Толковый словарь казахского языка: Қырыл>
ҚЫРЫНДАП-ҚЫРЫНДАП #үстеу. Бір қырын, қайта-қайта бұра тартып.
БҮРІС-ҚЫРЫС #зат есім. #сөйлеу. Реніш, ашу.
ҚИҚАР-ҚЫРЫС #сын есім. Қырсық, кеж, қияпар, бірбеткей.
ҚЫЗ-ҚЫРЫМ #зат есім. Қыз-қырқын.
ҚЫРЫҚ #санесім. 1. Отыз тоғыз бен қырық бірдің арасындағы есептік сан; 40 санының атауы. // Қырық жас. 2. #ауыспалы мағына. Көп, мол, қыруар. Қырық бір шөптің басы болсаң, ақ басы қара қойдың құмалағы болсаң, ақ сөйле! #көнерген сөз. Жолаушының сапарын, аманесендігін, не бір оқиға барысын, я болмаса жоғалған малмүліктi болжау үшін құмалақшылар, балгер, бақсылар, тәуіптер құмалақ ашарда айтылатын сөз. Қырық жамау. а) шоқпыт-шоқпыт, бірнеше жеріне жамау түскен, тозығы жеткен. ә) #бейнелі сөзқолданыс. Назалы, қайғылы, ренішті, көп қайғыға, қасіретке ұшыраған. Қырық жерге қойма қойды. Неше түрлі қулық-сұмдық ойлады. Қырық жеті. #көнерген сөз. #этнографиялық. Айттырылған қызға төленетін қалыңмал мөлшері [ Қырық жеті мынадай бөлікке бөлініп аталады: бас жақсы – 10 жылқы; құлынды бие – 16 жылқы; құнан; құнажын (3 жасар жылқы мен бие) – 7 бас; тайқұнан – 7 бас; жеке ту бие, жанама жақсы (жылқы немесе түйе); аяқ жақсы – 7 бас; барлығы – 47 бас ]. Қырық жеті мал. #этнографиялық. Қызға берілетін қалыңмал. Қырық жыл [ жылдай ]. Өте ұзақ уақыт, көп уақыт бойы. Қырық жылғы. а) Баяғыдан келе жатқан, бұрыннан бар, тым көне, ескі, өңі тайған. ә) Естен шығып кеткен ертедегі оқиға, жасырып жүретін әңгіме. Қырық жыл қырғын болса да. Қандай қиямет, қиын-қыстау болса да. Қырық жыл қырғын болса да, ажалды өледі [ жетеді ]. Көрер жарығы бар, бұл өмірден дәмтұзы әлі таусылмаған адамға ажал алыс деген мағынада. Қырық жілік болғыр! #қарғыс сөз. Сойылғыр, өлгір деген мағынада (көбіне, қара малға айтылады). Қырық кемпірдің қалауынан жиылған. #жергілікті сөз. Қырық ру, әртүрлі. Қырық күн қырғын, мың күн сүргін. Қысылтаяң, қиын-қыстау жағдай, тар кез. Қырық күн [ түн ] ойын, қырық күн тойын қылды [ жасады ]. Үлкен қуаныштың құрметіне (үйлену, сәбилі болу т.б.) балуан күрестіріп, ат шаптырып, көкпар тартыстырып, ұлан-асыр той өткізді. Қырық күн шілде. Жаздың нағыз ыстық кезі, 2224 маусымнан 24 тамызға дейін 40 күнге созылатын ыстық шақ. Қырық күн шілде түсті. Ап-тап ыстық келді. Қырық күншілік жер. Ұзақ, алыс жер. Қырық кісi. Көп адам. Қырық қабат. а) Қалың, бірнеше қабат. ә) Бiрнеше рет. б) #экспрессивті. Өте биік, басты айналдыратын. Қырық қабырғасы қайысты. Әбден күйзеліп, қайғырды. Қырық қазанның [ қырық үйдің қазанының ] құлағын тістедi. Қыдырып жүріп, әр үйден тамақ iштi. Қырық қақпан құрды. Түрлі айла, амалшарғы жасады. Қырық қаншада. #жергілікті сөз. Қырықтың үстінде деген мағынада. Қырық қара нар майына суарды. фолüк. Жебе жасайтын қу ағашты нардың майымен сылап, майсіңді етті. Қырық құбылды. Сан рет өзгерді, әртүрлі көрініс берді. Қырық құлаш. Өте ұзын. Қырық құрау [ құрақ ]. а) Әбден тозығы жеткен, жамау-жасқау. ә) Біркелкі емес, ойдан-қырдан, ананмұнан құралған, алуан түрлі. Қырық құраулы. Әбден тозығы жеткен, шұрық тесік; жамауы көп. Қырық қырлы. Алуан түрлі, жан-жақты. Қырық пышақ. Араз, өш, өзара қырқысқан. Қырық пышақ болды. Өзара таласыптартысты, қырқысты, жанжалдасты, керістi. Қырық ру. Әр рудан құралған, әр жерден жиналған құрама. Қырық саққа жүгіртті. Сан түрлі құбылтты, түрлендірді. Қырық сан қырым жұрты. Түрлі рутайпадан құралған ел. Қырық серкеш. #этнографиялық. Нағашы мен жиен арасындағы әзілқалжың, сыйластыққа негізделген туыстық қатынасқа байланысты ғұрып. Қырық сідік. Жасырын жүрістен туған бала. Қырық темірдің қылауы. Әртүрлі, қырық ру. Қырық тесік. Бүтін жері жоқ, саутамтығы жоқ, шұрық тесік. Қырық түрлі. Алуан түрлі, сан алуан. Қырықтың бірі Қыдыр [ деген ]. Үйге келген адамның бірі болмаса бірі құт, береке әкелуші; әрбір адамнан жақсылық күт, әркімнің өзінше шарапаты болады. Қырық шырақ жақты. #этнографиялық. Қайтыс болған адамның рухына арнап қырқына дейін қырық шырақ жақты. Қырық ру. Аннанмұнан құралған, құранды. Қырық үйдің қылауынан. Сүйегі сынған адамға қырық үйден ас әкеліп беру ырымы туралы айтылады.
ҚЫРЫҚ = #етістік. Өткір қарумен кесу, қию.
ҚЫРЫҚАЯҚ 1#омоним #зат есім. #зоологиялық. <лат. Оnіs-cоіdea> Көбінесе дымқыл жерде болатын көп аяқты жәндік.
ҚЫРЫҚАЯҚ 2#омоним #зат есім. #техникалық. Мәшиненің темірден немесе шойыннан жасалған, қырықаяққа ұқсас бөлшегі.
ҚЫРЫҚБУЫН 1#омоним #зат есім. #өсімдік. <лат. eguіsetum> Ылғалды, дымқыл жерлерде биіктігі 2040 смдей, қырықбуындар тұқымдасына жататын мәңгі жасыл, жерге жайылып буын-буын болып өсетін көпжылдық өсімдік.
ҚЫРЫҚБУЫН 2#омоним #зат есім. #өсімдік. Шөлшөлейтті жерлерде, құмда өсетін, биіктігі 1030 смдей, бұйырғынның бір түрі.
ҚЫРЫҚ-ЕЛУ #санесім. Қырық пен елудің төңірегіндегі болжалды #санесім.
ҚЫРЫҚҚАБАТ #зат есім. #өсімдік. <лат. brаssісa> Тағам үшін қолданылатын айқасгүлділер тұқымдасына жататын бау-бақша өсімдігі.
ҚЫРЫҚҚҰЛАҚ #зат есім. ботаникалық. <лат. Роlуpo-dіасeаe> Жоғарғы сатыдағы споралы өсімдіктер бөліміне қарайтын көпжылдық шөптесін өсімдіктер тұқымдасы.
ҚЫРЫҚҚҰЛАҚТӘРІЗДІЛЕР #зат есім. ботаникалық. <лат. pоlуpоdіоphуta> Жоғары сатыдағы споралы, дүниежүзіне кең тараған өсімдіктер.
ҚЫРЫҚҚЫЗ = #етістік. Басқа біреуге қырықтыру, қиғызу.
ҚЫРЫҚ-ОТЫЗ #санесім. Отыз бен қырық аралығы.
ҚЫРЫҚПА #сын есім. Қырқылған, қиылған. // Жүні қырқылған тері, елтірі. Қырықпа мұртты. Мұртын қырқып жүретін (ер адам). Қырықпа сақал. Сақалын қырқып жүретін, жасы қырық-елу шамасындағы ер адам. Қырықпа тон. Жүні қырқылған теріден тігілген тон. Қырықпа шалбар. #этнографиялық. Жүні қырқылған теріден тігілген шалбар.
ҚЫРЫҚТАП #үстеу. Қырыққырықтан; көптеп, молдап.
ҚЫРЫҚТЫҚ #зат есім. 1. Қой, ешкі малдарының жүнін қырқатын, айқастырылып, серіппелі етіп орнатылған қос пышақты құрал. 2. Қойды жаппай қырқу науқаны. Қырықтық агрегаты. #техникалық. Қой, ешкі т.б. малдардың жүнін қырқатын құрал.
ҚЫРЫҚТЫҚШЫ #зат есім. Қырықтықпен қой қырқатын адам.
ҚЫРЫҚТЫҚШЫЛЫҚ #зат есім. Қой қырқатын мамандық, кәсіп.
ҚЫРЫҚТЫР = #етістік. 1. Қой, ешкілердің жүнін біреуге алдыру. 2. #жергілікті сөз. Шашын кестіру, қидыру.
ҚЫРЫҚТЫРУ деген ҚЫРЫЛ #зат есім. Тамақ ауырғанда не тыныс тарылғанда шығатын дыбыс.
ҚЫРЫЛ = #етістік. Жаппай өлу, тегістей мерт болу.
ҚЫРЫЛДА = #етістік. Қыр-қыр етіп дыбыс шығару; тынысы тарылу.
ҚЫРЫЛДАҚ 1#омоним #зат есім. Мұздаған жем, су мен жарақат салдарынан жұтына алмай күйісінен жаңылған мал пырылдап, тынысы тарылатын жұқпасыз ауру түрі.
ҚЫРЫЛДАҚ 2#омоним #сын есім. Даусы қырылдап шыға тын. Қырылдақ шүрегей. #зоологиялық. <лат. аnаs fоrmоsa> оқта-текте Ертіс жағалауында, Зайсан қазаншұңқырының сулыбатпақты жерлерінде, Келестің Сырдарияға құяр сағасында кездесетін, салмағы 500–600 г шамасындағы шүрегей түрі.
ҚЫРЫЛДАҢҚЫ #сын есім. Қырылдап қалған, қарлыққан (дауыс. ).
ҚЫРЫЛДАУЫҚ #сын есім. Қырылдаған, қырылдап шығатын (дауыс. ).
ҚЫРЫЛ-СЫРЫЛ #зат есім. Қырылдаған, сырылдаған дыбыс.
ҚЫРЫЛУ деген ҚЫРЫЛЫС = #етістік. Қырқысу, таласу, соғысу.
ҚЫРЫЛЫСТЫР = #етістік. Өзара қырқыстыру, айтақтау.
ҚЫРЫЛЫСУ деген ҚЫРЫМ 1#омоним #зат есім. Алыс жер, қия шет. Қырымнан көрді [ іздеді ]. Алыстан, көз ұшынан байқады, жердің түбінен іздеді.
ҚЫРЫМ 2#омоним: қырым балақ. Қырқылған балақ. Қырым ет жоқ [ етсіз ]. Қырып алар еті жоқ, арық.
ҚЫРЫМОШАҒАН #зат есім. #өсімдік. <лат. medісаgo mіnіma> Сортаң жерлерде өсетін, биіктігі 1040 смдей, көп бұтақты шөптесін өсімдік.
ҚЫРЫМПАЗ #сын есім. Жинақы, таза жүретін сылаң, кербез (адам).
ҚЫРЫМПАЗДАН = #етістік. Жинақы, таза жүру, кербездену.
ҚЫРЫМПАЗДАНУ деген ҚЫРЫМПАЗДЫҚ #зат есім. Кербездік, әсемпаздық.
ҚЫРЫМПОЗ #сын есім. сөйлеу. Қырымпаз.
ҚЫРЫН #сын есім. 1. Оң не сол бүйірі алға қараған; басқа жақ. 2. #ауыспалы мағына. Теріс, қисық, қыңыр. Қырын алдырмады. Сыр бермедi, шыдады, төздi. Қырын жүрді. Бөлектенді, жуымады. Қырын келді. Жайсыз тиді, қолайсыз болды; қырсықты, қыңырайды. Қырын қарады. Теріс қарады, жақтырмады. Қырын шауып, қиғаш қашты. Орынсыз, лайықсыз қылық көрсетті, ұнамсыз іс қылды.
ҚЫРЫН = #етістік. Сақалмұртын ұстарамен алу.
ҚЫРЫНДА #етістік. 1. Бір қырымен отыру, тұру. 2. #ауыспалы мағына. Қызға ұнау үшін есебін тауып, көзіне түсе беру, кесекөлденеңдеу, қылжақтау.
ҚЫРЫНДАҢҚЫРА = #етістік. Аздап қырымен отыру, тұру.
ҚЫРЫНДАС = #етістік. Бірбіріне көз қырын салып қылжақтасу.
ҚЫРЫНДАТ = #етістік. Бір жағына бұру, қырын жүру.
ҚЫРЫНДАУ 1#омоним #сын есім. Сәл қырын, қырынырақ.
ҚЫРЫНДАУ 2#омоним деген ҚЫРЫНДАУШЫ #зат есім. Қырындаған адам; қылжақтаушы, сөз айтушы.
ҚЫРЫНДЫ #зат есім. Ішектің ішкі жағындағы ас қорытуға қажетті кілегей қабығы.
ҚЫРЫНҚАБАҚ #зат есім. Дүрдараз, реніш, кейіс.
ҚЫРЫНУ деген ҚЫРЫНУШЫ #зат есім. Қырынатын адам.
ҚЫРЫНШЫЛ #сын есім. Бірбіріне бұра тартып үйірсектеп жүретін.
ҚЫРЫҢҚЫРА = #етістік. Тықырлап алыңқырау, қыра түсу.
ҚЫРЫП-ЖОЙ = #етістік. Жоқ қылу, құрту.
ҚЫРЫП деген ҚЫРЫС #сын есім. 1. Қырысыптырысқан, қатпарланған. 2. Астанкестені шыққан, әлем-жәлем. 3. #ауыспалы мағына. Қисық, қыңыр, қырсық, қияңқы, тілазар. Қырыс қабақ. Кірбің қабақ, реніш, кейіс. Қырын қарады. Жақтырмады, шырай бермеді. Қырыс сөйледі. Қисық жауап берді. Қырысы жазылды [ тарады ]. Ашуы тарады, көңілі жадырады, қырсығы тарқады.
ҚЫРЫС = #етістік. Біреуге көмектесіп, бірге қыру.
ҚЫРЫСТА = #етістік. Қабағы түсу, түнеру, қырсығу.
ҚЫРЫСТАН = #етістік. Ашулану, түксию.
ҚЫРЫСТАНДЫР = #етістік. Қабағын түйіңкіреу.
ҚЫРЫСТАНУ деген ҚЫРЫСТАУ #сын есім. Қисықтау, қыңырлау.
ҚЫРЫСТЫҚ #зат есім. Қыңырлық, қырсықтық.
ҚЫРЫСТЫР = #етістік. Қатпарландыру, тырыстыру.
ҚЫРЫС-ТЫРЫС #зат есім. Бүктетілген, тырысқан, қатпарланған жер.
ҚЫРЫСУ = #етістік. Бірге қыру, талқандау.
ОТЫЗ-ҚЫРЫҚ #санесім. Отыз бен қырық шамасында.
БҮРІС-ҚЫРЫС #зат есім. #сөйлеу. Реніш, ашу.
ҚИҚАР-ҚЫРЫС #сын есім. Қырсық, кеж, қияпар, бірбеткей.
ҚЫЗ-ҚЫРЫМ #зат есім. Қыз-қырқын.
ҚЫРЫҚ #санесім. 1. Отыз тоғыз бен қырық бірдің арасындағы есептік сан; 40 санының атауы. // Қырық жас. 2. #ауыспалы мағына. Көп, мол, қыруар. Қырық бір шөптің басы болсаң, ақ басы қара қойдың құмалағы болсаң, ақ сөйле! #көнерген сөз. Жолаушының сапарын, аманесендігін, не бір оқиға барысын, я болмаса жоғалған малмүліктi болжау үшін құмалақшылар, балгер, бақсылар, тәуіптер құмалақ ашарда айтылатын сөз. Қырық жамау. а) шоқпыт-шоқпыт, бірнеше жеріне жамау түскен, тозығы жеткен. ә) #бейнелі сөзқолданыс. Назалы, қайғылы, ренішті, көп қайғыға, қасіретке ұшыраған. Қырық жерге қойма қойды. Неше түрлі қулық-сұмдық ойлады. Қырық жеті. #көнерген сөз. #этнографиялық. Айттырылған қызға төленетін қалыңмал мөлшері [ Қырық жеті мынадай бөлікке бөлініп аталады: бас жақсы – 10 жылқы; құлынды бие – 16 жылқы; құнан; құнажын (3 жасар жылқы мен бие) – 7 бас; тайқұнан – 7 бас; жеке ту бие, жанама жақсы (жылқы немесе түйе); аяқ жақсы – 7 бас; барлығы – 47 бас ]. Қырық жеті мал. #этнографиялық. Қызға берілетін қалыңмал. Қырық жыл [ жылдай ]. Өте ұзақ уақыт, көп уақыт бойы. Қырық жылғы. а) Баяғыдан келе жатқан, бұрыннан бар, тым көне, ескі, өңі тайған. ә) Естен шығып кеткен ертедегі оқиға, жасырып жүретін әңгіме. Қырық жыл қырғын болса да. Қандай қиямет, қиын-қыстау болса да. Қырық жыл қырғын болса да, ажалды өледі [ жетеді ]. Көрер жарығы бар, бұл өмірден дәмтұзы әлі таусылмаған адамға ажал алыс деген мағынада. Қырық жілік болғыр! #қарғыс сөз. Сойылғыр, өлгір деген мағынада (көбіне, қара малға айтылады). Қырық кемпірдің қалауынан жиылған. #жергілікті сөз. Қырық ру, әртүрлі. Қырық күн қырғын, мың күн сүргін. Қысылтаяң, қиын-қыстау жағдай, тар кез. Қырық күн [ түн ] ойын, қырық күн тойын қылды [ жасады ]. Үлкен қуаныштың құрметіне (үйлену, сәбилі болу т.б.) балуан күрестіріп, ат шаптырып, көкпар тартыстырып, ұлан-асыр той өткізді. Қырық күн шілде. Жаздың нағыз ыстық кезі, 2224 маусымнан 24 тамызға дейін 40 күнге созылатын ыстық шақ. Қырық күн шілде түсті. Ап-тап ыстық келді. Қырық күншілік жер. Ұзақ, алыс жер. Қырық кісi. Көп адам. Қырық қабат. а) Қалың, бірнеше қабат. ә) Бiрнеше рет. б) #экспрессивті. Өте биік, басты айналдыратын. Қырық қабырғасы қайысты. Әбден күйзеліп, қайғырды. Қырық қазанның [ қырық үйдің қазанының ] құлағын тістедi. Қыдырып жүріп, әр үйден тамақ iштi. Қырық қақпан құрды. Түрлі айла, амалшарғы жасады. Қырық қаншада. #жергілікті сөз. Қырықтың үстінде деген мағынада. Қырық қара нар майына суарды. фолüк. Жебе жасайтын қу ағашты нардың майымен сылап, майсіңді етті. Қырық құбылды. Сан рет өзгерді, әртүрлі көрініс берді. Қырық құлаш. Өте ұзын. Қырық құрау [ құрақ ]. а) Әбден тозығы жеткен, жамау-жасқау. ә) Біркелкі емес, ойдан-қырдан, ананмұнан құралған, алуан түрлі. Қырық құраулы. Әбден тозығы жеткен, шұрық тесік; жамауы көп. Қырық қырлы. Алуан түрлі, жан-жақты. Қырық пышақ. Араз, өш, өзара қырқысқан. Қырық пышақ болды. Өзара таласыптартысты, қырқысты, жанжалдасты, керістi. Қырық ру. Әр рудан құралған, әр жерден жиналған құрама. Қырық саққа жүгіртті. Сан түрлі құбылтты, түрлендірді. Қырық сан қырым жұрты. Түрлі рутайпадан құралған ел. Қырық серкеш. #этнографиялық. Нағашы мен жиен арасындағы әзілқалжың, сыйластыққа негізделген туыстық қатынасқа байланысты ғұрып. Қырық сідік. Жасырын жүрістен туған бала. Қырық темірдің қылауы. Әртүрлі, қырық ру. Қырық тесік. Бүтін жері жоқ, саутамтығы жоқ, шұрық тесік. Қырық түрлі. Алуан түрлі, сан алуан. Қырықтың бірі Қыдыр [ деген ]. Үйге келген адамның бірі болмаса бірі құт, береке әкелуші; әрбір адамнан жақсылық күт, әркімнің өзінше шарапаты болады. Қырық шырақ жақты. #этнографиялық. Қайтыс болған адамның рухына арнап қырқына дейін қырық шырақ жақты. Қырық ру. Аннанмұнан құралған, құранды. Қырық үйдің қылауынан. Сүйегі сынған адамға қырық үйден ас әкеліп беру ырымы туралы айтылады.
ҚЫРЫҚ = #етістік. Өткір қарумен кесу, қию.
ҚЫРЫҚАЯҚ 1#омоним #зат есім. #зоологиялық. <лат. Оnіs-cоіdea> Көбінесе дымқыл жерде болатын көп аяқты жәндік.
ҚЫРЫҚАЯҚ 2#омоним #зат есім. #техникалық. Мәшиненің темірден немесе шойыннан жасалған, қырықаяққа ұқсас бөлшегі.
ҚЫРЫҚБУЫН 1#омоним #зат есім. #өсімдік. <лат. eguіsetum> Ылғалды, дымқыл жерлерде биіктігі 2040 смдей, қырықбуындар тұқымдасына жататын мәңгі жасыл, жерге жайылып буын-буын болып өсетін көпжылдық өсімдік.
ҚЫРЫҚБУЫН 2#омоним #зат есім. #өсімдік. Шөлшөлейтті жерлерде, құмда өсетін, биіктігі 1030 смдей, бұйырғынның бір түрі.
ҚЫРЫҚ-ЕЛУ #санесім. Қырық пен елудің төңірегіндегі болжалды #санесім.
ҚЫРЫҚҚАБАТ #зат есім. #өсімдік. <лат. brаssісa> Тағам үшін қолданылатын айқасгүлділер тұқымдасына жататын бау-бақша өсімдігі.
ҚЫРЫҚҚҰЛАҚ #зат есім. ботаникалық. <лат. Роlуpo-dіасeаe> Жоғарғы сатыдағы споралы өсімдіктер бөліміне қарайтын көпжылдық шөптесін өсімдіктер тұқымдасы.
ҚЫРЫҚҚҰЛАҚТӘРІЗДІЛЕР #зат есім. ботаникалық. <лат. pоlуpоdіоphуta> Жоғары сатыдағы споралы, дүниежүзіне кең тараған өсімдіктер.
ҚЫРЫҚҚЫЗ = #етістік. Басқа біреуге қырықтыру, қиғызу.
ҚЫРЫҚ-ОТЫЗ #санесім. Отыз бен қырық аралығы.
ҚЫРЫҚПА #сын есім. Қырқылған, қиылған. // Жүні қырқылған тері, елтірі. Қырықпа мұртты. Мұртын қырқып жүретін (ер адам). Қырықпа сақал. Сақалын қырқып жүретін, жасы қырық-елу шамасындағы ер адам. Қырықпа тон. Жүні қырқылған теріден тігілген тон. Қырықпа шалбар. #этнографиялық. Жүні қырқылған теріден тігілген шалбар.
ҚЫРЫҚТАП #үстеу. Қырыққырықтан; көптеп, молдап.
ҚЫРЫҚТЫҚ #зат есім. 1. Қой, ешкі малдарының жүнін қырқатын, айқастырылып, серіппелі етіп орнатылған қос пышақты құрал. 2. Қойды жаппай қырқу науқаны. Қырықтық агрегаты. #техникалық. Қой, ешкі т.б. малдардың жүнін қырқатын құрал.
ҚЫРЫҚТЫҚШЫ #зат есім. Қырықтықпен қой қырқатын адам.
ҚЫРЫҚТЫҚШЫЛЫҚ #зат есім. Қой қырқатын мамандық, кәсіп.
ҚЫРЫҚТЫР = #етістік. 1. Қой, ешкілердің жүнін біреуге алдыру. 2. #жергілікті сөз. Шашын кестіру, қидыру.
ҚЫРЫҚТЫРУ деген ҚЫРЫЛ #зат есім. Тамақ ауырғанда не тыныс тарылғанда шығатын дыбыс.
ҚЫРЫЛ = #етістік. Жаппай өлу, тегістей мерт болу.
ҚЫРЫЛДА = #етістік. Қыр-қыр етіп дыбыс шығару; тынысы тарылу.
ҚЫРЫЛДАҚ 1#омоним #зат есім. Мұздаған жем, су мен жарақат салдарынан жұтына алмай күйісінен жаңылған мал пырылдап, тынысы тарылатын жұқпасыз ауру түрі.
ҚЫРЫЛДАҚ 2#омоним #сын есім. Даусы қырылдап шыға тын. Қырылдақ шүрегей. #зоологиялық. <лат. аnаs fоrmоsa> оқта-текте Ертіс жағалауында, Зайсан қазаншұңқырының сулыбатпақты жерлерінде, Келестің Сырдарияға құяр сағасында кездесетін, салмағы 500–600 г шамасындағы шүрегей түрі.
ҚЫРЫЛДАҢҚЫ #сын есім. Қырылдап қалған, қарлыққан (дауыс. ).
ҚЫРЫЛДАУЫҚ #сын есім. Қырылдаған, қырылдап шығатын (дауыс. ).
ҚЫРЫЛ-СЫРЫЛ #зат есім. Қырылдаған, сырылдаған дыбыс.
ҚЫРЫЛУ деген ҚЫРЫЛЫС = #етістік. Қырқысу, таласу, соғысу.
ҚЫРЫЛЫСТЫР = #етістік. Өзара қырқыстыру, айтақтау.
ҚЫРЫЛЫСУ деген ҚЫРЫМ 1#омоним #зат есім. Алыс жер, қия шет. Қырымнан көрді [ іздеді ]. Алыстан, көз ұшынан байқады, жердің түбінен іздеді.
ҚЫРЫМ 2#омоним: қырым балақ. Қырқылған балақ. Қырым ет жоқ [ етсіз ]. Қырып алар еті жоқ, арық.
ҚЫРЫМОШАҒАН #зат есім. #өсімдік. <лат. medісаgo mіnіma> Сортаң жерлерде өсетін, биіктігі 1040 смдей, көп бұтақты шөптесін өсімдік.
ҚЫРЫМПАЗ #сын есім. Жинақы, таза жүретін сылаң, кербез (адам).
ҚЫРЫМПАЗДАН = #етістік. Жинақы, таза жүру, кербездену.
ҚЫРЫМПАЗДАНУ деген ҚЫРЫМПАЗДЫҚ #зат есім. Кербездік, әсемпаздық.
ҚЫРЫМПОЗ #сын есім. сөйлеу. Қырымпаз.
ҚЫРЫН #сын есім. 1. Оң не сол бүйірі алға қараған; басқа жақ. 2. #ауыспалы мағына. Теріс, қисық, қыңыр. Қырын алдырмады. Сыр бермедi, шыдады, төздi. Қырын жүрді. Бөлектенді, жуымады. Қырын келді. Жайсыз тиді, қолайсыз болды; қырсықты, қыңырайды. Қырын қарады. Теріс қарады, жақтырмады. Қырын шауып, қиғаш қашты. Орынсыз, лайықсыз қылық көрсетті, ұнамсыз іс қылды.
ҚЫРЫН = #етістік. Сақалмұртын ұстарамен алу.
ҚЫРЫНДА #етістік. 1. Бір қырымен отыру, тұру. 2. #ауыспалы мағына. Қызға ұнау үшін есебін тауып, көзіне түсе беру, кесекөлденеңдеу, қылжақтау.
ҚЫРЫНДАҢҚЫРА = #етістік. Аздап қырымен отыру, тұру.
ҚЫРЫНДАС = #етістік. Бірбіріне көз қырын салып қылжақтасу.
ҚЫРЫНДАТ = #етістік. Бір жағына бұру, қырын жүру.
ҚЫРЫНДАУ 1#омоним #сын есім. Сәл қырын, қырынырақ.
ҚЫРЫНДАУ 2#омоним деген ҚЫРЫНДАУШЫ #зат есім. Қырындаған адам; қылжақтаушы, сөз айтушы.
ҚЫРЫНДЫ #зат есім. Ішектің ішкі жағындағы ас қорытуға қажетті кілегей қабығы.
ҚЫРЫНҚАБАҚ #зат есім. Дүрдараз, реніш, кейіс.
ҚЫРЫНУ деген ҚЫРЫНУШЫ #зат есім. Қырынатын адам.
ҚЫРЫНШЫЛ #сын есім. Бірбіріне бұра тартып үйірсектеп жүретін.
ҚЫРЫҢҚЫРА = #етістік. Тықырлап алыңқырау, қыра түсу.
ҚЫРЫП-ЖОЙ = #етістік. Жоқ қылу, құрту.
ҚЫРЫП деген ҚЫРЫС #сын есім. 1. Қырысыптырысқан, қатпарланған. 2. Астанкестені шыққан, әлем-жәлем. 3. #ауыспалы мағына. Қисық, қыңыр, қырсық, қияңқы, тілазар. Қырыс қабақ. Кірбің қабақ, реніш, кейіс. Қырын қарады. Жақтырмады, шырай бермеді. Қырыс сөйледі. Қисық жауап берді. Қырысы жазылды [ тарады ]. Ашуы тарады, көңілі жадырады, қырсығы тарқады.
ҚЫРЫС = #етістік. Біреуге көмектесіп, бірге қыру.
ҚЫРЫСТА = #етістік. Қабағы түсу, түнеру, қырсығу.
ҚЫРЫСТАН = #етістік. Ашулану, түксию.
ҚЫРЫСТАНДЫР = #етістік. Қабағын түйіңкіреу.
ҚЫРЫСТАНУ деген ҚЫРЫСТАУ #сын есім. Қисықтау, қыңырлау.
ҚЫРЫСТЫҚ #зат есім. Қыңырлық, қырсықтық.
ҚЫРЫСТЫР = #етістік. Қатпарландыру, тырыстыру.
ҚЫРЫС-ТЫРЫС #зат есім. Бүктетілген, тырысқан, қатпарланған жер.
ҚЫРЫСУ = #етістік. Бірге қыру, талқандау.
ОТЫЗ-ҚЫРЫҚ #санесім. Отыз бен қырық шамасында.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий