Толковый словарь казахского языка: Өліс>
ӨБІСІП-ӨЛІС = #етістік. Құшырлану, айызы қана сүйісу.
ӨБІСІП-ӨЛІСУ деген ӨЛІ 1#омоним #сын есім. 1. Өлген, қаза болған, ажалы жеткен. 2. #ауыспалы мағына. Түйсігі жоқ, топас, білімсіз. Өлi алған жоқ, тірi алды. Жоқтан ешкім келген жоқ, белгілi біреу ұрлады. Өлі аруақ. #көнерген сөз. Діни ұғымда атабабаның рухы деген мағынада. Өлі бой. Тіршіліктен түңіліп суыған құр сүлде туралы айтылады. Өлі бойға жан [ қан ]жүгірді. Бойға қуат-жігер бітті, өшкен үміті жанды. Өлі болып көрде жоқ, тірі болып төрде жоқ. Санатта, есепте жоқ. Өлi бұйым. Ұсталмаған, қажетке жаратылмаған #зат есім. Өліге иман тілеу. Марқұмға о дүниеде Алла тағала иманын кәміл етсін деп тілек айту. Өлі дала. Меңіреу дала, елсіз, малсыз дала. Өлі дене. Жансыз дене, қайтыс болған кісінің денесі, мәйіті. Өлі дүние. Зат, мүлік. Өлі #етістік. а) Ескі (сүр) ет, қонақ келместен бұрын сойылған малдың еті. ә) Жараның я ат жауырының жаны кеткен, өлген бөлігі. Өлі жан. #поэтикалық. Тірі өлік; тірліктен үміт үзген, түңілген, өлімге мойынсынған жан, кісі мағынасында. Өлі жара. Бітпес ескі кек. Өлі жетім. Енесі өліп қалып, басқа боталы түйеге телінбей қалған бота. Өлі жұрнақ. #лингвистикалық. Көне тілде белсенді қолданыс тапқан, қазір сөз тудыру қабілетінен айырылып, жекежара жұмсалмайтын тұлға. Өлі жүн. а) Түлемеген жабағы жүн. ә) Көктемде жылқыдан түсіп қалатын қысқы түк, жүн. Өлі #зат есім. Өлі бұйым, мүлік, дүние. Өлі заттек. #экологиялық. Тірі заттек қатыспайтын процестерден түзілетін заттектер. Өлi капитал. #экономикалық. Ешкімге табыс әкелмейтін құндылықтар. Өлі кеңістік. #әскери сөз. Залалданбайтын кеңістік, атыс позициясынан ату кезінде снарядтың, ракетаның, оқтың және басқалардың тікелей тиюінен нысана жойылмайтын атыс қашықтығының негізіндегі кеңістік. Өлі қараңғы. Тып-тыныш, жым-жырт ел орынға отырар кездегі қараңғы, елеңалаңдағы кез. Өлі мәлімет. Дерексіз, жалған мәлімет, ескі ақпарат. Өлі мен тірінің арасында. Әл үстінде, ажал аузында, жаны қыл үстінде. Өлі су. а) Қайнамаған, шикі су. ә) Ағыны жоқ, бөгелген қара су. Өлі сүйек. Дене бітімі ебедейсіз, оралымсыз, епсіз кісі. Өлі сыбаға. Еңбексіз тиген, еңбек сіңбеген үлес. Өлі табиғат. Жансыз табиғат. Өлі төсек. Ерлізайыптылар арасындағы салқындық, салқын қатынас деген мағынада. Өлі түбір. #лингвистикалық. Жасалу жолдары беймәлім, мағынасы ұмытылған түбірлер. Өлі тыныштық. Жым-жырт, құлаққа ұрған танадай. Өлі тіл. #лингвистикалық. Тарихи даму барысында қолданыстан шығып қалған тіл. Өлі ұйқы. Қатты ұйқы, еш нәрсе сезбейтін ұйқы. Өлі шөп. Жер бетіндегі былтырғы шөп.
ӨЛІ 2#омоним #зат есім. ветеринарлық. Жылқының қара терге түсіп, бір тұрып, бір жүріп, жайылмай теңселіп жүретін ауруы. Өлі тигендей. Ауру жылқыдай тыпырлау, аунақшу, жанын қоярға жер таппау. Өлі тиген түйедей. #бейнелі сөзқолданыс. Тыпыршып, аунақшып. Өлі тиді. Жылқы ай ауруымен ауырды. Өлі шанышқақ. Өлі тию ауруының түрі.
ӨЛІАРА #зат есім. #сөйлеу. Өлара.
ӨЛІДЕЙ #үстеу. Өлі қалпында, өлі күйінде.
ӨЛІК #зат есім. 1. Өлген адамның денесі, сүйегі. 2. #ауыспалы мағына. Қолынан еш нәрсе келмейтін, қауқарсыз адам. Өліктің үйін көтеру. #этнографиялық. Өлікке арнап сойылған малдың бас сүйегін көбіне зират басына жинап, үйіп қою рәсімі. [ Қазаға байланысты және асқа сойылған жылқының бас сүйегін марқұмның зиратына апарып қою артындағылардың қаншалықты дәулет иелері екендігін әрі марқұмға жасаған құрмет, ілтипатты білдірген ].
ӨЛІКТЕЙ #сын есім. 1. Өлік тәрізді, өлік сияқты. 2. #ауыспалы мағына. Жансыз, қимылсыз. Өліктей бозарды [ қуарды ]. Өң-түссіз бол- ды, өңі қашты, түсі бұзылды. Өліктей қатып [ серейіп, мелшиіп ] қалды. Қақайып қатып қалды, сілейіп тұрып қалды.
ӨЛІКХАНА #зат есім. Мәйітхана (жерлегенге дейін өліктерді қоятын жай).
ӨЛІМ #зат есім. 1. Жүрек соғуының тоқтауы; ажал, қаза. 2. #ауыспалы мағына. Ұят, ар; өлімнен ұят күшті мағынасында. Өлім алдында. Жан тапсырар, о дүниеге аттанар сәт, шақ. Өлім аузынан қайтты [ қалды ]. Өле жаздап барып, аман қалды. Өлім аузынан құтқарды. Ажалдан сақтап қалды. Өлім аузында [ үстінде ] жатыр. Ауру әбден меңдеген, халі нашар. Өлім аузында жатты. Ауруы асқынып өлетінi белгілi болды, хал үстінде жатты. Өлім болды. Ұят, масқара болды. Өлімге бел [ бас ] байлады [ бас тікті ]. Тәуекелге кірісті, бас кетсе де аянбады. Өлімге көзi қимады. Өлтіруге аяды, қолы бармады, жанына ара түстi. Өлім ғайып. Өлім тез, жылдам деген мағынада. Өлімді жеңді. Ажалдай уақиғаға берілмеді, қайраттанды. Өлім жазасы. а) #көнерген сөз. Шариғатқа қайшы іс-әрекет, сатқындық т.б. жасаған кісіні ат құйрығына байлау, тас боран қылу, түйеге асу, тірідей көму арқылы өлтіретін ауыр жаза. ә) #заң. Адамның өміріне қол сұғатын ерекше ауыр қылмыстар үшін, сондай-ақ соғыс кезінде немесе ұрыс жағдайында мемлекеттік сатқындық, бейбітшілікке және адамзаттың қауіпсіздігіне қарсы қылмыс және ерекше ауыр әскери қылмыстар жасағаны үшін ғана ең ауыр жаза ретінде берілетін ату, газға уландыру, өлтіру жазасы. Өлім жазасына кесті. Адамзатқа, елге қауіп төндірген, адам өлтірген т.б. ауыр қылмыс жасаған қылмыскерді, тұтқындарды өлтіруге үкім шығарды. Өлім жетті [ келді ]. Қырылды, өлді. Өлімнен алып қалды. Ажалдан құтқарды, ажалына араша болды. Өлім құшағында жатты. Өлі мен тірінің ортасында болды, хал үстінде жатты. Өлімнен ұят күшті. Абыройсыз болғаннан ажал артық деген мағынада. Өлім түртті. Ажал айдады, өлімге бастады. Өлім үстінде жатты. Науқастың халі нашарлады, қиындады. Өлімін сатты. Арұятын сатты.
ӨЛІМДІ #сын есім. Өлім бар, қазалы.
ӨЛІМ-ЖІТІМ #зат есім. Қаза, шығын.
ӨЛІМ-ЖІТІМДІ #сын есім. Шығынды, өлімі, қазасы бар.
ӨЛІМ-ЖІТІМСІЗ #сын есім. Өлімсіз, қазасыз, шығынсыз.
ӨЛІМСЕК #сын есім. Сүйретіліп жүре беретін, жаны сірі.
ӨЛІМСІЗ #сын есім. Өлім жоқ, шығынсыз.
ӨЛІМСІРЕ = #етістік. 1. Мөлию, сұп-сұр болу, әлсіреу. 2. Болар-болмас көріну. 3. Болар-болмас жылтырау, әрең жану. 4. Әрең естілу, әлсіреп жету.
ӨЛІМСІРЕТ = #етістік. Өлеусірету.
ӨЛІМСІРЕТУ деген ӨЛІМСІРЕУ деген ӨЛІМТІК #зат есім. 1. Өлі дене; өлексе, жемтік. 2. #ауыспалы мағына. Қолынан ештеңе келмейтін дәрменсіз, олақ адам.
ӨЛІМТІКТЕН = #етістік. 1. Өлімсіреу, әрең қоз- ғалу. 2. #ауыспалы мағына. Безеру.
ӨЛІМТІКТЕНУ деген ӨЛІМТІКШІЛ #сын есім. өлексе жейтін, өлімтік сүйгіш.
ӨЛІМШІ #сын есім. 1. Өлудің азақ алды, өлетін жағдай. 2. #ауыспалы мағына. Болар- болмас, көрінер-көрінбес, сығырайған (сәуле). Өлімші болды. Халі нашарлады, өлер болды. Өлімші етіп [ қып ] сабады [ соққыға жықты ]. Өлердей етіп ұрды, есінен тандырды. Өлімші қылды [ етті ]. Титығына жеткізе сабап, сойып салды; соққыға жықты, өлер халге келтіре ұрды.
ӨЛІНГЕН = #етістік. ескі #кітабистиль. Өлген, қайтыс болған.
ӨЛІОТАУ #зат есім. #этнографиялық. Бай адамдардың ұзатылған қызына беретін бір үйге қажетті заттардың бәрі түгел жасауы.
ӨЛІП-ӨШ = #етістік. 1. Діңкесі құрып, шаршап-шалдығу, өлермен болу. 2. #ауыспалы мағына. Тағаты қалмау, құмар ту, ынтығу. 3. #ауыспалы мағына. Мейірімі түсу.
ӨЛІП деген ӨЛІП-ТАЛ = #етістік. қатты қиналу, шаршапшалдығып, діңкесі құру.
ӨЛІП-ТАЛУ деген ӨЛІП-ТІРІЛ = #етістік. 1. Өлім аузынан қалу, жаны аман қалу. 2. #ауыспалы мағына. Жантәнін салу, бар күшжігерін жұмсау. 3. #ауыспалы мағына. Ынтық болу, өліп-өшу. Өліптірілгеніне қарамады. Еш нәрсені елемеді, жанын салды.
ӨЛІП-ТІРІЛУ деген ӨЛІС = #етістік. Ақырғы әрекетке бару, жанын пида етісу. Өліспей беріспеді. Өлгенше қарсылық етті, табандылық көрсетті.
ӨЛІСУ деген ӨЛІ-ТІРІСІ #зат есім. Барыжоғы, аманесендігі.
ӨБІСІП-ӨЛІСУ деген ӨЛІ 1#омоним #сын есім. 1. Өлген, қаза болған, ажалы жеткен. 2. #ауыспалы мағына. Түйсігі жоқ, топас, білімсіз. Өлi алған жоқ, тірi алды. Жоқтан ешкім келген жоқ, белгілi біреу ұрлады. Өлі аруақ. #көнерген сөз. Діни ұғымда атабабаның рухы деген мағынада. Өлі бой. Тіршіліктен түңіліп суыған құр сүлде туралы айтылады. Өлі бойға жан [ қан ]жүгірді. Бойға қуат-жігер бітті, өшкен үміті жанды. Өлі болып көрде жоқ, тірі болып төрде жоқ. Санатта, есепте жоқ. Өлi бұйым. Ұсталмаған, қажетке жаратылмаған #зат есім. Өліге иман тілеу. Марқұмға о дүниеде Алла тағала иманын кәміл етсін деп тілек айту. Өлі дала. Меңіреу дала, елсіз, малсыз дала. Өлі дене. Жансыз дене, қайтыс болған кісінің денесі, мәйіті. Өлі дүние. Зат, мүлік. Өлі #етістік. а) Ескі (сүр) ет, қонақ келместен бұрын сойылған малдың еті. ә) Жараның я ат жауырының жаны кеткен, өлген бөлігі. Өлі жан. #поэтикалық. Тірі өлік; тірліктен үміт үзген, түңілген, өлімге мойынсынған жан, кісі мағынасында. Өлі жара. Бітпес ескі кек. Өлі жетім. Енесі өліп қалып, басқа боталы түйеге телінбей қалған бота. Өлі жұрнақ. #лингвистикалық. Көне тілде белсенді қолданыс тапқан, қазір сөз тудыру қабілетінен айырылып, жекежара жұмсалмайтын тұлға. Өлі жүн. а) Түлемеген жабағы жүн. ә) Көктемде жылқыдан түсіп қалатын қысқы түк, жүн. Өлі #зат есім. Өлі бұйым, мүлік, дүние. Өлі заттек. #экологиялық. Тірі заттек қатыспайтын процестерден түзілетін заттектер. Өлi капитал. #экономикалық. Ешкімге табыс әкелмейтін құндылықтар. Өлі кеңістік. #әскери сөз. Залалданбайтын кеңістік, атыс позициясынан ату кезінде снарядтың, ракетаның, оқтың және басқалардың тікелей тиюінен нысана жойылмайтын атыс қашықтығының негізіндегі кеңістік. Өлі қараңғы. Тып-тыныш, жым-жырт ел орынға отырар кездегі қараңғы, елеңалаңдағы кез. Өлі мәлімет. Дерексіз, жалған мәлімет, ескі ақпарат. Өлі мен тірінің арасында. Әл үстінде, ажал аузында, жаны қыл үстінде. Өлі су. а) Қайнамаған, шикі су. ә) Ағыны жоқ, бөгелген қара су. Өлі сүйек. Дене бітімі ебедейсіз, оралымсыз, епсіз кісі. Өлі сыбаға. Еңбексіз тиген, еңбек сіңбеген үлес. Өлі табиғат. Жансыз табиғат. Өлі төсек. Ерлізайыптылар арасындағы салқындық, салқын қатынас деген мағынада. Өлі түбір. #лингвистикалық. Жасалу жолдары беймәлім, мағынасы ұмытылған түбірлер. Өлі тыныштық. Жым-жырт, құлаққа ұрған танадай. Өлі тіл. #лингвистикалық. Тарихи даму барысында қолданыстан шығып қалған тіл. Өлі ұйқы. Қатты ұйқы, еш нәрсе сезбейтін ұйқы. Өлі шөп. Жер бетіндегі былтырғы шөп.
ӨЛІ 2#омоним #зат есім. ветеринарлық. Жылқының қара терге түсіп, бір тұрып, бір жүріп, жайылмай теңселіп жүретін ауруы. Өлі тигендей. Ауру жылқыдай тыпырлау, аунақшу, жанын қоярға жер таппау. Өлі тиген түйедей. #бейнелі сөзқолданыс. Тыпыршып, аунақшып. Өлі тиді. Жылқы ай ауруымен ауырды. Өлі шанышқақ. Өлі тию ауруының түрі.
ӨЛІАРА #зат есім. #сөйлеу. Өлара.
ӨЛІДЕЙ #үстеу. Өлі қалпында, өлі күйінде.
ӨЛІК #зат есім. 1. Өлген адамның денесі, сүйегі. 2. #ауыспалы мағына. Қолынан еш нәрсе келмейтін, қауқарсыз адам. Өліктің үйін көтеру. #этнографиялық. Өлікке арнап сойылған малдың бас сүйегін көбіне зират басына жинап, үйіп қою рәсімі. [ Қазаға байланысты және асқа сойылған жылқының бас сүйегін марқұмның зиратына апарып қою артындағылардың қаншалықты дәулет иелері екендігін әрі марқұмға жасаған құрмет, ілтипатты білдірген ].
ӨЛІКТЕЙ #сын есім. 1. Өлік тәрізді, өлік сияқты. 2. #ауыспалы мағына. Жансыз, қимылсыз. Өліктей бозарды [ қуарды ]. Өң-түссіз бол- ды, өңі қашты, түсі бұзылды. Өліктей қатып [ серейіп, мелшиіп ] қалды. Қақайып қатып қалды, сілейіп тұрып қалды.
ӨЛІКХАНА #зат есім. Мәйітхана (жерлегенге дейін өліктерді қоятын жай).
ӨЛІМ #зат есім. 1. Жүрек соғуының тоқтауы; ажал, қаза. 2. #ауыспалы мағына. Ұят, ар; өлімнен ұят күшті мағынасында. Өлім алдында. Жан тапсырар, о дүниеге аттанар сәт, шақ. Өлім аузынан қайтты [ қалды ]. Өле жаздап барып, аман қалды. Өлім аузынан құтқарды. Ажалдан сақтап қалды. Өлім аузында [ үстінде ] жатыр. Ауру әбден меңдеген, халі нашар. Өлім аузында жатты. Ауруы асқынып өлетінi белгілi болды, хал үстінде жатты. Өлім болды. Ұят, масқара болды. Өлімге бел [ бас ] байлады [ бас тікті ]. Тәуекелге кірісті, бас кетсе де аянбады. Өлімге көзi қимады. Өлтіруге аяды, қолы бармады, жанына ара түстi. Өлім ғайып. Өлім тез, жылдам деген мағынада. Өлімді жеңді. Ажалдай уақиғаға берілмеді, қайраттанды. Өлім жазасы. а) #көнерген сөз. Шариғатқа қайшы іс-әрекет, сатқындық т.б. жасаған кісіні ат құйрығына байлау, тас боран қылу, түйеге асу, тірідей көму арқылы өлтіретін ауыр жаза. ә) #заң. Адамның өміріне қол сұғатын ерекше ауыр қылмыстар үшін, сондай-ақ соғыс кезінде немесе ұрыс жағдайында мемлекеттік сатқындық, бейбітшілікке және адамзаттың қауіпсіздігіне қарсы қылмыс және ерекше ауыр әскери қылмыстар жасағаны үшін ғана ең ауыр жаза ретінде берілетін ату, газға уландыру, өлтіру жазасы. Өлім жазасына кесті. Адамзатқа, елге қауіп төндірген, адам өлтірген т.б. ауыр қылмыс жасаған қылмыскерді, тұтқындарды өлтіруге үкім шығарды. Өлім жетті [ келді ]. Қырылды, өлді. Өлімнен алып қалды. Ажалдан құтқарды, ажалына араша болды. Өлім құшағында жатты. Өлі мен тірінің ортасында болды, хал үстінде жатты. Өлімнен ұят күшті. Абыройсыз болғаннан ажал артық деген мағынада. Өлім түртті. Ажал айдады, өлімге бастады. Өлім үстінде жатты. Науқастың халі нашарлады, қиындады. Өлімін сатты. Арұятын сатты.
ӨЛІМДІ #сын есім. Өлім бар, қазалы.
ӨЛІМ-ЖІТІМ #зат есім. Қаза, шығын.
ӨЛІМ-ЖІТІМДІ #сын есім. Шығынды, өлімі, қазасы бар.
ӨЛІМ-ЖІТІМСІЗ #сын есім. Өлімсіз, қазасыз, шығынсыз.
ӨЛІМСЕК #сын есім. Сүйретіліп жүре беретін, жаны сірі.
ӨЛІМСІЗ #сын есім. Өлім жоқ, шығынсыз.
ӨЛІМСІРЕ = #етістік. 1. Мөлию, сұп-сұр болу, әлсіреу. 2. Болар-болмас көріну. 3. Болар-болмас жылтырау, әрең жану. 4. Әрең естілу, әлсіреп жету.
ӨЛІМСІРЕТ = #етістік. Өлеусірету.
ӨЛІМСІРЕТУ деген ӨЛІМСІРЕУ деген ӨЛІМТІК #зат есім. 1. Өлі дене; өлексе, жемтік. 2. #ауыспалы мағына. Қолынан ештеңе келмейтін дәрменсіз, олақ адам.
ӨЛІМТІКТЕН = #етістік. 1. Өлімсіреу, әрең қоз- ғалу. 2. #ауыспалы мағына. Безеру.
ӨЛІМТІКТЕНУ деген ӨЛІМТІКШІЛ #сын есім. өлексе жейтін, өлімтік сүйгіш.
ӨЛІМШІ #сын есім. 1. Өлудің азақ алды, өлетін жағдай. 2. #ауыспалы мағына. Болар- болмас, көрінер-көрінбес, сығырайған (сәуле). Өлімші болды. Халі нашарлады, өлер болды. Өлімші етіп [ қып ] сабады [ соққыға жықты ]. Өлердей етіп ұрды, есінен тандырды. Өлімші қылды [ етті ]. Титығына жеткізе сабап, сойып салды; соққыға жықты, өлер халге келтіре ұрды.
ӨЛІНГЕН = #етістік. ескі #кітабистиль. Өлген, қайтыс болған.
ӨЛІОТАУ #зат есім. #этнографиялық. Бай адамдардың ұзатылған қызына беретін бір үйге қажетті заттардың бәрі түгел жасауы.
ӨЛІП-ӨШ = #етістік. 1. Діңкесі құрып, шаршап-шалдығу, өлермен болу. 2. #ауыспалы мағына. Тағаты қалмау, құмар ту, ынтығу. 3. #ауыспалы мағына. Мейірімі түсу.
ӨЛІП деген ӨЛІП-ТАЛ = #етістік. қатты қиналу, шаршапшалдығып, діңкесі құру.
ӨЛІП-ТАЛУ деген ӨЛІП-ТІРІЛ = #етістік. 1. Өлім аузынан қалу, жаны аман қалу. 2. #ауыспалы мағына. Жантәнін салу, бар күшжігерін жұмсау. 3. #ауыспалы мағына. Ынтық болу, өліп-өшу. Өліптірілгеніне қарамады. Еш нәрсені елемеді, жанын салды.
ӨЛІП-ТІРІЛУ деген ӨЛІС = #етістік. Ақырғы әрекетке бару, жанын пида етісу. Өліспей беріспеді. Өлгенше қарсылық етті, табандылық көрсетті.
ӨЛІСУ деген ӨЛІ-ТІРІСІ #зат есім. Барыжоғы, аманесендігі.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий