зат есім. #сөйлеу. Алдаушы.
АЛДИЯР #зат есім. #көнерген сөз. 1. Мәртебесi жоғары билік иелеріне (хан, сұлтан т.б.) айтылатын ұлықтау сөз. 2. «Тақсыр», «құлдық», – деп бас иіп, жалыну, жалбарыну мағынасында айтылатын сөз. Алдияр бас. Әмірге құлдық, құп тақсыр деген мағынада айтылатын сөз.
АЛДИЯРЛА = #етістік. Бас ию, құлдық ұру, алдияр деп мойынсұну.
АЛДИЯРЛАУ деген АЛДЫ #зат есім. 1. Адамның бетін тура ұстап қараған жағы, тұп-тура қарсысы. 2. Адамның екi тізесi мен кеуде жақ аралығы. 3. Белгілi бір нәрсенің (жердің) қарсы жағы. 4. Басы, ең алғашқысы, бастамасы. 5. Жас шамасына қарай ең үлкен, жасы артығы. 6. #ауыспалы мағына. Ең үздігi, таңдаулысы, бетке ұстары, жақсысы. 7. #ауыспалы мағына. Болашақ, келешек, беталыс. Алды ауыр. Зәрлi, сұсты, мінезi ауыр. Алды аяңдап, арты желдi. а) Жылқы жылдам жүрдi, сар желдi. ә) Адамдар топ болып жүрдi. Алды бар, арты жоқ. Жаманшылығы жоқ, зілсіз, кексіз, ашуы тез қайтатын (мінез). Алды кең. Жайдары, жарқын, мейірімдi, қайырымды, алдына келгенге қайырымы мол деген мағынада. Алдын ала төленетін дивиденд. #экономикалық. Есептi кезеңнің нәтижелерi бойынша баланстың жасалып, қабылдануынан бұрын төленетін ақшалай қаражаттың бір бөлігi. Алдына алған еркесi. #поэтикалық. Алданышы, жұбанышы, ермегi, қуанышы. Алдына барды. Бiреуге iспен, өтінішпен барды, біреуге iсi түстi. Алдына бас идi [ ұрды ]. Кешірім сұрады, мойынсұнды; тағзым еттi, құрметтедi. Алдына жайып салды. Ағынан жарылды, ашығын айтты, iштегi сырын сыртқа шығарды. Алдына жан салмады. Өз қатарының алды, теңдесi жоқ, үздік. Алдына жан шықпады. Ешкім бетіне қарсы келе алмады, бөгет болмады. Алдына келдi. а) Өз басына келді. ә) Бетіне салық болды, істеген ісі, сөзі өзіне айғақ болды. Алдына келгенін тістеп, артына келгенін тептi. Маңына жолатпады (тым тентек, мінезi шадыр кісi, ат туралы айтылады). Алдына келтірдi [ келдi ]. Есесін қайтарды, өз iстегенін өзіне қайтарды. Алдына кесе-көлденең
АЛДЫ-АЛДЫНА #үстеу. Бет-бетімен, бөлек-бөлек, жөнжөнімен. Алды-алдына кеттi. Бет-бетімен жанжаққа тарады.
АЛДЫ-АРТЫ #зат есім. 1. Алды мен арты, айналасы, маңайы, жанжағы. 2. Бас-аяғы, бар болғаны, болған біткенi, бәрi, түгелдей. 3. Ең соңы, ақыр аяғы. Алдыартын аңдады. Оңсолын таныды, байқады, абайлады, бажайлады. Алдыартына қарады. а) Түбін ойлады, келеркетерін аңғарды, пайымдады. ә) Жанжағын топшылады, мәнжайын тексердi. Алдыартына қарамады. Жанжағындағыға назар салмады, не болып жатқанын бажайламады, енжар, салғырт болды. Алдыартына қарамай. Тоқтаусыз, кідіріссіз, жалма-жан. Алдыартына қарану. Тереңге көз жіберу, оймен шолу. Алдыартына қаратпады. Еш нәрсеге мұрсат бермедi, асықтырды, жанықтырды. Алдыартын аңдады. Жанжағын байқады, бажайлады, абайлады. Алдыартын байқады. Аңғарды, байыбына жеттi, бажайлады, аңдады. Алдыартын буды. Жолын кестi, бұлтартқызбады, жүргізбедi, тосқауыл болды.
АЛДЫМ-БЕРДІМ #сын есім. Немкеттi, ықылассыз, жай; зиянсыз, үйреншіктi.
АЛДЫМЕН #үстеу. Шу дегенде, ә дегенде, біріншi кезекте, бірден.
АЛДЫМ-ЖҰЛДЫМ #үстеу. Апыңгүпің, қалай болса солай.
АЛДЫНДА #үстеу. 1. Бетпе-бет, көзінше. 2. Қарсаңында, бұрын, ертерек. 3. Алдағы уақытта, келешекте. Алдында ғана. Сәл уақыт бұрын, жаңа бір әзірде. Алдында кеттi [ алды ]. Ең жақын адамдарынан бұрынырақ өлдi, ет жақындарынан бұрын қайтыс болды.
АЛДЫҢГҮНІ #үстеу. Кешегіден бір күн бұрын.
АЛДЫҢҒЫ #үстеу. 1. Ілгергi, әуелгi, бастапқы, алдағы, кейінгi емес. 2. Бұрынғы, өткен уақыт, өткен күн, кешеден арғы күнгi, былтырдан арғы жылы. 3. Болашақ, келер уақыт, алдағы уақыт. Алдыңғы күні. Бір күн бұрын, кешенің алдындағы күні. Алдыңғы қатардағы. Көзге түскен, озат, үздік. Алдыңғы қатарлы. а) Дамыған, өркениетті, қауқарлы, күшті, үздік, озат. ә) Кезек күттірмейтін, өзекті. б) Озық, жетілген, жаңа үлгідей. в) Мықты, әйгілі, жоғары дәрежелі, сапасы жоғары. г) Үздік, озық, беделді, маңдайалды, бетке ұстар. Алдыңғы план. Басты, негізгі көрініс. Алдыңғы шеп. #әскери сөз. Майданның алдыңғы жағы, жау шебімен шектес.
АЛДЫР = #етістік. 1. Әкелдіру, алғызу, әкелуге біреудi жұмсау. 2. Шақырту, алғызу. 3. Асты, тағамды iшкізіпжегізу, iшімдік iшкізу. 4. Сақал-мұртты, шашты қысқарту, қырғызу, кескізу. 5. Алғызып тастау, жоқ ету. 6. #ауыспалы мағына. Ұрлату, қолды болу. 7. Айырылып қалу. 8. Ұстату, қолға түсу. 9. #ауыспалы мағына. Жеңілу, тізе бүгу. 10. #ауыспалы мағына. Алдану, сеніп қалу. 11. #ауыспалы мағына. Тоқтап қалу, тоқырау, кібіртіктеу. 12. #ауыспалы мағына. Дарыту, дәл тигізу.
АЛДЫР-БҰЛДЫР #үстеу. 1. #сөйлеу. Балдыр-бұлдыр. 2. #жергілікті сөз. Көмескi, шала-пұла, емісеміс.
АЛДЫРТ = #етістік. 1. Әкелдіру, алғызу, әкелту. 2. Шақырту, қасына алу. 3. Ұрлату, қолды қылу. 4. Ас алғызу, iшкізіпжегізу. 5. Әйелдікке алғызу. 6. Алғызып тастау. 7. #ауыспалы мағына. Жеңіліс табу, тізе бүгу. 8. #ауыспалы мағына. Болдырту, шаршату.
АЛДЫРТУ деген АЛДЫРУ деген АЛДЫРУШЫ #зат есім. Бiр затты, нәрсенi алдыратын адам.
АРБАП-АЛДА = #етістік. Айтқанына көндіру, алдап-сулау.
АРБАП-АЛДАУ деген АРБАУ-АЛДАУ = #етістік. Азғыру, өтірік айту, алдап-сулау, айтқанына көндіру.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий