Толковый словарь казахского языка: Қана>
ҚАНАР-ҚАНАР #зат есім. Көп қанар, қап-қап; көп, мол.
ҚАНДАЙ-ҚАНДАЙ есім 1. Бір нәрсенің түртүстерін, сапаларын, белгілерін білдіру үшін қойылатын сұрау. 2. #ауыспалы мағына. Түрлі-түрлі, сан қилы, әрқилы деген мағынада.
ҚАН-ҚАН #сын есім. Қан басқан, қан жуған, қанға боялған.
АНЫҚ-ҚАНЫҚ #зат есім. Шындық, ақиқат, шындық түбi.
ҚАН 1#омоним #зат есім. 1. Тамырларды қуалап ағатын қызыл сұйық #зат есім. 2. #анатомиялық. <лат. sаnguіs> Дененің барлық жасушаларына қорек беріп тұратын, ағзада химиялық заттарды тасымалдау арқылы жасуша және аралық кеңістіктерде өтетін биохимиялық процестерді біртұтас жасуша жүйеге біріктіріп тұратын сұйық тін. 3. #ауыспалы мағына. Тегі бір тұқым, туыс. 4. #ауыспалы мағына. Өлім, ажал. 5. #ауыспалы мағына. Ашулы кек, ыза, намыс. Қан азайғандық. Қаназдық. Қан айдады. Ажал қуды, өлім келді. Қан айналысы [ айналымы ]. #биологиялық. Жүрекқан тамырлар жүйесінің бүкіл денені қанмен қамтамасыз ету жолы. Қан алу. а) в #етістік. Делбе, бөген, қутұяқ т.б. дертке шалдыққан малды қан алу арқылы емдеу; малдың тамырын тіліп қан ағызу. ә) Адам бойындағы науқастың түрін, себебін анықтау үшін қанды анализге алу. Қан берді. Бойға күш, қуат берді; жандандырды; жаңа өмір орнатты. Қанға батты [ боялды ]. Қып-қызыл қанға бөкті, опат болды. Қанға батырды. Көзін жойды, өлтірді, қан-жоса етті. Қанға батысты. Қанға боялды. Қанға бөкті. Қырғынға ұшырады, опат болды. Қанға біткен. Қанында бар, туа біткен. Қанға жерік. Қанқұмар, қанқұйлы, қараниет. Қанға қан. #зат есім. #тарихи. #этнографиялық. Әлемнің бірқатар халықтарында болған, өлген кісінің құнына айыптыны немесе айыпты жақтан кісi өлтіруге негізделген ғұрыптық әдет заңы. Қанға малды. а) Қандады, қан жақты, қанға батырды. ә) Апат келді, соғыс басталды. б) Ант берді, ант ішті. Қанға малынды. Опат болды, қаза тапты. Қанға сусады. Қырғын салғысы келді, кісі өлімін аңсады. Қанға сіңген әдет. Үйреншікті, өз бойына тән іс. Қанға сіңісті. Бойына дарыған, әдет болған. Қанға тояттады [ тойды ]. Қанын ішіп, құмардан шықты. Қандағы қастық. Адам бойындағы өшпенділік, қанқұмарлық. Қанды қанмен жуды. Ашукекті, бойдағы өшпендікті қанмен, өліммен қайтарды; өлген кісісі үшін кісі өлтіріп, кек алды. Қан жалады. а) Таяқ жеді, аузы-басы жосадай қан болды. ә) Қан сорды, зорлық-зомбылық көрсетті. Қан жаласты. Ант ішіп, серттесті. Қан жалатты. Қызыл жоса қан етіп сабады, шиедей қан етті. Қан жамылды. Қан жауғыр. #қарғыс сөз. Қанға бат, қан болғыр, өлім келгір. Қан жаудырды. а) Зар илетті, азап шек тірді, қорлық көрсетті. ә) Түйіле қарады. Қан жауса да. Қанша қауіп-қатер болса да, қиыншылық болса да. Қан жирен. Шымқай, қызыл жирен жылқы түсі. Қан жоса болды. Қызыл ала қан болды, қанға бөкті. Қан жосылтты. Қанын селдей ағызды, қырыпжойды. Қан жұтқыр. #қарғыс сөз. Қарғыс атқыр, оңбағыр; жамандық көргір. Қан жұтты. а) Қайғырды, уайым жеп құса болды. ә) Өлді, жер жастанды, о дүниеге аттанды. Қан жүрегі қақ жарылды. Көңілі қам болды, қайғырып, құса болды, уайым жеді. Қан жүрек. Ыстық, қызба жүрек; қамыққан, жабыққан көңіл. Қан жылату. Қан жылатты. Зар қақсатты, зар илетті. Қан жілік. Бәйгеге қосуға жаратылмаған, майға бөккен, семіз. Қан кетті. #медициналық. Тамырлардың жарақаттануынан немесе түрлі ауру салдарынан қан тоқтамай ақты. Қан кешті. Қан майданда кескілесіп соғысты, жаумен арпалысты. Қан көбік. Ақ сабын болған ащы тер. Қан көйлек дос. Жан беретін ең сенімді дос, жора. Қан көтерді. а) іліп ала жөнелді, ауыздан-ауызға тез таратып жіберді. ә) Дәріптеді, қолпаштады. Қан күрең. а) Қызарған, қызыл қошқыл тартқан түс. б) Қара қоңыр. Қан қаза көтерді. Жақын туысы, жанашыры өлді, аза тұтты. Қан қақсады. а) Жанға бата қатты солқылдап ауырды, жан таптырмай сырқырады. ә) Зар қақты, зарлады. Қан қақсатты. а) Солқылдатып ауыртты, зар қақсатты. ә) Зар қақтырды, зар илетті, зар жылатты. Қан қақырды. Қан құйды. Қансыраған адамға дәрігерлік тұрғыдан қан берді, қан жаңартты. Қан құйылды. Қан құса болды. Қаралы қайғыда болды, уайым жеп күйінді. Қан құсты. а) Ауыр дертке шалдықты. ә) Азап тартты, опық жеді. Қан құстырды. Азап тартқызды; ішкенжегенін желкесінен