Толковый словарь

Толковый словарь казахского языка: Қандыр>

ҚАНДЫ #сын есім. 1. Қаны көп, қаны сорғалаған, қан араласқан. 2. Қан төгілген. Қанды ажал [ өлім ]. Қан кешкен, қан төгілген. Қанды айқас [ cоғыс ]. Кескілескен ұрыс, шайқас. Қанды арқан. #экспрессивті. Дар ағашына байланған немесе кісi өлтіруге арналған жіп. Қанды асу [ соқпақ ]. Қасіретті қайғыға ұшыратқан жол. Қанды балақ. а) Аң ұстағыш (қыран). ә) Жырынды, әккі, зорлықшыл, озбыр (адам туралы). Қанды балақ қарақшы [ қорқау, ұры ]. Қан төгіп, ұрлық қылатын адам. Қанды балақ ұры. Сойыл, білек күшіне мықты, кәнігі тісқаққан ұры. Қанды басың бері тарт! #этнографиялық. Қолыма ілін, “қармағыма түс” деген мағынада айтылады (бұл фразаны, көбіне, жол тосқан жортуылшы, аңшы, мерген т.б. айтады). Қанды #етістік. Аңның еті, шикі ет; қансоқта. Қанды жас. Зәбіржападан, қайғықасіреттен шыққан ағылтегіл көз жасы. Қанды жорық. Жойқын соғыс, қырыпжойған шабуыл. Қанды жосық. Қиын-қыстау, қиямет кырғын. Қанды кек. Патриархалдырулық қоғамда қалыптасқан кісі өлімін тек айыптыны өлтірумен өтейтін әдет; қанды қанмен қайтару. Қанды көбік. Қан араласқан көбік. Қанды көбік жұтқызды. Ойран салды, қырыпжойды, сазайын тартқызды, тәубесіне келтірді. Қанды көбік жұтқызу. Қанға бөктіру, қан қақсатуы. Қанды көз. а) Қан жылаған сұсты көз. ә) Алғыр қыран құс туралы айтылады. б) Қара ниет, қанқұйлы. Қанды көзді. Қанды көз (алғыр қыран құс туралы). Қанды көйлек. Ең жақын, жанқияр. Қанды көйлек жолдас [ дос ]. Жорықта бірге болған, майдандас. Қанды көйлек жау [ қарақшы ]. Жақын адамын өлтірген дұшпан. Қанды көйлек киісті. Майдандас жолдас болды, бірге соғысты. Қанды күн. Қасіретті күн, заман. Қанды қақпан. Алдап, арбайтын, айла-шарғы; тор, тұзақ. Қанды қалпақ киді. Көрместей боп араздасты (бұл жерде бірінің басын бірі жарып, қан төгісуге дейін барған дау-жанжал, ұрыс-керіс туралы). Қанды қанмен жуды. Ашукекті қанмен қайтарды. Қанды қиян. Қасіретті аймақ, су жағасы деген мағынада. Қанды қол. а) Жауыз, қанішер. ә) Қарақшы. Қанды майдан. Қырғын соғыс. Қанды мойын. Жазалы, қылмыскер, құныкер. Қанды тырнақ [ шеңгел ]. Ескі жау, қанқұйлы дұшпан. Қанды ұрыс. Қан майдан, қиян-кескі шайқас, төбелес. Қанды шелек. #сөйлеу. Қанды балақ ұры, әйгілі “баукеспе”, “сары тоқым” ұры, қанды балақ қарақшы.
ҚАНДЫАҒАШ #зат есім. #өсімдік. <лат. аlnus> Биіктігі 20– 30 мдей, қабығы қара қоңыр, сүрегі жеңіл, қызыл түсті, жалпақ жапырақты ағаш.
ҚАНДЫАУЫЗ #сын есім. 1. Ұстаған аңын жібермейтін; жебір. // Қора аңдыған жебір қасқыр. //Ұстаған аңын жібермейтін мықты қақпан. 2. #ауыспалы мағына. Ел жегіш, парақор, жемқор. // Жемқор, ел жегіш адам. б) Мылтық, қару.
ҚАНДЫГҮЛ #зат есім. #өсімдік. <лат. pedісulаrіs> Қансигек (cабынкөк тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік).
ҚАНДЫҚ #зат есім. #өсімдік. <лат. eruthrоnіum> “Иттіс” аталатын өсімдік.
ҚАНДЫҚ #зат есім. #өсімдік. С ібірдің қылқан жапырақты орман алқаптары мен Шығыс Қазақстанның тау шалғындарында өсетін, биіктігі 1020 смдей, көпжылдық жуашықты (пиязшықты) өсімдік.
ҚАНДЫҚОЛ #сын есім. Кісі өлтірген, құныкер. // Кісі өлтірген адам.
ҚАНДЫМ #зат есім. Шөл далада өсетін бұта тектес ағаш.
ҚАНДЫР = #етістік. 1. Құмарынан шығару. 2. Батыру.
ҚАНДЫРТ = #етістік. Құмарынан шығартқызу, бір нәрсеге тояттатқызу.
ҚАНДЫРТУ деген ҚАНДЫРУ деген ҚАНДЫРЫС = #етістік. Құмарынан шығысу.
ҚАНДЫРЫСУ деген ҚАНДЫШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. sаnguіsоrba> Сиырсілекей, шабындықта өсетін көпжылдық шөп.