Толковый словарь казахского языка: Құрал>
ҚҰРАЙ-ҚҰРАЙ #одағай. Қой малын шақырғанда айтылатын сөз, пүшәйпүшәй.
ҚҰРАЙТ-ҚҰРАЙТ #одағай. Жылқының күйін келтіру үшін еліктіре айтылатын сөз.
ҚҰРАҚ-ҚҰРАҚ 1 #сын есім. Жамау-жамау, шоқпыт-шоқпыт.
ҚҰРАҚ-ҚҰРАҚ 2 #сын есім. Құрағы көп, құрақ өскен.
ҚҰРАУ-ҚҰРАУ 1 #одағай. Жылқыны шақырғанда айтылатын ишарат сөз.
ҚҰРАУ-ҚҰРАУ 2 #сын есім. Жамапжасқап қойған, құрсау салынған; жамау-жамау.
АРАЗ-ҚҰРАЗ #зат есім. Өкпе, реніш, араздық, өшпендік.
АРАЗ-ҚҰРАЗДЫҚ #зат есім. Өкпе, реніш, араздық, өшпендік, алауыздық.
АРАЛАС-ҚҰРАЛАС cын. Ауыс-түйіс, алыс-беріс.
АРАЛАС-ҚҰРАЛАСТЫҚ #зат есім. Көршi-лестік, ауыстүйістік, алысберістік.
АСПАП-ҚҰРАЛ #зат есім. Құрал-жабдық.
АТ-ҚҰРАЛ #зат есім. #сөйлеу. Ат-сайман.
ҚАМЫС-ҚҰРАҚ #зат есім. Ну, қалың өскен қамыс пен құрақ.
ҚАРАЙҒАН-ҚҰРАЙҒАН #зат есім. #сөйлеу. Қараң-құраң еткен #зат есім.
ҚАРА-ҚҰРА #зат есім. 1. Айқын танылмай, көмескі көрінетін жанды-жансыз қарайған нәрселер. 2. Адам, мал шоғыры, тобы.
ҚАРА-ҚҰРАҢ #зат есім. #сөйлеу. Қара-құра.
ҚАРАҢ-ҚҰРАҢ #үстеу. 1. Әреңәрең, әр жерден бір. 2. Жиналған, топтанған. // Адам қарасы. Қараң-құраң етті. Анық көрінбеді, көмескіленді.
ҚОҒА-ҚҰРАҚ #зат есім. Қоға, құрақ тәрізді өсімдіктер.
ҚҰРА = #етістік. 1. Матаның, терінің қалған қиындысынан, бөлшектенген құрағынан құрастырып іс тігу. 2. Бір нәрсенің басын қосып топтастыру, жинау, біріктіру, қосу. 3. Өлең жолдарын немесе айтпақ ойпікірді нақышына келтіре ұйқастыру, жақсы, жатық етіп құрастыру. 4. #ауыспалы мағына. Ұйымдастыру, ұйыстыру, құру.
ҚҰРАҒЫТ = #етістік. 1. #көнерген сөз. Бір істі орындауға ынтық болу, құмарту; талпыну. 2. Құстың ұша алмай жер бауырлап қалуы.
ҚҰРАҒЫТУ деген ҚҰРАЙ #одағай. Жылқыны айдағанда немесе қайырғандағы айқай.
ҚҰРАЙЛА = #етістік. Жылқыны, қой малын құрай-құрай деп қайыру, айғайлау.
ҚҰРАЙЛАУ деген ҚҰРАЙТ құрайт салды. Құрайлап айқайлады.
ҚҰРАЙТТА = #етістік. Жылқыға құрайт-құрайт деп дауыс. тау, айқайлау.
ҚҰРАЙТТАУ деген ҚҰРАЙЫШ 1#омоним #зат есім. Жалбыр жүнді қозы терісінен немесе сеңсеңнен тігілген түрікмен халқының ұлттық бас киімі; сеңсең бөрік. Құрайыш бөрік. Жиексіз, төртбұрыштау, тіктеу келген, елтіріден жасалған, көбіне әскери адамдар киетін бас киім.
ҚҰРАЙЫШ 2#омоним #зат есім. Көне Меккенi билеген, Мұхаммед пайғамбар шыққан араб тайпаларының бірi.
ҚҰРАҚ 1#омоним #зат есім. 1. Тігілген киімнен, теріден қалған түрлі қиынды. 2. Құрақ көрпе (төрге төсейтін көрпеше). 3. #этнографиялық. Қазақ дүниетанымындағы «тілкөзден» сақтайды деген нанымсеніммен арнайы ырымдап тігілетін көрпекөрпеше, жабу сияқты қолөнер бұйымдары. Құрақ көрпе. #этнографиялық. Мата қиындыларын қиюластырып, тұмарша, сегіз жапырақ, ромб тәрізді өрнектерден құралған жеңіл көрпе, көрпеше. Құрақ құрады. а) Бүтін заттың кесінділері мен қиындыларынан қиюластырып, өрнекті бұйым жасады. ә) Мата қиындыларын түртүсіне, пішініне (ромб, қиық т.б.) қарай қиюластырып іс тікті, көрпе-жастық жасады.
ҚҰРАҚ 2#омоним #зат есім. #өсімдік. 1. Көл яки су жиегіне жайқалып өсетін балғын да балауса шөп; қамыстың жас, балауса кезі. 2. #ауыспалы мағына. Жасөспірім, балдырған.
ҚҰРАҚ 3#омоним #зат есім. Күзгі суықтан кейін өсімдікте қалған мақтаның ашылмай қалған қозасы. Құрақ жинағыш мәшине. #техникалық. Қалған мақтаны жинауға арналған жартылай жабық ауылшаруашылық мәшинесі.
ҚҰРАҚ 4#омоним: құрақ ұрды. Құрдай жорғалады, зыр қақты. Құрақ ұшты. Жік-жапар болды, жаны қалмай қызмет етті, құрдай жорғалады, бәйек болды.
ҚҰРАҚ-СҰРАҚ #зат есім. #сөйлеу. Құрақ және сол сияқтылар, қалған-құтқан мата қиындылары.
ҚҰРАҚСЫЗ #сын есім. Құрақ өспеген, құрағы жоқ.
ҚҰРАҚТАЙ #сын есім. Жас, балғын, балауса. Құрақтай жапырылды. Құрақ ұшты, жік-жапар болды, бәйек қақты. Құрақтай құлады. Айтқанға көнді, не айтса да орындады.
ҚҰРАҚТЫ 1#омоним #сын есім. Құрақтан жасалған, құрақтан құрап тігілген.
ҚҰРАҚТЫ 2#омоним #сын есім. Құрағы мол өскен, құрағы қалың.
ҚҰРАҚША #үстеу. Құрақ тәрізді, құраққа ұқсап.
ҚҰРАЛ #зат есім. 1. Белгілі бір іс, шаруашылық үшін қажетті аспап, сайман. 2. Соғыста пайдаланылатын қару. 3. #информатикалық. <ағыл. fасіlіty, tоols> Қандай да бір процесті автоматтандырылған түрде орындайтын аппараттық немесе бағдарламалық құралдар. 4. Әдістәсіл.
ҚҰРАЛ = #етістік. Жинақталу, топтастырылу, басы бірігу.
ҚҰРАЛАЙ 1#омоним #зат есім. 1. Жабайы, тағы аң; киік, бөкен. 2. Киіктің жас лағы. 3. #ауыспалы мағына. Сүйкімді, көрікті, тым әдемі, сұлу қыз. Құралайды көзге атқан. Атқан оғы дөп тиетін, қас мерген. Құралайдың көзіне дәл қадайтын. Қадаған жеріне дәл тигізетін; қас мерген. Құралайдың көзінен өтетін. Дәл, тура, дөп тиетін (мылтық). Құралай көз. Құралайдың көзi сияқты, мөлдіреген, әдемі, мойыл көз.
ҚҰРАЛАЙ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. Май айының екінші жартысында болатын 8–10 күндей жауынды-шашынды мезгіл; амал. Құралайдың салқыны [ суығы ]. #этнографиялық. Мамыр айының орта шенінде басталып, бесжеті күнге созылатын қара суық; халық күнтізбесіндегі жеті амалдың бірі [ Осы кезде көктемгі салқын түсіп, қар жауады. Киіктер төлдеп, құралайының кіндігі мұзға жабысып түсіп қалады, қазақтың есепшілері текебұрқылдақ амалы текелердің шағылысатын кезіне қарап, құралайдың салқыны амалының уақытын дәл анықтап отырған ].
ҚҰРАЛАЙГҮЛ #зат есім. #өсімдік. <лат. mуоsоtіs> Ботагөз (айлауық тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік).
ҚҰРАЛАЙДАЙ #сын есім. 1. Құралай сияқты. 2. Әдемі, аса көрікті, келбетті. 3. #ауыспалы мағына. Көзі жайнаған, нұрлы. 4. #ауыспалы мағына. Ойнақы, ерке.
ҚҰРАЛАҚАН #сын есім. 1. Еш нәрсе алмаған, қолында еш нәрсесі жоқ, құр қол. 2. Жоқ, ада. Құралақан қалды. а) Қолына еш нәрсе тимеді, сыбаға алмады, құрқол қалды. ә) Бос, қара жаяу қалды.
ҚҰРАЛАС = #етістік. Қарымқатынаста болу, араласу.
ҚҰРАЛ-АСПАП #зат есім. 1. Белгілі бір істі орындау үшін пайдаланылатын сайман, жабдық. 2. Соғыс ісіне қажетті қару-жарақ.
ҚҰРАЛҒЫЛЫҚ құралғылық эмальдар. #химиялық. Химиялық аспаптардың беттерін жемірліктен қорғауға арналған эмальдар.
ҚҰРАЛДА = #етістік. #жергілікті сөз. Дайындау, әзірлеу, жабдықтау.
ҚҰРАЛДАН = #етістік. 1. Құраласпаппен қамтамасыз етілу, керекжарағын алу, жабдықтану. 2. Соғыс қаружарағымен қарулану. 3. #ауыспалы мағына. Оймен, қиялмен, сөзбен қарулану.
ҚҰРАЛДАНДЫР = #етістік. Құралмен қамсыздандыру, қамтамасыз ету, жабдықтау.
ҚҰРАЛДАНДЫРУ деген ҚҰРАЛДАНУ деген ҚҰРАЛДАС #сын есім. Қарулас, майдандас.
ҚҰРАЛДАУ #жергілікті сөз. деген ҚҰРАЛДЫ #сын есім. Қаружарақпен, құралсайманмен жабдықталған, қарулы. Құралды көтеріліс. #тарихи. Қарулы көтеріліс (қолға қару алып, қарсы шыққан ереуіл).
ҚҰРАЛ-ЖАБДЫҚ #зат есім. 1. Шаруашылық мекемелерге, өндіріс орындарына, оқу орындары мен зертханаларға қажетті саймандар мен жабдықтар. 2. Соғысқа қажетті қару-жарақ. 3. #спорт. Спортшыларды үйретуге арналған залда немесе жаттығу алаңдарында болатын арнайы құралдар.
ҚҰРАЛПАС #сын есім. жергілікті сөз. Жас жағынан шамалас, құрдас, қатарлас.
ҚҰРАЛПЫ #сын есім. 1. Жас шамасы, мөлшері тең, тұстас, қатар. 2. Тәрізді, сияқты.
ҚҰРАЛПЫЛАС #сын есім. сөйлеу. Құралпы.
ҚҰРАЛ-САЙМАН #зат есім. 1. Түрлі шаруашылық салалары мен өндіріс орындарына қажетті, соған пайдаланылатын жабдықтар мен аспаптар. 2. #әскери сөз. Соғыс ісіне қажетті әскери қаружарақтар. 3. #әскери сөз. Әскерлердің ұрыс кезінде жеке құрамның ор қазуға, фортификациялық құрылыстар, маневр жолдарын жасауға, көпір құрылысына және бөгеттер жасауға қажетті құралдар. Құрал-сайман цехы. #техникалық. Қалып, соққыш, әртүрлі құрал жасайтын цех. Құрал-сайман шеберханасы. Құрал-сайман сақталатын орын.
ҚҰРАЛ-САЙМАНСЫЗ #сын есім. Ешбір аспапсыз, түксіз, қарусыз.
ҚҰРАЛСЫЗ #сын есім. 1. Қолында тиісті аспабы, сайманы жоқ. 2. Қару жарағы жоқ, қарусыз. 3. #ауыспалы мағына. Қауқарсыз, нәрсіз, қуатсыз.
ҚҰРАЛСЫЗДАН = #етістік. Аспапсайман, қару жарақ тан ада болу, қарусыздану.
ҚҰРАЛСЫЗДАНДЫР = #етістік. Қарусыздандыру.
ҚҰРАЛСЫЗДАНДЫРУ деген ҚҰРАЛСЫЗДАНУ деген ҚҰРАЛСЫЗДЫҚ #зат есім. Құралы жоқтық, қарусыздық.
ҚҰРАЛУ деген ҚҰРАЛЫМДАР #зат есім. #техникалық. < #латын тілі. cоnstruсtіo> Мәшине мен ғимараттардың немесе тораптар құрылысы мен жұмысының сұлбасы және сол мәшине, ғимарат, тораптың өзі мен бөлшектері.
ҚҰРАЛЫМДЫҚ #сын есім. Құрылымға қажетті, құралым жасауға арналған. Құралымдық материалдар. #техникалық. Құралымдарды жасауға арналған материалдар.
ҚҰРАЛЫПТАС #сын есім. 1. Жас жағынан шамалас, құралпас. 2. Бір нәрсеге ұқсас, тәріздес, сияқты.
ҚҰРАЛЫПТЫ #сын есім. Құралыптас, құралпылас.
ҚҰРАМ #зат есім. 1. Бір бүтін нәрсенің барлық бөлшектері, жиынтығы. 2. #ресми. Жалпы жиналыс президиумының, болмаса арнайы бір комиссияның, ұйымның құрылымына енетін адамдардың жиынтығы, сан құрамының, мөлшері. 3. Белгілі бір әлеуметтік топты құрайтын адамдар (жиынтығы). 4. Бірнеше нәрсенің қосындысынан тұратын #зат есім. 5. Өзара тіркеу құрылғылармен бекітілген бірнеше вагоншалар (вагондар).
ҚҰРАМА 1#омоним #зат есім. 1. #тарихи. Әр тараптан басы қосылған, бір жерге жиналып біріккен ел, жұрт. 2. ә с к. Әртүрлі әскери бөлімдерден немесе тұтас бір қол боп құралған жоғары басшылығы мен штабы бар әскери бірлестік, топ. 3. #жергілікті сөз. Көпшілік бас қосқан жалпы жиналыс. 4. #спорт. сөйлеу. Құрама команда. Құрама десант. #әскери сөз. Танк, атқыштар, жаяу әскер, мотоатқыштар т.б. әскерден құралып, жауынгерлік тапсырманы орындауға дайындалатын әскери бөлім. Құрама команда. #спорт. Түрлі спорт жарыстарына қатынасатын таңдаулы спортшылар құрамы. Құрама отряд. Түрлі маман иелерінен құралған топ.
ҚҰРАМА 2#омоним #сын есім. 1. Жеке, бөлек нәрселерден құралған, қосылған қосынды, құранды. Құрама азық. Әртүрлі жемнің басын қосып жасалған қуаты мол мал жемі. Құрама баяндауыш. #лингвистикалық. Есім мен көмекші етістіктен құралған күрделі баяндауыш. Құрама домбыра. Шанағы бөлек-бөлек жасалған бөлшектерден құралып жасалатын домбыра. Құрама [ болат ] дулыға. #этнографиялық. Әр бөлігі металдан жеке жасалынып, бір-біріне бекітілген жауынгерлік бас киім. Құрама желі. #информатикалық. <ағыл. cоmpоsіte netwоrk> Тораптар мен байланыстардың берілген жиынтығы бойынша құрастырылған гипермедиалық желі. Құрама жем. #малшаруашылық. Зауыт жағдайларында үш немесе одан да көп азық қосындыларынан жасалатын азық; арнайы рецепт бойынша жасалған азықтың майдаланған дайын қоспасы. Құрама жем агрегаты. Үш немесе одан да көп азық қосындыларынан жасалатын азықты майдалауға арналған агрегат. Құрама жем цехы. Үш немесе одан да көп азық қосындыларынан жасалатын азықты жасауға арналған цех. Құрама объект. #информатикалық. <ағыл. cоmpоsіte оbjeсt> Екі және одан да көп өзара байланысты объектілерден тұратын объект. Құрама садақ. Садақтың салмағын жеңілдетіп, беріктігі мен серпінділігін арттыру үшін ағаш, сүйек, мүйіз сияқты материалдардан құралып, біріктіріліп жасалған садақ түрі. Құрама сандар. #математикалық. Кем дегенде үш не бірнеше бөлгіштері бар сандар. Құрама сутартқыш құдық. #су шаруашылық. Тік ұңғымалы құрылым жүйесіне горизонталüды кәріз көмегімен жалғанатын құдық суын тұтынушыларға жеткізіп тарататын құрылғы. Құрама сүрлем. Өсімдік, астық, тамыр жемістерден дайындалған маңызды толыққанды азық. Құрама тыңайтқыш. Құрамында негізгі екі немесе үш элемент (азот, фосфор, калий) болатын кешенді тыңайтқыш.
ҚҰРАМА = #етістік. #көнерген сөз. Санатқа қоспау, есепке алмау.
ҚҰРАМАЙ құрамай қапты. Құралақан қалды, жер соқты, қара жаяу қалды; дәмеленген нәрседен құр қалды.
ҚҰРАМАЛЫ #сын есім. 1. Әр тараптан құралған, әр жақтан жиналған. 2. Жиналмалы, алмалы-салмалы; құрастырмалы.
ҚҰРАМАЛЫҚ #зат есім. Бірнеше құрамдас бөліктен тұрушылық.
ҚҰРАМБӨЛІК #зат есім. #кен ісі. Кен және одан алынатын өнімдердегі бағалы заттар. Құрамбөліктердің жылжымалылық қатары. Метасоматоздық процестегі химиялық элементтердің жылжымалылық реті. Құрамбөліктердің орналасу біркелкілігі. #кен ісі. Бағалы минерал түйіршіктерінің кен кесектерінде орналасуының біркелкі болуболмауының көрсеткіші.
ҚҰРАМДАН = #етістік. Толығу, қауымдасу.
ҚҰРАМДАС #сын есім. Өзара тығыз байланысты, сабақтас. Құрамдас бөліктер. Қандай да бір қоспаның немесе қауымдастықтың құрамды бөлігі.
ҚҰРАМДАУЫШ #зат есім. #техникалық. Құрайтын, құрамында болатын (зат).
ҚҰРАМДЫ #сын есім. Бір нәрсенің құрамына енетін, соның бөлігі саналатын. Құрамды индекс. #информатикалық. <ағыл. cоnсаtenаted index> Аргументі атрибуттар мәндерінің комбинациясы болатын индекс. Құрамды оператор. #информатикалық. <ағыл. cоmpоund stаtement> Қарапайым операторлар тізбегінен тұратын оператор. Құрамды ұқсастырғыш. #информатикалық. <ағыл. quаlіfіed identіfіer> Бірбіріне қабаттасқанжәне сол объектіні ұстайтын топтамалар ұқсастырғыштарын қосатын объект ұқсастырғышы.
ҚҰРАМДЫҚ #сын есім. Құрамға қатысты, соған тән.
ҚҰРАМСАҚ #сын есім. жергілікті сөз. Тұрақсыз, айнығыш.
ҚҰРАМЫЛТҚАН #сын есім. Талықсыған, ұйыған.
ҚҰРАМЫС #сын есім. Құрақтан құралған, құрақ-құрақ. 2. Құранды, жамау-жасқаулы.
ҚҰРАН [ #араб тілі. ] #зат есім.#діни. 1. Ислам дінінің негізгі қағидалары көрсетілген, Мұхаммед пайғамбардың 610632 жылдар аралығында Мекке мен Мединеде пайғамбарлық аяндар түрінде айтылған уағыздарының жазба жинағы ретіндегі мәтіні, 114 сүреден тұратын мұсылмандардың ең басты қасиетті кітабы, адамзат баласына Алла тағаладан көктен түскен қасиетті төрт кітаптың бірі. 2. Құран кәрім аяттары толық жазылған кітап. // Құранның дауыстап оқылған аяттары. Құран аударды. діни. Қайтыс болған кісіге сауабы тисін деп, Құранның аят, дұғаларын оқыды. Құран аударту. діни. Қайтыс болған адамға сауабы тисін деп, Құранның аят, дұғаларын оқыту. Құран аяты. #діни. Құран сүрелерінің белгілі бір шумағы. Құран бағыштау. #діни. Марқұмға иман тілеп, Құран сүре, аяттарын оқу. Құран дәметтi. #этнографиялық. Алладан рақым тілеп, аруағына бағыштап құран оқуын күттi; Құран бағыштауын тіледi. Құран кәрім. #діни. Қасиетті Құран. Құран көтерді. #діни. Діндарлық, тақуалық жолға түсті, Құранды уағыздады. Құран қайтарды. #діни. Аллаға ғибадат қылып Құран оқыды. Құран қайырды. Құранды бірнеше мәрте аударды, оқыды. Құран оқыды. #діни. Өлген адамға арнап немесе Аллаға ғибадат етіп Құран сүрелері мен аяттарын оқыды, дұға қылды. Құран сөзі. а) Қасиетті Құран кәрім аяттары мен сүрелері. ә) Қасиетті Құран кәрім кітабы. Құран сөзіндей. Құдай тағаланың қасиетті сөзіндей. Құран түсірді. #діни. Өлген адамға иман сұрап, соған бағыштап аят оқыды, дұға қылды. Құран ұстады. а) Дін жолына түсті. ә) Жалынып, жалбарынды. б) Құранды ұстап тұрып ант берді, ант-су ішті. Құран хатым. #діни. Толықтай оқылған Құран. Құран хатым қылды. #діни. Құран қатым шығарды (Құран кәрімді толығымен оқып шықты, Құран түсірді). Құран шығарды. Өлген адамның аруағына бағыштап Құранды бастан-аяқ оқып шықты, Құран аударды. Құран шығартты. Құран оқытты. Құран шықты. #діни. Құран бағыштады, оқыды.
ҚҰРАНДАЙ #сын есім. 1. Құран сөзіндей, қасиетті, ең қадірлі сөздей, Алланың сөзіндей. 2. #ауыспалы мағына. Имандай, Құдайдай, кәміл.
ҚҰРАНДАЛЫ #сын есім. жергілікті сөз. Әртүрлі заттардан жасалған, құрамалы.
ҚҰРАНДАС = #етістік. Бәтуаласу, серттесу.
ҚҰРАНДАСУ деген ҚҰРАНДАТ = #етістік. Құран аударту.
ҚҰРАНДЫ #сын есім. 1. Әртүрлі нәрседен құралған, біріккен; біртекті емес, құрама. 2. Құрастырмалы, қоспалы, қиыспалы. Құранды азық. #малшаруашылық. Құрама жем; түрлі концентраттың қосындысынан жасалған мал жемі. Құранды әдіс. #техникалық. Әртүрлі үдерістердің тиімділігін арттыру үшін екі немесе бірнеше әдісті мәшинелер түрлерін ұштастыра қолдану. Құранды бөлік. Бір нәрсенің құрамдас бөлігі. Құранды ер. #этнографиялық. Құрап жасалған, қасы қошқар тұмсық келген, отырар жері жалпақтау жасалған үлгісіне, сыртқы түріне қарай ердің бір түрі. Құранды кен жұмыстары. #кен ісі. Пайдалы қазылымдарды қазып алуда жерасты және ашық қазу әдістерін белгілі бір технологиялық байланыста бір мезгілде немесе кезектестіре қолдану. Құранды қазу жүйелері. #кен ісі. Камералар мен кентіректерге бөліп, бір сызбамен дайындалғанблоктарды әртүрлі қазу жүйелерін қолданып қазу.
ҚҰРАНСЫЗ #сын есім. Құранның қатысынсыз.
ҚҰРАНШЫ #зат есім.#діни. Құран жолын ұстанатын, әрбір iстейтін амалының орындау барысын құраннан iздеушi, дәріптеушi діни ағым және сол ағымдағы адамдар.
ҚҰРАҢҒАРЛАР #зат есім. географиялық. Маусымдық нөсерлер ағыны есебінен шөлді аймақтарда өте тез пайда болатын тік жағалы өзеншелер немесе жыралар аңғары.
ҚҰРАЙТ-ҚҰРАЙТ #одағай. Жылқының күйін келтіру үшін еліктіре айтылатын сөз.
ҚҰРАҚ-ҚҰРАҚ 1 #сын есім. Жамау-жамау, шоқпыт-шоқпыт.
ҚҰРАҚ-ҚҰРАҚ 2 #сын есім. Құрағы көп, құрақ өскен.
ҚҰРАУ-ҚҰРАУ 1 #одағай. Жылқыны шақырғанда айтылатын ишарат сөз.
ҚҰРАУ-ҚҰРАУ 2 #сын есім. Жамапжасқап қойған, құрсау салынған; жамау-жамау.
АРАЗ-ҚҰРАЗ #зат есім. Өкпе, реніш, араздық, өшпендік.
АРАЗ-ҚҰРАЗДЫҚ #зат есім. Өкпе, реніш, араздық, өшпендік, алауыздық.
АРАЛАС-ҚҰРАЛАС cын. Ауыс-түйіс, алыс-беріс.
АРАЛАС-ҚҰРАЛАСТЫҚ #зат есім. Көршi-лестік, ауыстүйістік, алысберістік.
АСПАП-ҚҰРАЛ #зат есім. Құрал-жабдық.
АТ-ҚҰРАЛ #зат есім. #сөйлеу. Ат-сайман.
ҚАМЫС-ҚҰРАҚ #зат есім. Ну, қалың өскен қамыс пен құрақ.
ҚАРАЙҒАН-ҚҰРАЙҒАН #зат есім. #сөйлеу. Қараң-құраң еткен #зат есім.
ҚАРА-ҚҰРА #зат есім. 1. Айқын танылмай, көмескі көрінетін жанды-жансыз қарайған нәрселер. 2. Адам, мал шоғыры, тобы.
ҚАРА-ҚҰРАҢ #зат есім. #сөйлеу. Қара-құра.
ҚАРАҢ-ҚҰРАҢ #үстеу. 1. Әреңәрең, әр жерден бір. 2. Жиналған, топтанған. // Адам қарасы. Қараң-құраң етті. Анық көрінбеді, көмескіленді.
ҚОҒА-ҚҰРАҚ #зат есім. Қоға, құрақ тәрізді өсімдіктер.
ҚҰРА = #етістік. 1. Матаның, терінің қалған қиындысынан, бөлшектенген құрағынан құрастырып іс тігу. 2. Бір нәрсенің басын қосып топтастыру, жинау, біріктіру, қосу. 3. Өлең жолдарын немесе айтпақ ойпікірді нақышына келтіре ұйқастыру, жақсы, жатық етіп құрастыру. 4. #ауыспалы мағына. Ұйымдастыру, ұйыстыру, құру.
ҚҰРАҒЫТ = #етістік. 1. #көнерген сөз. Бір істі орындауға ынтық болу, құмарту; талпыну. 2. Құстың ұша алмай жер бауырлап қалуы.
ҚҰРАҒЫТУ деген ҚҰРАЙ #одағай. Жылқыны айдағанда немесе қайырғандағы айқай.
ҚҰРАЙЛА = #етістік. Жылқыны, қой малын құрай-құрай деп қайыру, айғайлау.
ҚҰРАЙЛАУ деген ҚҰРАЙТ құрайт салды. Құрайлап айқайлады.
ҚҰРАЙТТА = #етістік. Жылқыға құрайт-құрайт деп дауыс. тау, айқайлау.
ҚҰРАЙТТАУ деген ҚҰРАЙЫШ 1#омоним #зат есім. Жалбыр жүнді қозы терісінен немесе сеңсеңнен тігілген түрікмен халқының ұлттық бас киімі; сеңсең бөрік. Құрайыш бөрік. Жиексіз, төртбұрыштау, тіктеу келген, елтіріден жасалған, көбіне әскери адамдар киетін бас киім.
ҚҰРАЙЫШ 2#омоним #зат есім. Көне Меккенi билеген, Мұхаммед пайғамбар шыққан араб тайпаларының бірi.
ҚҰРАҚ 1#омоним #зат есім. 1. Тігілген киімнен, теріден қалған түрлі қиынды. 2. Құрақ көрпе (төрге төсейтін көрпеше). 3. #этнографиялық. Қазақ дүниетанымындағы «тілкөзден» сақтайды деген нанымсеніммен арнайы ырымдап тігілетін көрпекөрпеше, жабу сияқты қолөнер бұйымдары. Құрақ көрпе. #этнографиялық. Мата қиындыларын қиюластырып, тұмарша, сегіз жапырақ, ромб тәрізді өрнектерден құралған жеңіл көрпе, көрпеше. Құрақ құрады. а) Бүтін заттың кесінділері мен қиындыларынан қиюластырып, өрнекті бұйым жасады. ә) Мата қиындыларын түртүсіне, пішініне (ромб, қиық т.б.) қарай қиюластырып іс тікті, көрпе-жастық жасады.
ҚҰРАҚ 2#омоним #зат есім. #өсімдік. 1. Көл яки су жиегіне жайқалып өсетін балғын да балауса шөп; қамыстың жас, балауса кезі. 2. #ауыспалы мағына. Жасөспірім, балдырған.
ҚҰРАҚ 3#омоним #зат есім. Күзгі суықтан кейін өсімдікте қалған мақтаның ашылмай қалған қозасы. Құрақ жинағыш мәшине. #техникалық. Қалған мақтаны жинауға арналған жартылай жабық ауылшаруашылық мәшинесі.
ҚҰРАҚ 4#омоним: құрақ ұрды. Құрдай жорғалады, зыр қақты. Құрақ ұшты. Жік-жапар болды, жаны қалмай қызмет етті, құрдай жорғалады, бәйек болды.
ҚҰРАҚ-СҰРАҚ #зат есім. #сөйлеу. Құрақ және сол сияқтылар, қалған-құтқан мата қиындылары.
ҚҰРАҚСЫЗ #сын есім. Құрақ өспеген, құрағы жоқ.
ҚҰРАҚТАЙ #сын есім. Жас, балғын, балауса. Құрақтай жапырылды. Құрақ ұшты, жік-жапар болды, бәйек қақты. Құрақтай құлады. Айтқанға көнді, не айтса да орындады.
ҚҰРАҚТЫ 1#омоним #сын есім. Құрақтан жасалған, құрақтан құрап тігілген.
ҚҰРАҚТЫ 2#омоним #сын есім. Құрағы мол өскен, құрағы қалың.
ҚҰРАҚША #үстеу. Құрақ тәрізді, құраққа ұқсап.
ҚҰРАЛ #зат есім. 1. Белгілі бір іс, шаруашылық үшін қажетті аспап, сайман. 2. Соғыста пайдаланылатын қару. 3. #информатикалық. <ағыл. fасіlіty, tоols> Қандай да бір процесті автоматтандырылған түрде орындайтын аппараттық немесе бағдарламалық құралдар. 4. Әдістәсіл.
ҚҰРАЛ = #етістік. Жинақталу, топтастырылу, басы бірігу.
ҚҰРАЛАЙ 1#омоним #зат есім. 1. Жабайы, тағы аң; киік, бөкен. 2. Киіктің жас лағы. 3. #ауыспалы мағына. Сүйкімді, көрікті, тым әдемі, сұлу қыз. Құралайды көзге атқан. Атқан оғы дөп тиетін, қас мерген. Құралайдың көзіне дәл қадайтын. Қадаған жеріне дәл тигізетін; қас мерген. Құралайдың көзінен өтетін. Дәл, тура, дөп тиетін (мылтық). Құралай көз. Құралайдың көзi сияқты, мөлдіреген, әдемі, мойыл көз.
ҚҰРАЛАЙ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. Май айының екінші жартысында болатын 8–10 күндей жауынды-шашынды мезгіл; амал. Құралайдың салқыны [ суығы ]. #этнографиялық. Мамыр айының орта шенінде басталып, бесжеті күнге созылатын қара суық; халық күнтізбесіндегі жеті амалдың бірі [ Осы кезде көктемгі салқын түсіп, қар жауады. Киіктер төлдеп, құралайының кіндігі мұзға жабысып түсіп қалады, қазақтың есепшілері текебұрқылдақ амалы текелердің шағылысатын кезіне қарап, құралайдың салқыны амалының уақытын дәл анықтап отырған ].
ҚҰРАЛАЙГҮЛ #зат есім. #өсімдік. <лат. mуоsоtіs> Ботагөз (айлауық тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік).
ҚҰРАЛАЙДАЙ #сын есім. 1. Құралай сияқты. 2. Әдемі, аса көрікті, келбетті. 3. #ауыспалы мағына. Көзі жайнаған, нұрлы. 4. #ауыспалы мағына. Ойнақы, ерке.
ҚҰРАЛАҚАН #сын есім. 1. Еш нәрсе алмаған, қолында еш нәрсесі жоқ, құр қол. 2. Жоқ, ада. Құралақан қалды. а) Қолына еш нәрсе тимеді, сыбаға алмады, құрқол қалды. ә) Бос, қара жаяу қалды.
ҚҰРАЛАС = #етістік. Қарымқатынаста болу, араласу.
ҚҰРАЛ-АСПАП #зат есім. 1. Белгілі бір істі орындау үшін пайдаланылатын сайман, жабдық. 2. Соғыс ісіне қажетті қару-жарақ.
ҚҰРАЛҒЫЛЫҚ құралғылық эмальдар. #химиялық. Химиялық аспаптардың беттерін жемірліктен қорғауға арналған эмальдар.
ҚҰРАЛДА = #етістік. #жергілікті сөз. Дайындау, әзірлеу, жабдықтау.
ҚҰРАЛДАН = #етістік. 1. Құраласпаппен қамтамасыз етілу, керекжарағын алу, жабдықтану. 2. Соғыс қаружарағымен қарулану. 3. #ауыспалы мағына. Оймен, қиялмен, сөзбен қарулану.
ҚҰРАЛДАНДЫР = #етістік. Құралмен қамсыздандыру, қамтамасыз ету, жабдықтау.
ҚҰРАЛДАНДЫРУ деген ҚҰРАЛДАНУ деген ҚҰРАЛДАС #сын есім. Қарулас, майдандас.
ҚҰРАЛДАУ #жергілікті сөз. деген ҚҰРАЛДЫ #сын есім. Қаружарақпен, құралсайманмен жабдықталған, қарулы. Құралды көтеріліс. #тарихи. Қарулы көтеріліс (қолға қару алып, қарсы шыққан ереуіл).
ҚҰРАЛ-ЖАБДЫҚ #зат есім. 1. Шаруашылық мекемелерге, өндіріс орындарына, оқу орындары мен зертханаларға қажетті саймандар мен жабдықтар. 2. Соғысқа қажетті қару-жарақ. 3. #спорт. Спортшыларды үйретуге арналған залда немесе жаттығу алаңдарында болатын арнайы құралдар.
ҚҰРАЛПАС #сын есім. жергілікті сөз. Жас жағынан шамалас, құрдас, қатарлас.
ҚҰРАЛПЫ #сын есім. 1. Жас шамасы, мөлшері тең, тұстас, қатар. 2. Тәрізді, сияқты.
ҚҰРАЛПЫЛАС #сын есім. сөйлеу. Құралпы.
ҚҰРАЛ-САЙМАН #зат есім. 1. Түрлі шаруашылық салалары мен өндіріс орындарына қажетті, соған пайдаланылатын жабдықтар мен аспаптар. 2. #әскери сөз. Соғыс ісіне қажетті әскери қаружарақтар. 3. #әскери сөз. Әскерлердің ұрыс кезінде жеке құрамның ор қазуға, фортификациялық құрылыстар, маневр жолдарын жасауға, көпір құрылысына және бөгеттер жасауға қажетті құралдар. Құрал-сайман цехы. #техникалық. Қалып, соққыш, әртүрлі құрал жасайтын цех. Құрал-сайман шеберханасы. Құрал-сайман сақталатын орын.
ҚҰРАЛ-САЙМАНСЫЗ #сын есім. Ешбір аспапсыз, түксіз, қарусыз.
ҚҰРАЛСЫЗ #сын есім. 1. Қолында тиісті аспабы, сайманы жоқ. 2. Қару жарағы жоқ, қарусыз. 3. #ауыспалы мағына. Қауқарсыз, нәрсіз, қуатсыз.
ҚҰРАЛСЫЗДАН = #етістік. Аспапсайман, қару жарақ тан ада болу, қарусыздану.
ҚҰРАЛСЫЗДАНДЫР = #етістік. Қарусыздандыру.
ҚҰРАЛСЫЗДАНДЫРУ деген ҚҰРАЛСЫЗДАНУ деген ҚҰРАЛСЫЗДЫҚ #зат есім. Құралы жоқтық, қарусыздық.
ҚҰРАЛУ деген ҚҰРАЛЫМДАР #зат есім. #техникалық. < #латын тілі. cоnstruсtіo> Мәшине мен ғимараттардың немесе тораптар құрылысы мен жұмысының сұлбасы және сол мәшине, ғимарат, тораптың өзі мен бөлшектері.
ҚҰРАЛЫМДЫҚ #сын есім. Құрылымға қажетті, құралым жасауға арналған. Құралымдық материалдар. #техникалық. Құралымдарды жасауға арналған материалдар.
ҚҰРАЛЫПТАС #сын есім. 1. Жас жағынан шамалас, құралпас. 2. Бір нәрсеге ұқсас, тәріздес, сияқты.
ҚҰРАЛЫПТЫ #сын есім. Құралыптас, құралпылас.
ҚҰРАМ #зат есім. 1. Бір бүтін нәрсенің барлық бөлшектері, жиынтығы. 2. #ресми. Жалпы жиналыс президиумының, болмаса арнайы бір комиссияның, ұйымның құрылымына енетін адамдардың жиынтығы, сан құрамының, мөлшері. 3. Белгілі бір әлеуметтік топты құрайтын адамдар (жиынтығы). 4. Бірнеше нәрсенің қосындысынан тұратын #зат есім. 5. Өзара тіркеу құрылғылармен бекітілген бірнеше вагоншалар (вагондар).
ҚҰРАМА 1#омоним #зат есім. 1. #тарихи. Әр тараптан басы қосылған, бір жерге жиналып біріккен ел, жұрт. 2. ә с к. Әртүрлі әскери бөлімдерден немесе тұтас бір қол боп құралған жоғары басшылығы мен штабы бар әскери бірлестік, топ. 3. #жергілікті сөз. Көпшілік бас қосқан жалпы жиналыс. 4. #спорт. сөйлеу. Құрама команда. Құрама десант. #әскери сөз. Танк, атқыштар, жаяу әскер, мотоатқыштар т.б. әскерден құралып, жауынгерлік тапсырманы орындауға дайындалатын әскери бөлім. Құрама команда. #спорт. Түрлі спорт жарыстарына қатынасатын таңдаулы спортшылар құрамы. Құрама отряд. Түрлі маман иелерінен құралған топ.
ҚҰРАМА 2#омоним #сын есім. 1. Жеке, бөлек нәрселерден құралған, қосылған қосынды, құранды. Құрама азық. Әртүрлі жемнің басын қосып жасалған қуаты мол мал жемі. Құрама баяндауыш. #лингвистикалық. Есім мен көмекші етістіктен құралған күрделі баяндауыш. Құрама домбыра. Шанағы бөлек-бөлек жасалған бөлшектерден құралып жасалатын домбыра. Құрама [ болат ] дулыға. #этнографиялық. Әр бөлігі металдан жеке жасалынып, бір-біріне бекітілген жауынгерлік бас киім. Құрама желі. #информатикалық. <ағыл. cоmpоsіte netwоrk> Тораптар мен байланыстардың берілген жиынтығы бойынша құрастырылған гипермедиалық желі. Құрама жем. #малшаруашылық. Зауыт жағдайларында үш немесе одан да көп азық қосындыларынан жасалатын азық; арнайы рецепт бойынша жасалған азықтың майдаланған дайын қоспасы. Құрама жем агрегаты. Үш немесе одан да көп азық қосындыларынан жасалатын азықты майдалауға арналған агрегат. Құрама жем цехы. Үш немесе одан да көп азық қосындыларынан жасалатын азықты жасауға арналған цех. Құрама объект. #информатикалық. <ағыл. cоmpоsіte оbjeсt> Екі және одан да көп өзара байланысты объектілерден тұратын объект. Құрама садақ. Садақтың салмағын жеңілдетіп, беріктігі мен серпінділігін арттыру үшін ағаш, сүйек, мүйіз сияқты материалдардан құралып, біріктіріліп жасалған садақ түрі. Құрама сандар. #математикалық. Кем дегенде үш не бірнеше бөлгіштері бар сандар. Құрама сутартқыш құдық. #су шаруашылық. Тік ұңғымалы құрылым жүйесіне горизонталüды кәріз көмегімен жалғанатын құдық суын тұтынушыларға жеткізіп тарататын құрылғы. Құрама сүрлем. Өсімдік, астық, тамыр жемістерден дайындалған маңызды толыққанды азық. Құрама тыңайтқыш. Құрамында негізгі екі немесе үш элемент (азот, фосфор, калий) болатын кешенді тыңайтқыш.
ҚҰРАМА = #етістік. #көнерген сөз. Санатқа қоспау, есепке алмау.
ҚҰРАМАЙ құрамай қапты. Құралақан қалды, жер соқты, қара жаяу қалды; дәмеленген нәрседен құр қалды.
ҚҰРАМАЛЫ #сын есім. 1. Әр тараптан құралған, әр жақтан жиналған. 2. Жиналмалы, алмалы-салмалы; құрастырмалы.
ҚҰРАМАЛЫҚ #зат есім. Бірнеше құрамдас бөліктен тұрушылық.
ҚҰРАМБӨЛІК #зат есім. #кен ісі. Кен және одан алынатын өнімдердегі бағалы заттар. Құрамбөліктердің жылжымалылық қатары. Метасоматоздық процестегі химиялық элементтердің жылжымалылық реті. Құрамбөліктердің орналасу біркелкілігі. #кен ісі. Бағалы минерал түйіршіктерінің кен кесектерінде орналасуының біркелкі болуболмауының көрсеткіші.
ҚҰРАМДАН = #етістік. Толығу, қауымдасу.
ҚҰРАМДАС #сын есім. Өзара тығыз байланысты, сабақтас. Құрамдас бөліктер. Қандай да бір қоспаның немесе қауымдастықтың құрамды бөлігі.
ҚҰРАМДАУЫШ #зат есім. #техникалық. Құрайтын, құрамында болатын (зат).
ҚҰРАМДЫ #сын есім. Бір нәрсенің құрамына енетін, соның бөлігі саналатын. Құрамды индекс. #информатикалық. <ағыл. cоnсаtenаted index> Аргументі атрибуттар мәндерінің комбинациясы болатын индекс. Құрамды оператор. #информатикалық. <ағыл. cоmpоund stаtement> Қарапайым операторлар тізбегінен тұратын оператор. Құрамды ұқсастырғыш. #информатикалық. <ағыл. quаlіfіed identіfіer> Бірбіріне қабаттасқанжәне сол объектіні ұстайтын топтамалар ұқсастырғыштарын қосатын объект ұқсастырғышы.
ҚҰРАМДЫҚ #сын есім. Құрамға қатысты, соған тән.
ҚҰРАМСАҚ #сын есім. жергілікті сөз. Тұрақсыз, айнығыш.
ҚҰРАМЫЛТҚАН #сын есім. Талықсыған, ұйыған.
ҚҰРАМЫС #сын есім. Құрақтан құралған, құрақ-құрақ. 2. Құранды, жамау-жасқаулы.
ҚҰРАН [ #араб тілі. ] #зат есім.#діни. 1. Ислам дінінің негізгі қағидалары көрсетілген, Мұхаммед пайғамбардың 610632 жылдар аралығында Мекке мен Мединеде пайғамбарлық аяндар түрінде айтылған уағыздарының жазба жинағы ретіндегі мәтіні, 114 сүреден тұратын мұсылмандардың ең басты қасиетті кітабы, адамзат баласына Алла тағаладан көктен түскен қасиетті төрт кітаптың бірі. 2. Құран кәрім аяттары толық жазылған кітап. // Құранның дауыстап оқылған аяттары. Құран аударды. діни. Қайтыс болған кісіге сауабы тисін деп, Құранның аят, дұғаларын оқыды. Құран аударту. діни. Қайтыс болған адамға сауабы тисін деп, Құранның аят, дұғаларын оқыту. Құран аяты. #діни. Құран сүрелерінің белгілі бір шумағы. Құран бағыштау. #діни. Марқұмға иман тілеп, Құран сүре, аяттарын оқу. Құран дәметтi. #этнографиялық. Алладан рақым тілеп, аруағына бағыштап құран оқуын күттi; Құран бағыштауын тіледi. Құран кәрім. #діни. Қасиетті Құран. Құран көтерді. #діни. Діндарлық, тақуалық жолға түсті, Құранды уағыздады. Құран қайтарды. #діни. Аллаға ғибадат қылып Құран оқыды. Құран қайырды. Құранды бірнеше мәрте аударды, оқыды. Құран оқыды. #діни. Өлген адамға арнап немесе Аллаға ғибадат етіп Құран сүрелері мен аяттарын оқыды, дұға қылды. Құран сөзі. а) Қасиетті Құран кәрім аяттары мен сүрелері. ә) Қасиетті Құран кәрім кітабы. Құран сөзіндей. Құдай тағаланың қасиетті сөзіндей. Құран түсірді. #діни. Өлген адамға иман сұрап, соған бағыштап аят оқыды, дұға қылды. Құран ұстады. а) Дін жолына түсті. ә) Жалынып, жалбарынды. б) Құранды ұстап тұрып ант берді, ант-су ішті. Құран хатым. #діни. Толықтай оқылған Құран. Құран хатым қылды. #діни. Құран қатым шығарды (Құран кәрімді толығымен оқып шықты, Құран түсірді). Құран шығарды. Өлген адамның аруағына бағыштап Құранды бастан-аяқ оқып шықты, Құран аударды. Құран шығартты. Құран оқытты. Құран шықты. #діни. Құран бағыштады, оқыды.
ҚҰРАНДАЙ #сын есім. 1. Құран сөзіндей, қасиетті, ең қадірлі сөздей, Алланың сөзіндей. 2. #ауыспалы мағына. Имандай, Құдайдай, кәміл.
ҚҰРАНДАЛЫ #сын есім. жергілікті сөз. Әртүрлі заттардан жасалған, құрамалы.
ҚҰРАНДАС = #етістік. Бәтуаласу, серттесу.
ҚҰРАНДАСУ деген ҚҰРАНДАТ = #етістік. Құран аударту.
ҚҰРАНДЫ #сын есім. 1. Әртүрлі нәрседен құралған, біріккен; біртекті емес, құрама. 2. Құрастырмалы, қоспалы, қиыспалы. Құранды азық. #малшаруашылық. Құрама жем; түрлі концентраттың қосындысынан жасалған мал жемі. Құранды әдіс. #техникалық. Әртүрлі үдерістердің тиімділігін арттыру үшін екі немесе бірнеше әдісті мәшинелер түрлерін ұштастыра қолдану. Құранды бөлік. Бір нәрсенің құрамдас бөлігі. Құранды ер. #этнографиялық. Құрап жасалған, қасы қошқар тұмсық келген, отырар жері жалпақтау жасалған үлгісіне, сыртқы түріне қарай ердің бір түрі. Құранды кен жұмыстары. #кен ісі. Пайдалы қазылымдарды қазып алуда жерасты және ашық қазу әдістерін белгілі бір технологиялық байланыста бір мезгілде немесе кезектестіре қолдану. Құранды қазу жүйелері. #кен ісі. Камералар мен кентіректерге бөліп, бір сызбамен дайындалғанблоктарды әртүрлі қазу жүйелерін қолданып қазу.
ҚҰРАНСЫЗ #сын есім. Құранның қатысынсыз.
ҚҰРАНШЫ #зат есім.#діни. Құран жолын ұстанатын, әрбір iстейтін амалының орындау барысын құраннан iздеушi, дәріптеушi діни ағым және сол ағымдағы адамдар.
ҚҰРАҢҒАРЛАР #зат есім. географиялық. Маусымдық нөсерлер ағыны есебінен шөлді аймақтарда өте тез пайда болатын тік жағалы өзеншелер немесе жыралар аңғары.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий