Толковый словарь казахского языка: АДАМ

Слово: Казахский язык Русский язык Английский язык Найти

| АДАМ [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #философиялық. Ойлау және сөйлеу қабілетi зор, еңбек құралдарын жасап, оларды өз игілік қажетіне жарата білетін қоғамның саналы мүшесi. 2. Адамзат өкілi, кісi. 3. психол. Генетикалық жақтан өмірдің басқа формаларымен байланысты және ол форма лар дан еңбек құралдарын өндіру қабi-летінің ар қасында бөлініп шыққан, түсініктi сөйлей, ойлай алатын, саналы биоәлеуметтік тіршілік иесi. 4. діни. Алланың жаратқан құлы, пенде. 5. #педагогикалық. Өзіндік мінезқұлқы, ойөрісi, түртұрпаты бар ерекше жекетұлға. 6. #экспрессивті. Рухани толысқан, жандүниесi бай, ақыл-парасат иесi. 7. Тiрi жан, тіршілік иесi, кісi атаулы. 8. Кiм болса да, қайсыбір, қандайда бір кісi. 9. Өлшем, бірлік мағынасында. 10. #ауыспалы мағына. Халық, жұрт, көпшілік. 11. #ауыспалы мағына. Қандай да бір міндет жүктеген, осы міндеттi атқарушы кісi немесе біреудің, бір нәрсенің құзырындағы тұл ға, қызмет, кәсіп иесi, қандай да бір топ өкілi. Адам азаттығы. #саяси. Адамның бас бостандығы, еркi, тәуелсіздігi. Адам айтқысыз. а) жағымды. Керемет, ғажап, айтып жеткізуге болмайтын, ерекше. ә) #жағымсыз. Ауызға алғысыз, нашар; түкке тұрғысыз. Адам аласы iшінде. Адамның айлаамалы, қулығы жасырын, құпия. Адам алатын бура. Кiсіге шабатын, кісінi шайнап тастайтын күйлi бура. Адам анатомиясы. Адам ағзасының iшкi және сыртқы құрылысын зерттейтін ғылым. Адам атаулы. Жер бетіндегi күллi жұрт, адам баласы. Адам аулады. Адамға қиянат iстедi, алдапарбап, қулықпен малжанын ұрлады. Адам аяғы баспаған [ аяғын салмаған ]. Адам барып көрмеген, кісi бармаған (жер). Адам әлеуметi. Адам қоғамы. Адам баласы. Бүкіл адамзат, адам атаулы. Адам баласына жазығы жоқ. Ешкімге зияны жоқ, заласыз. Адам бар ма? #бейнелі сөзқолданыс. Ешкім жоқ. Адам болды. а) Ер жеттi, есейдi. ә) Жұрт қатарына қосылды, саналы азамат санатына кірдi. б) Ауруынан айығып, оңалды, сауыға бастады. Адам болмады. а) Оңалмады, денсаулығы қалпына келмедi, қайтып кісi бола алмады. ә) Ел қатарлы кісi бола алмады. Адам бетіне қарай алмады. Қатты ұялды, қысылды. Адам бұйрықтан қалмайды [ кетпейдi ]. Ажалдан ешкім құтылмайды, уақыты келгенде бәрi де о дүниелік болады, ажалсыз адам жоқ. Адам бық-бық еттi. Қаптады, құжынады. Адам біткен. Бүкіл адамзат, жұрт, күллi халық. Адамға қайыр қылды. Бiреуге жақсылық iстедi, адамгершілік iс жасады. Адамға қарсы жасалатын зұлымдық, қылмыс. Жазықсыз адам өлтіру, нақақ қан төгу, бүлік шығару, азғындық жасау, адамдар арасындағы қарым-қатынас тәртібін қасақана бұзу, қысым жасап қорлық көрсету, қызмет бабын пайдаланып, қиянат жасау. Адамға санамады [ есептемедi, балаған жоқ ]. Менсінбедi, адам құрлы көрмедi, місе тұтпады. Адам емес. Адамшылығы аз, ұяты жоқ. Адам еттi [ қылды ]. Ел қатарына қосты, өсіріпжеткіздi. Адам жалмау, өлтіру, көзін құрту. Адам жанының инженерi. газеті. Көңіл тапқыш, адам жанын тез түсінетін кісі туралы. Адам және жануарлар морфологиясы. Биологияның адам мен жануарлар ағзасының сыртқы құрылысын, пішінін зерттейтін саласы. Адам жұты. Жұт жылы адамдардың қырылуы, адам шығынының қисапсыз көп болуы. Адам – жылқы мінездi. Адам мінезi құбылмалы, аумалы-төкпелi. Адам капиталы. қоғ. әлеум. Елдің экономикалық дамуы үшін аса маңызды болып табылатын еңбек күшi ретіндегi адам қоры. Адам көрмеген. Керемет, ғажап, адам таңғаларлық. Адам күй-iне [ қалпына ] түстi. Өзінеөзi келдi, етекжеңін жинады; адамға ұқсады, кісi сияқты болды. Адам қатарына қосты. Тәлімтәрбие беріп өсірдi, жеткіздi. Адам қолы тимеген. Жан баспаған, ел мекендемеген. Адам қолымен. Қолмен, адам жасаған деген мағынада. Адам құқығы. #заң. Адамның өз мүдделерін заң шеңберінде жүзеге асыру мүмкіндігi. Адам құқылары мен бостандықтары. #заң. Жеке адамның дүниежүзi қоғамдастығы мойындап, халықаралыққұқықтық құжаттарда бекітілген, әлеуметтік және құқықтық тұрғыдан қамтамасыз етілген, ешкім шек қоймайтын немесе тыйым сала алмайтын құқылары мен бостандықтары. Адам құрлы көрмедi. Адам деп есептемедi, менсінбедi. Адам мен жануарлар зиянкестерi. #зоологиялық. Адам мен жануарлар ағзасын зақымдайтын паразиттер, улы жыландар, улы өрмекшілер, қансорғыш жәндіктер. Адам морфологиясы. а) #биологиялық. Адам ағзасының тіршілік әрекетіне, өмір сүрген ортаға байланысты физикалық даму ерекшеліктерін зерттейтін ғылым саласы. ә) #антропологиялық. Адамды жасына, жынысына, нәсіліне, этникалық, конституциялық, географиялық ерекшеліктеріне қарай зерттейтін ғылым саласы. Адамнан асқан. Ерекше, ешкім тең келмейтін, айрықша. Адамның басы – Алланың добы. Адам – Құдайдың құлы, бар билігi, тағдыры Құдайдың қолындағы пенде деген мағынада. Адамның дәтi шыдамайды. Адам жаны төзбейдi, көнбейдi. Адамның иммундық тапшылық вирусы. #медициналық. <ағыл. humаn immunоdefіісіenсy vіrus> Жүре пайда болатын иммундық тапшылық синдромы ауруын тудыратын вирус. Адамның өзөзіне жасайтын зұлымдығы. #діни. Алла тағаланың әмірлеріне мойынсұнбау, өз-өзіне қол жұмсау т.б. Адам өтпес, аң жүрмес. Тiрi жан, жанжануардың аяғы тимеген. Адам санады. Кiсi санады, ескердi, еледi. Адам сауды. Кiсi еңбегін қанады, пайдаланды, арбапалдады, ездi. Адамның саяси құқықтары. #саяси. Адамның, мемлекеттің қоғамдық және саяси өміріне араласу мүмкіндіктері. Адам сүймес. Жағымсыз, ұнамсыз, өрескел. Адам тәріздi маймылдар. #зоологиялық. <грек. аnthrоpоeіdes> Адамға ұқсас болғандықтан, адам тәріздi деп аталып кеткен маймылдар отрядының тартанаулылар тобының бір тұқымдасы. Адам тегi. Адам баласы, адам нәсілi, заты адам. Адам төзгісіз. Шектен шыққан, шыдамайтын, қиын, ауыр. Адам ұлы. Адам баласы, барлық адамзат. Адам факторы. а) қоғ. әлеум. Қоғамдық, саяси, экономикалық мәселелерде адамды бірінші орынға қоюшылық. ә) #экологиялық. Адамның “адам – орта” жүйесіндегі қарекетінің пәрменділігіне ықпал ететін не бұл қарекетті шектейтін анатомиялықморфологиялық, физиологиялық және психологиялық ерекшеліктерінің жиынтығы. б) Адамның әлеуметтік, экономикалық, өндірістік, ғылыми-техникалық ұйымдастырушылықбасқарушылық және басқа да қатынастар жүйесіндегі қарекетінің айрықша белгіленуі: қоғамдық өмірдің әртүрлі салаларындағы қызметтің субъектісі ретіндегі адамға қатыстының бәрі. Адам физиологиясы. #биологиялық. Биологияның тірi ағза мен оның жеке жүйелерi, тіндерi мен жасушаларының қызметін зерттейтін саласы. Адам шақ келмедi. Ешкім қарсы келе алмады, шыдамады. Адам шошырлық. Өте қорқынышты, жан түршігерлік. Адам экологиясы. <грек. аnthrоpоs – адам, оіkоs – үй, Отан, lоgоs – зерттеу> а) Биосфера мен адамзаттың өзара қарымқатынасындағы заңдылықтарды зерттейтін кешендi ғылым ә) Адамның жеке басының қасиеттерін жетілдіріп, өзіндік болмысын қалыптастыру, қорғау туралы ғылым.