шығарды, сығып алды. Қан құстыру. Қан қызыл. Қып-қызыл болған, қызарған. Қан қылды. а) Қандады, қан етті. ә) Қырыпжойды, қиратты, талқандады. б) Жаралады, езді. Қан қырғын. Қантөгіс, жойқын соғыс. Қан қысымы. #медициналық. Жүрек қызметі және қан тамырлары қабырғасының кедергісі әсерінен болатын қан тамырлары ішіндегі қысым. Қан майдан. Соғыстың нағыз қайнаған жері, қиян-кескі ұрыс, қызу айқас, тартыс. Қан майданнан қағыс болды. Қанмен ақтады. Жанын сала еңбек етті, жанын пида етті. Қан ойнады. Қан қысымы көтеріліп ауырды. Қан сасыды. Қырғынға ұшырады, қырылып қалды. Қан сасытты. Қырды, қырғынға ұшыратты. Қан сигізді. Зыр қаққызды, зар қақтырды. Қан сиді. Қатты қысылып, қиыншылық көрді, зар қақты. Қан сорпа болды. Әбден қиналды, терге малынды. Қан сорпа қылды. Әбден терлетіп, қызыл май қылды. Қан сорпасы шықты. Әбден терледі, қаратер болды. Қан тамырлар жүйесі. #анатомиялық. Денедегі қан түзу мүшелері, қан қуыстары, қан тамырлары мен қанды тасуға қатысатын мүшелер жинағы. Қан тамырлары. #сөйлеу. Қанның денеге тарап, әрібері жүріп тұратын жолдары. Қан тартты. Ажал айдады, өлім шақырды. Қан тасыды. Қан әдеттегі мөлшерден көтерілді, қан қысымы артты. Қан топтары. #медициналық. Бір адамның қанын екінші кісіге құйғанда ескеретін эроциттердің антигендік құрылымдары мен оларға қарсы антиденелерді сипаттайтын қасиеттер жинағы. Қан төкті. Қырыпжойды, қырғынға ұшыратты; жанын құрбан етті, өлді. Қан түкірді. Жаны қиналып, қан құсты. Қан түрткен. Ажал айдаған, өлім қуған. Қан тырнақ. Қара ниет, қан құйлы жауыз. Қан ұрттады. Өлтірді, қырыпжойды. Қан шайқас. Арпалыс, қанды соғыс. Қан шелек. Қанды балақ, баукеспе ұры, әккі қарақшы, жауыз. Қан шеңгелді салды. Ажал құрсауына алды, жан алқымға алды. Қан шығару. #діни. Алланың ризашылығы үшін аруақтарға бағыштап құран оқып, мал (қой) сою. Қаны азаю. Қан құрамындағы гемоглабиннің төмендеуінен болатын әлсіздік. Қаны басына тепті. Қаны басына шапшыды. Қаны бұзық. Арам ниет, арам ойлы, қаны қара. Қаны бір. Бір кісіден, бір елден ішті. Ел шапты, кісі өлтірді.
ҚАН 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Хан. Қан артынан жұдырық жаудырды. Сырттай сес, күш көрсетті, айбат шекті. Қан талауға салды. Талапай етті, тұс-тұстан талап әкетті.
ҚАН 3#омоним #сын есім. көнерген сөз. Үлкен, зор, нағыз. Қан базар. а) #көнерген сөз. Жексенбі күнгі базар; нағыз қызған базар. ә) у-шу, адамның ығы-жығы толған жері. Қан жайлау. Жайлаудың қызған шағы. Қан сәске. Ұлы, үлкен сәске, күн түске таяу кез.
ҚАН = #етістік. 1. Шөлі басылу, қайту, сусындау. 2. #ауыспалы мағына. Қанағаттану, разы болу, құмардан шығу. 3. #ауыспалы мағына. Мән-жай, жайжапсарды толық сұрап білу, аныққанығына жетіп ұғыну; сену, илану. Қанып ішті. Құмардан шыға ішті, шөлін қандырды.
ҚАНА 1#омоним #зат есім. 1. Өсімдіктің дәні немесе ұрығы орналасқан сыртқы қабығы, қауызы. 2. Бір нәрсенің жалпы көлемі, аумағы. Қанасы бұзылмады. Өзгермеді, сол күйі сақталды. Қанасынан асты [ шықты ]. а) Сыймады, асыптөгілді. ә) Шектен шықты, дандайсыды, асыптасты. Қанасына сыймады. а) Асыптасып дандайсыды, ісініпкебінді. ә) Ашуға булықты, долданды. б) Мазасы кетті, тыным таппады. Қанасын жарып шыққан. Іштен шыққан (перзент).
ҚАНА 2#омоним #зат есім. #саятшылық. Жеті жасар бүркіт.
ҚАНА 3#омоним #шылау. Өзі қатысты толық мағыналы сөздерден кейін тұрып, олардың мағынасынашек қою, тежеу реңкін қосу үшін жұмсалатын демеулік; ғана.
ҚАНА 1#омоним = #етістік. Қан ағу, қан шығу.
ҚАНА 2#омоним = #етістік. Тегін пайда табу, біреудің еңбегін жеу.
ҚАНАҒАТ [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Тойымдық, нысап, барға ризалық. 2. #діни. Алла тағаланың бергеніне шүкіршілік етушілік, нәпсіге ермеу. 3. Жетеді, жеткілікті деген мағынада. Қанағат алды. Ләззаттанды, рақаттанды, мейірленді. Қанағат емес. Бұйым емес, жұмырына жұқ болмайды. Қанағат етті [ жасады, қылды ]. Барға риза болды, қанағаттанды, місе тұтты. Қанағат көрмеді. Місе тұтпады, олқысынды, қомсынды. Қанағатқа қамшы ұрды. Күш берді, рухтандырды, сілкіндірді. Қанағат тапты. Ләззат алды, көңілі көншіді, тояттады. Қанағат тұтты. Қанағат етті, місе тұтты. Қанағат тұту. Қанағат ету, місе ету.
ҚАНАҒАТСЫЗ #сын есім. 1. Тойымсыз, нысапсыз. 2. Ашқарақ, қомағай.
ҚАНАҒАТСЫЗДЫҚ #зат есім. Тойымсыздық, нысапсыздық, болған үстіне бола берсін деушілік.
ҚАНАҒАТТА = #етістік. #сөйлеу. Қанағаттан.
ҚАНАҒАТТАН = #етістік. 1. Қанағат алу, тояттау. 2. Місе тұту, риза болу. 3. Шектеу, тоқталу.
ҚАНАҒАТТАНАРЛЫҚ #сын есім. 1. Жарамды, іске татырлық, көңіл тоярлық. 2. #педагогикалық. Жақсыдан төмен, жаманнан жоғары; орташа үштік (баға).
ҚАНАҒАТТАНАРЛЫҚСЫЗ #сын есім. 1. Жарамсыз, іске алғысыз, көңіл тоярлықтай емес. 2. #педагогикалық. Нашар, жаман (баға), екілік.
ҚАНАҒАТТАНАРЛЫҚТАЙ #сын есім. Көңіл тоярлықтай.
ҚАНАҒАТТАНҒАНДЫҚ #сын есім. Көңіл тойғандық, жарамды деп танығандық.
ҚАНАҒАТТАНҒЫСЫЗ #сын есім. 1. Көңіл тоярлықтай емес, жарамсыз. 2. #педагогикалық. Нашар, жаман, екілік (баға).
ҚАНАҒАТТАНДЫР = #етістік. 1. Риза ету, көңілден шығу, өтеу, орындау. 2. Жету, жеткілікті болу.
ҚАНАҒАТТАНДЫРУ деген ҚАНАҒАТТАНДЫРЫЛ = #етістік. Риза етілу, орындалу.
ҚАНАҒАТТАНДЫРЫЛУ деген ҚАНАҒАТТАНУ деген ҚАНАҒАТТАНУШЫЛЫҚ #зат есім. Риза бо лушылық, көңіл тоюшылық.
ҚАНАҒАТТЫ #сын есім. Қанағат боларлық, қанағаттанарлық.
ҚАНАҒАТШЫЛ #сын есім. Қанағат еткіш, місе тұтқыш, барға риза болғыш.
ҚАНАҒАТШЫЛЫҚ #зат есім. Адамның барға риза болуын, місе тұтуын, нысаптан шықпауын, нәпсіге ермеуін білдіретін ұғым.
ҚАНАҒАТШЫЛДЫҚ #зат есім. Місе тұтушылық, барға риза болушылық.
ҚАНАҒЫШ #сын есім. Біреудің еңбегін пайдаланғыш, тегін пайда тапқыш.
ҚАНАҒЫШТЫҚ #зат есім. Біреудің еңбегін сорушылық; тегін пайда тапқыштық, пайдакүнемдік.
ҚАНАДИЛ #зат есім. ескі #кітабистиль. Шам, шырағдан, шырақ, аспашам.
ҚАНАЗА #зат есім. ескі #кітабистиль. Жатыр.
ҚАНАЗДЫҚ #зат есім. #медициналық. <грек. аn – сыз, сіз емес, hаіma – қан> Қанның жалпы мөлшері мен қызыл түйіршіктерінің және олардағы ерекше заттың – гемоглобиннің кемуі, азаюы.
ҚАНАЛ = #етістік. Қанауға түсу, біреуге жем болу.
ҚАНАЛА = #етістік. Өсімдік дәнінің қауызынан ажырапбөлінуі.
ҚАНАЛА = #етістік. Қаншықтың ұйлығуы.
ҚАНАЛУ деген ҚАНАЛУШЫ #зат есім. Біреуге жем болушы, езілуші.
ҚАНАП көңілдің қанабы. Көңілдің, жүректің түкпірі.
ҚАНАР #зат есім. Астық, мақта, жүн салуға арналған, кенептен тігілген үлкен қап.
ҚАНАРДАЙ #сын есім. Қанар сияқты; үлкен, кең.
ҚАНАРЛА = #етістік. Қанар-қанар етіп толтыру.
ҚАНАТ #зат есім. 1. Құстардың, жәндіктердің ұшу қызметін атқаратын мүшесі. 2. #анатомиялық. #термин. <лат. аlаe> Құс және шыбын-шіркей сияқты жәндіктердің ұшу қызметін атқаратын дене мүшесі, жануарлардың ұшу органы. 3. #анатомиялық. Балықтың жүзу қызметін атқаратын дене мүшесі. 4. Ұшақтың көтеріліп, ұшыпқонуына қажетті құс қанаты тәріздес негізгі бөлігі. 5. #әскери сөз. Әскер шебінің екі жақ (оң мен сол) шеттері; қаптал, фланг. 6. Арбашананың немесе басқа бір заттың үстін кеңейту үшін бекіткен ағаш. 7. #этнографиялық. Киіз үйдің әрбір керегесі мен шиі. 8. Белгілі бір нәрсенің орналасқан шебі, екі жағы. 9. #ауыспалы мағына. Сенімді серік, арқа сүйер таяныш, тірек. 10. #ауыспалы мағына. Қолы, құшағы. Қанат берді. Дем берді, жігерлендірді. Қанат болды. Серік, сүйеу болды. Қанат бүкті. Қонды. Қанат бітті. а) Көңілі алып ұшты, көкке көтерілгендей болды. ә) Қарқын алды, шабыттанды. Қанат бітірді. Шабыттандырды, рухтандырды, демеп, шабыт берді. Қанат жазды. а) Еркінсіді, бой жазды. ә) Белгілі болды, танылды, ауызға ілінді. Қанат жаю. Даму, өркендеу. Қанат қақты. а) Ұшуға талпынды; ұшты. ә) Жарыққа шықты, әйгілі болды, жұртқа тарады. б) Танымал болды, діттегеніне жеті. Қанат салу. #саятшылық. Бүркіттің ұябасары мен шәулісінің бірінбірі қуалап, жоғары шарықтап, төмен құлдилап ойнайтын күйтойнағы. Қанат сермедi. а) Ұшты. ә) Шарықтады, қарыштады. Қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқыттырмай өсірді. Ешкімге тигізбеді, жан-тәнімен бағыпқақты, қорғады. Қанаты бекіді [ қатайды ]. Ер жетті, бойы өсіп, бұғанасы қатты. Қанаты бүтін сұңқар жоқ, тұяғы бүтін тұлпар жоқ. Мінсіз, кемістіксіз еш нәрсе болмайды деген мағынада. Қанаты қайырылды. Тауы шағылды, мысы құрыды. Қанаты қатқан. Балапанның көк қауырсыннан кейінгі ұшуға талпынған кезі. Қанаты қатпаған. Әлі есейіп жетпеген, балғын. Қанаты қырқылды. Тауы шағылды, беті қайтты. Қанатымен су септі. Аздап болса да шарапатын тигізді. Қанатымен ұшып, құйрығымен қонды. Сүйемелдейтін жақындары, аға-іні, баласы бар кісіні айтады. Қанатына [ қанатының астына ] алды. Қамқорлық жасады, пана болды. Қанатын делдиттi. Қанатын жайды. Қанатын жайды. а) Екі қолды созып жіберді. ә) Кеңейді, көбейді. б) Өрістеді, өркендеді. â) Кеңінен таралды, көпке жайылды. г) Қаптады, қоршап алды. Қанатын қиды [ кесті, қырықты ]. Сорлат ты, сорын қайнатты, қадамын, өрісін қысқартты. Қанатын қомдады. а) Ұшуға ыңғайланды, қанатын көтерді. ә) Талаптанды, ілгері ұмтылды. б) Дайындалды, әзірленді, сайланды. Қанатын қомдандырды. Ынталандырды, күш-жігер берді, демеу болды. Қанатының астына тықты. Қорғаштады, қорғады. Қанаты талды. а) Құс болдырып ұша алмай қалды. ә) Шаршап-шалдықты, қажыды.
ҚАНАТ = #етістік. 1. Жарақат алу, денеге зақым келтіру. 2. Қан ағызу. 3. Қан шығару.
ҚАНАТЖАПЫРАҚ #зат есім. ботаникалық. Қырық құлақтың жапырақтан гөрі бұтаққа көбірек ұқсайтын, тақтасы бірнеше қайтара салаланып күрделіленген, ұшынан шексіз өсе беретін өте ірі жапырағы.
ҚАНАТЖЕМІС #зат есім. #өсімдік. <лат. thlаspi> Орамжапырақ тұқымдасына жататын бір және көпжылдық өсімдік.
ҚАНАТ-ҚҰЙРЫҚ #зат есім. 1. Құстың қанаты мен құйрығы. 2. Сүйеніш, тірек. Қанат-құйрық болды. Бірбірін сүйеніш етті, тірек қылды.
ҚАНАТСЫЗ #сын есім. 1. Қанаты жоқ, қанаты болмаған. 2. #ауыспалы мағына. Сүйенері, сенері жоқ, үмітсіз.
ҚАНАТСЫЗДАР #зат есім. #зоологиялық. <лат. аpterуgоta> Жәндіктер класының класс тармағы.
ҚАНАТТА = #етістік. #қолөнер. Қанатқанат етіп тігу.
ҚАНАТТАЙ #сын есім. Қанат сияқты, қанат тәрізді.
ҚАНАТТАН = #етістік. 1. Қанат біту, қанат өсіп шығу. 2. #ауыспалы мағына. Өсіп жетілу. 3. #ауыспалы мағына. Шабыттану, рухтану, жігерлену.
ҚАНАТТАНДЫР = #етістік. Қанат бітіру, рухтандыру, жігерлендіру.
ҚАНАТТАНДЫРУ деген ҚАНАТТАНУ деген ҚАНАТТАС #сын есім. 1. қргелес, көршілес, жалғас. 2. Қатарлас, тұстас, замандас.
ҚАНАТТАС = #етістік. 1. Шектесу, жалғасу, іргелесу. 2. Қатарласу, жарысу.
ҚАНАТТАСТЫҚ #зат есім. Іргелестік, шектестік, көршілестік.
ҚАНАТТАСТЫР = #етістік. Қанаттас, іргелес, қатар орналастыру, жайғастыру.
ҚАНАТТАСТЫРУ деген ҚАНАТТАСТЫРЫЛ = #етістік. Қабаттастыра, қапталдастыра орналастырылу.
ҚАНАТТАСТЫРЫЛУ деген ҚАНАТТАСУ деген ҚАНАТТЫ #сын есім. 1. Қанаты бар, қанат жасалған; қоршауы бар. 2. #ауыспалы мағына. Талапты, жігерлі. Қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқыттырмай. Ешбір жәбір-жапа көрсеттірмей, қиянат жасатпай, қорғаштап; аялап бағыпқағып. Қанатты жәндіктер. #зоологиялық. <лат. pterуgоta> Жәндіктер табының бір тап тармағы. Қанатты зымыран. #әскери сөз. Бір рет қолданылатын, ұшқышсыз қанатты ұшу аппараты. Қанатты ит. #мифологиялық. Жүйрік тазыда көрінбейтін қанат болады деген нанымнан шыққан мифтік хайуан. Қанатты сөз. әдеб. Нысаналы ойға дәл тиетін, жалпы қолданысқа енген бейнелі сөз, тұжырымды ой, әуезді ұйқасқа құрылған өрнекті сөз тіркестері.
ҚАНАТТЫҚ #сын есім. Қанат боларлық, қанатқа жарарлық.
ҚАНАТУ деген ҚАНАТША 1#омоним #зат есім. 1. #техникалық. Кішірек қанат сияқты мәшиненің бөлшегі. 2. #ботаникалық. Кішкене қанатқа ұқсас өсімдік тұқымының бір бөлігі.
ҚАНАТША 2#омоним #үстеу. Қанат сияқтанып, қанатқа ұқсап.
ҚАНАУ деген ҚАНАУСЫЗ #сын есім. Біреудің еңбегін пайдаланбайтын, қанау жоқ.
ҚАНАУШЫ #зат есім. Біреудің еңбегін қанау арқылы пайда табушы өндіріс орны, жеке тұлға.
ҚАНАУШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Біреудің еңбегін қанау арқылы пайда табушылық. 2. #экономикалық. Өндіріс орындары иелерінің басқа біреудің еңбегіне қиянат жасауы, оның өнімін зорлықпен иемденуі.
ҚАНҒЫЗ = #етістік. Шөлін қандыру; құмардан шыққызу.
ҚАНҒЫЗУ деген ҚАНДА = #етістік. Қанға бояу, қанға батыру.
ҚАНДАЙ #есімдік. 1. Бір нәрсенің түртүсін, сапасын, түрлі белгілерін білу үшін қойылатын сұрау сөз. 2. Ерекше таңданыптаңырқаушылықты білдіретін керемет, өте, тым деген мағынадағы сөзқолданыс. 3. Кез келген. 4. Белгілі бір істің нақ болғандығын, дұрыстығын, растығын күшейту үшін айтылады. Қандай да болсын. Кез келген, әрбір. Қандай заман күн болды. Басқа түскен қиын-қыстау тірлік мағынасында. Қандай кесел келгенін. Не қара басқанын, не болғанын деген мағынада. Қандай керемет. Қандай ғанибет. Қандай шараң бар? Амал жоқ, амалсыз.
ҚАНДАЙЛЫҚ #зат есім. 1. Қалай болушылық, қандай екендік. 2. #сөйлеу. Қандай.
ҚАНДАЙЛЫҚТЫ #сын есім. сөйлеу. Қаншалықты.
ҚАНДАЙША #есімдік. #сөйлеу. Қандай, қалай.
ҚАНДАЙЫН #есімдік. #поэтикалық. Қандай.
ҚАНДАҚ #зат есім. #көнерген сөз. Қазылған ор, апан.
ҚАНДАЛ = #етістік. Қанға боялу, қан болу.
ҚАНДАЛА #зат есім. 1. Адам қанын сорып тіршілік ететін паразит. 2. #термин. зоологиялық. <лат. hemіptera>Өсімдік қабығында, жапырағында болатын, денесі сопақша, жартылай қатты қанатты жәндік.
ҚАНДАЛАША #үстеу. Қандалаға ұқсап, қандала сияқтанып.
ҚАНДАЛАШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. cіmісіfuga> Сарғалдақ тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдіктер.
ҚАНДАЛМА #зат есім. #көнерген сөз. Қандас, бауыр.
ҚАНДАЛУ деген ҚАНДАН = #етістік. Қан болу, қанға боялу.
ҚАНДАНДЫР = #етістік. Қанға батыру, қанға малу.
ҚАНДАНДЫРУ деген ҚАНДАНУ деген ҚАНДАС #сын есім. 1. Шығу тегі бір, бауырлас. // Бауырлас, туыс адам. // Қандастық, туыстық, бауырластық. 2. Қанды көйлек, майдандас. // Қанды көйлек дос, майдандас жолдас. // Бiрге соғысқан майдандас болған жауынгер досына (достарына) қарата айтылған жақын тарту мәніндегi атауыш сөз. Қандас құдалық. #этнографиялық. Туыстас, түбі, тегі бір отбасылардың қыз алысып, қыз берісуі.
ҚАНДАС = #етістік. Кескілесе шайқасу, жанталаса күресу.
ҚАНДАСТЫҚ #зат есім. Қандас болушылық.
ҚАНДАСТЫР = #етістік. Туыстастыру, серт арқылы, қан арқылы жақындастырып, туыстастыру.
ҚАНДАЙ-ҚАНДАЙ есім 1. Бір нәрсенің түртүстерін, сапаларын, белгілерін білдіру үшін қойылатын сұрау. 2. #ауыспалы мағына. Түрлі-түрлі, сан қилы, әрқилы деген мағынада.
ҚАН-ҚАН #сын есім. Қан басқан, қан жуған, қанға боялған.
АНЫҚ-ҚАНЫҚ #зат есім. Шындық, ақиқат, шындық түбi.
ҚАН 1#омоним #зат есім. 1. Тамырларды қуалап ағатын қызыл сұйық #зат есім. 2. #анатомиялық. <лат. sаnguіs> Дененің барлық жасушаларына қорек беріп тұратын, ағзада химиялық заттарды тасымалдау арқылы жасуша және аралық кеңістіктерде өтетін биохимиялық процестерді біртұтас жасуша жүйеге біріктіріп тұратын сұйық тін. 3. #ауыспалы мағына. Тегі бір тұқым, туыс. 4. #ауыспалы мағына. Өлім, ажал. 5. #ауыспалы мағына. Ашулы кек, ыза, намыс. Қан азайғандық. Қаназдық. Қан айдады. Ажал қуды, өлім келді. Қан айналысы [ айналымы ]. #биологиялық. Жүрекқан тамырлар жүйесінің бүкіл денені қанмен қамтамасыз ету жолы. Қан алу. а) в #етістік. Делбе, бөген, қутұяқ т.б. дертке шалдыққан малды қан алу арқылы емдеу; малдың тамырын тіліп қан ағызу. ә) Адам бойындағы науқастың түрін, себебін анықтау үшін қанды анализге алу. Қан берді. Бойға күш, қуат берді; жандандырды; жаңа өмір орнатты. Қанға батты [ боялды ]. Қып-қызыл қанға бөкті, опат болды. Қанға батырды. Көзін жойды, өлтірді, қан-жоса етті. Қанға батысты. Қанға боялды. Қанға бөкті. Қырғынға ұшырады, опат болды. Қанға біткен. Қанында бар, туа біткен. Қанға жерік. Қанқұмар, қанқұйлы, қараниет. Қанға қан. #зат есім. #тарихи. #этнографиялық. Әлемнің бірқатар халықтарында болған, өлген кісінің құнына айыптыны немесе айыпты жақтан кісi өлтіруге негізделген ғұрыптық әдет заңы. Қанға малды. а) Қандады, қан жақты, қанға батырды. ә) Апат келді, соғыс басталды. б) Ант берді, ант ішті. Қанға малынды. Опат болды, қаза тапты. Қанға сусады. Қырғын салғысы келді, кісі өлімін аңсады. Қанға сіңген әдет. Үйреншікті, өз бойына тән іс. Қанға сіңісті. Бойына дарыған, әдет болған. Қанға тояттады [ тойды ]. Қанын ішіп, құмардан шықты. Қандағы қастық. Адам бойындағы өшпенділік, қанқұмарлық. Қанды қанмен жуды. Ашукекті, бойдағы өшпендікті қанмен, өліммен қайтарды; өлген кісісі үшін кісі өлтіріп, кек алды. Қан жалады. а) Таяқ жеді, аузы-басы жосадай қан болды. ә) Қан сорды, зорлық-зомбылық көрсетті. Қан жаласты. Ант ішіп, серттесті. Қан жалатты. Қызыл жоса қан етіп сабады, шиедей қан етті. Қан жамылды. Қан жауғыр. #қарғыс сөз. Қанға бат, қан болғыр, өлім келгір. Қан жаудырды. а) Зар илетті, азап шек тірді, қорлық көрсетті. ә) Түйіле қарады. Қан жауса да. Қанша қауіп-қатер болса да, қиыншылық болса да. Қан жирен. Шымқай, қызыл жирен жылқы түсі. Қан жоса болды. Қызыл ала қан болды, қанға бөкті. Қан жосылтты. Қанын селдей ағызды, қырыпжойды. Қан жұтқыр. #қарғыс сөз. Қарғыс атқыр, оңбағыр; жамандық көргір. Қан жұтты. а) Қайғырды, уайым жеп құса болды. ә) Өлді, жер жастанды, о дүниеге аттанды. Қан жүрегі қақ жарылды. Көңілі қам болды, қайғырып, құса болды, уайым жеді. Қан жүрек. Ыстық, қызба жүрек; қамыққан, жабыққан көңіл. Қан жылату. Қан жылатты. Зар қақсатты, зар илетті. Қан жілік. Бәйгеге қосуға жаратылмаған, майға бөккен, семіз. Қан кетті. #медициналық. Тамырлардың жарақаттануынан немесе түрлі ауру салдарынан қан тоқтамай ақты. Қан кешті. Қан майданда кескілесіп соғысты, жаумен арпалысты. Қан көбік. Ақ сабын болған ащы тер. Қан көйлек дос. Жан беретін ең сенімді дос, жора. Қан көтерді. а) іліп ала жөнелді, ауыздан-ауызға тез таратып жіберді. ә) Дәріптеді, қолпаштады. Қан күрең. а) Қызарған, қызыл қошқыл тартқан түс. б) Қара қоңыр. Қан қаза көтерді. Жақын туысы, жанашыры өлді, аза тұтты. Қан қақсады. а) Жанға бата қатты солқылдап ауырды, жан таптырмай сырқырады. ә) Зар қақты, зарлады. Қан қақсатты. а) Солқылдатып ауыртты, зар қақсатты. ә) Зар қақтырды, зар илетті, зар жылатты. Қан қақырды. Қан құйды. Қансыраған адамға дәрігерлік тұрғыдан қан берді, қан жаңартты. Қан құйылды. Қан құса болды. Қаралы қайғыда болды, уайым жеп күйінді. Қан құсты. а) Ауыр дертке шалдықты. ә) Азап тартты, опық жеді. Қан құстырды. Азап тартқызды; ішкенжегенін желкесінен шығарды, сығып алды. Қан құстыру. Қан қызыл. Қып-қызыл болған, қызарған. Қан қылды. а) Қандады, қан етті. ә) Қырыпжойды, қиратты, талқандады. б) Жаралады, езді. Қан қырғын. Қантөгіс, жойқын соғыс. Қан қысымы. #медициналық. Жүрек қызметі және қан тамырлары қабырғасының кедергісі әсерінен болатын қан тамырлары ішіндегі қысым. Қан майдан. Соғыстың нағыз қайнаған жері, қиян-кескі ұрыс, қызу айқас, тартыс. Қан майданнан қағыс болды. Қанмен ақтады. Жанын сала еңбек етті, жанын пида етті. Қан ойнады. Қан қысымы көтеріліп ауырды. Қан сасыды. Қырғынға ұшырады, қырылып қалды. Қан сасытты. Қырды, қырғынға ұшыратты. Қан сигізді. Зыр қаққызды, зар қақтырды. Қан сиді. Қатты қысылып, қиыншылық көрді, зар қақты. Қан сорпа болды. Әбден қиналды, терге малынды. Қан сорпа қылды. Әбден терлетіп, қызыл май қылды. Қан сорпасы шықты. Әбден терледі, қаратер болды. Қан тамырлар жүйесі. #анатомиялық. Денедегі қан түзу мүшелері, қан қуыстары, қан тамырлары мен қанды тасуға қатысатын мүшелер жинағы. Қан тамырлары. #сөйлеу. Қанның денеге тарап, әрібері жүріп тұратын жолдары. Қан тартты. Ажал айдады, өлім шақырды. Қан тасыды. Қан әдеттегі мөлшерден көтерілді, қан қысымы артты. Қан топтары. #медициналық. Бір адамның қанын екінші кісіге құйғанда ескеретін эроциттердің антигендік құрылымдары мен оларға қарсы антиденелерді сипаттайтын қасиеттер жинағы. Қан төкті. Қырыпжойды, қырғынға ұшыратты; жанын құрбан етті, өлді. Қан түкірді. Жаны қиналып, қан құсты. Қан түрткен. Ажал айдаған, өлім қуған. Қан тырнақ. Қара ниет, қан құйлы жауыз. Қан ұрттады. Өлтірді, қырыпжойды. Қан шайқас. Арпалыс, қанды соғыс. Қан шелек. Қанды балақ, баукеспе ұры, әккі қарақшы, жауыз. Қан шеңгелді салды. Ажал құрсауына алды, жан алқымға алды. Қан шығару. #діни. Алланың ризашылығы үшін аруақтарға бағыштап құран оқып, мал (қой) сою. Қаны азаю. Қан құрамындағы гемоглабиннің төмендеуінен болатын әлсіздік. Қаны басына тепті. Қаны басына шапшыды. Қаны бұзық. Арам ниет, арам ойлы, қаны қара. Қаны бір. Бір кісіден, бір елден ішті. Ел шапты, кісі өлтірді.
ҚАН 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Хан. Қан артынан жұдырық жаудырды. Сырттай сес, күш көрсетті, айбат шекті. Қан талауға салды. Талапай етті, тұс-тұстан талап әкетті.
ҚАН 3#омоним #сын есім. көнерген сөз. Үлкен, зор, нағыз. Қан базар. а) #көнерген сөз. Жексенбі күнгі базар; нағыз қызған базар. ә) у-шу, адамның ығы-жығы толған жері. Қан жайлау. Жайлаудың қызған шағы. Қан сәске. Ұлы, үлкен сәске, күн түске таяу кез.
ҚАН = #етістік. 1. Шөлі басылу, қайту, сусындау. 2. #ауыспалы мағына. Қанағаттану, разы болу, құмардан шығу. 3. #ауыспалы мағына. Мән-жай, жайжапсарды толық сұрап білу, аныққанығына жетіп ұғыну; сену, илану. Қанып ішті. Құмардан шыға ішті, шөлін қандырды.
ҚАНА 1#омоним #зат есім. 1. Өсімдіктің дәні немесе ұрығы орналасқан сыртқы қабығы, қауызы. 2. Бір нәрсенің жалпы көлемі, аумағы. Қанасы бұзылмады. Өзгермеді, сол күйі сақталды. Қанасынан асты [ шықты ]. а) Сыймады, асыптөгілді. ә) Шектен шықты, дандайсыды, асыптасты. Қанасына сыймады. а) Асыптасып дандайсыды, ісініпкебінді. ә) Ашуға булықты, долданды. б) Мазасы кетті, тыным таппады. Қанасын жарып шыққан. Іштен шыққан (перзент).
ҚАНА 2#омоним #зат есім. #саятшылық. Жеті жасар бүркіт.
ҚАНА 3#омоним #шылау. Өзі қатысты толық мағыналы сөздерден кейін тұрып, олардың мағынасынашек қою, тежеу реңкін қосу үшін жұмсалатын демеулік; ғана.
ҚАНА 1#омоним = #етістік. Қан ағу, қан шығу.
ҚАНА 2#омоним = #етістік. Тегін пайда табу, біреудің еңбегін жеу.
ҚАНАҒАТ [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Тойымдық, нысап, барға ризалық. 2. #діни. Алла тағаланың бергеніне шүкіршілік етушілік, нәпсіге ермеу. 3. Жетеді, жеткілікті деген мағынада. Қанағат алды. Ләззаттанды, рақаттанды, мейірленді. Қанағат емес. Бұйым емес, жұмырына жұқ болмайды. Қанағат етті [ жасады, қылды ]. Барға риза болды, қанағаттанды, місе тұтты. Қанағат көрмеді. Місе тұтпады, олқысынды, қомсынды. Қанағатқа қамшы ұрды. Күш берді, рухтандырды, сілкіндірді. Қанағат тапты. Ләззат алды, көңілі көншіді, тояттады. Қанағат тұтты. Қанағат етті, місе тұтты. Қанағат тұту. Қанағат ету, місе ету.
ҚАНАҒАТСЫЗ #сын есім. 1. Тойымсыз, нысапсыз. 2. Ашқарақ, қомағай.
ҚАНАҒАТСЫЗДЫҚ #зат есім. Тойымсыздық, нысапсыздық, болған үстіне бола берсін деушілік.
ҚАНАҒАТТА = #етістік. #сөйлеу. Қанағаттан.
ҚАНАҒАТТАН = #етістік. 1. Қанағат алу, тояттау. 2. Місе тұту, риза болу. 3. Шектеу, тоқталу.
ҚАНАҒАТТАНАРЛЫҚ #сын есім. 1. Жарамды, іске татырлық, көңіл тоярлық. 2. #педагогикалық. Жақсыдан төмен, жаманнан жоғары; орташа үштік (баға).
ҚАНАҒАТТАНАРЛЫҚСЫЗ #сын есім. 1. Жарамсыз, іске алғысыз, көңіл тоярлықтай емес. 2. #педагогикалық. Нашар, жаман (баға), екілік.
ҚАНАҒАТТАНАРЛЫҚТАЙ #сын есім. Көңіл тоярлықтай.
ҚАНАҒАТТАНҒАНДЫҚ #сын есім. Көңіл тойғандық, жарамды деп танығандық.
ҚАНАҒАТТАНҒЫСЫЗ #сын есім. 1. Көңіл тоярлықтай емес, жарамсыз. 2. #педагогикалық. Нашар, жаман, екілік (баға).
ҚАНАҒАТТАНДЫР = #етістік. 1. Риза ету, көңілден шығу, өтеу, орындау. 2. Жету, жеткілікті болу.
ҚАНАҒАТТАНДЫРУ деген ҚАНАҒАТТАНДЫРЫЛ = #етістік. Риза етілу, орындалу.
ҚАНАҒАТТАНДЫРЫЛУ деген ҚАНАҒАТТАНУ деген ҚАНАҒАТТАНУШЫЛЫҚ #зат есім. Риза бо лушылық, көңіл тоюшылық.
ҚАНАҒАТТЫ #сын есім. Қанағат боларлық, қанағаттанарлық.
ҚАНАҒАТШЫЛ #сын есім. Қанағат еткіш, місе тұтқыш, барға риза болғыш.
ҚАНАҒАТШЫЛЫҚ #зат есім. Адамның барға риза болуын, місе тұтуын, нысаптан шықпауын, нәпсіге ермеуін білдіретін ұғым.
ҚАНАҒАТШЫЛДЫҚ #зат есім. Місе тұтушылық, барға риза болушылық.
ҚАНАҒЫШ #сын есім. Біреудің еңбегін пайдаланғыш, тегін пайда тапқыш.
ҚАНАҒЫШТЫҚ #зат есім. Біреудің еңбегін сорушылық; тегін пайда тапқыштық, пайдакүнемдік.
ҚАНАДИЛ #зат есім. ескі #кітабистиль. Шам, шырағдан, шырақ, аспашам.
ҚАНАЗА #зат есім. ескі #кітабистиль. Жатыр.
ҚАНАЗДЫҚ #зат есім. #медициналық. <грек. аn – сыз, сіз емес, hаіma – қан> Қанның жалпы мөлшері мен қызыл түйіршіктерінің және олардағы ерекше заттың – гемоглобиннің кемуі, азаюы.
ҚАНАЛ = #етістік. Қанауға түсу, біреуге жем болу.
ҚАНАЛА = #етістік. Өсімдік дәнінің қауызынан ажырапбөлінуі.
ҚАНАЛА = #етістік. Қаншықтың ұйлығуы.
ҚАНАЛУ деген ҚАНАЛУШЫ #зат есім. Біреуге жем болушы, езілуші.
ҚАНАП көңілдің қанабы. Көңілдің, жүректің түкпірі.
ҚАНАР #зат есім. Астық, мақта, жүн салуға арналған, кенептен тігілген үлкен қап.
ҚАНАРДАЙ #сын есім. Қанар сияқты; үлкен, кең.
ҚАНАРЛА = #етістік. Қанар-қанар етіп толтыру.
ҚАНАТ #зат есім. 1. Құстардың, жәндіктердің ұшу қызметін атқаратын мүшесі. 2. #анатомиялық. #термин. <лат. аlаe> Құс және шыбын-шіркей сияқты жәндіктердің ұшу қызметін атқаратын дене мүшесі, жануарлардың ұшу органы. 3. #анатомиялық. Балықтың жүзу қызметін атқаратын дене мүшесі. 4. Ұшақтың көтеріліп, ұшыпқонуына қажетті құс қанаты тәріздес негізгі бөлігі. 5. #әскери сөз. Әскер шебінің екі жақ (оң мен сол) шеттері; қаптал, фланг. 6. Арбашананың немесе басқа бір заттың үстін кеңейту үшін бекіткен ағаш. 7. #этнографиялық. Киіз үйдің әрбір керегесі мен шиі. 8. Белгілі бір нәрсенің орналасқан шебі, екі жағы. 9. #ауыспалы мағына. Сенімді серік, арқа сүйер таяныш, тірек. 10. #ауыспалы мағына. Қолы, құшағы. Қанат берді. Дем берді, жігерлендірді. Қанат болды. Серік, сүйеу болды. Қанат бүкті. Қонды. Қанат бітті. а) Көңілі алып ұшты, көкке көтерілгендей болды. ә) Қарқын алды, шабыттанды. Қанат бітірді. Шабыттандырды, рухтандырды, демеп, шабыт берді. Қанат жазды. а) Еркінсіді, бой жазды. ә) Белгілі болды, танылды, ауызға ілінді. Қанат жаю. Даму, өркендеу. Қанат қақты. а) Ұшуға талпынды; ұшты. ә) Жарыққа шықты, әйгілі болды, жұртқа тарады. б) Танымал болды, діттегеніне жеті. Қанат салу. #саятшылық. Бүркіттің ұябасары мен шәулісінің бірінбірі қуалап, жоғары шарықтап, төмен құлдилап ойнайтын күйтойнағы. Қанат сермедi. а) Ұшты. ә) Шарықтады, қарыштады. Қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқыттырмай өсірді. Ешкімге тигізбеді, жан-тәнімен бағыпқақты, қорғады. Қанаты бекіді [ қатайды ]. Ер жетті, бойы өсіп, бұғанасы қатты. Қанаты бүтін сұңқар жоқ, тұяғы бүтін тұлпар жоқ. Мінсіз, кемістіксіз еш нәрсе болмайды деген мағынада. Қанаты қайырылды. Тауы шағылды, мысы құрыды. Қанаты қатқан. Балапанның көк қауырсыннан кейінгі ұшуға талпынған кезі. Қанаты қатпаған. Әлі есейіп жетпеген, балғын. Қанаты қырқылды. Тауы шағылды, беті қайтты. Қанатымен су септі. Аздап болса да шарапатын тигізді. Қанатымен ұшып, құйрығымен қонды. Сүйемелдейтін жақындары, аға-іні, баласы бар кісіні айтады. Қанатына [ қанатының астына ] алды. Қамқорлық жасады, пана болды. Қанатын делдиттi. Қанатын жайды. Қанатын жайды. а) Екі қолды созып жіберді. ә) Кеңейді, көбейді. б) Өрістеді, өркендеді. â) Кеңінен таралды, көпке жайылды. г) Қаптады, қоршап алды. Қанатын қиды [ кесті, қырықты ]. Сорлат ты, сорын қайнатты, қадамын, өрісін қысқартты. Қанатын қомдады. а) Ұшуға ыңғайланды, қанатын көтерді. ә) Талаптанды, ілгері ұмтылды. б) Дайындалды, әзірленді, сайланды. Қанатын қомдандырды. Ынталандырды, күш-жігер берді, демеу болды. Қанатының астына тықты. Қорғаштады, қорғады. Қанаты талды. а) Құс болдырып ұша алмай қалды. ә) Шаршап-шалдықты, қажыды.
ҚАНАТ = #етістік. 1. Жарақат алу, денеге зақым келтіру. 2. Қан ағызу. 3. Қан шығару.
ҚАНАТЖАПЫРАҚ #зат есім. ботаникалық. Қырық құлақтың жапырақтан гөрі бұтаққа көбірек ұқсайтын, тақтасы бірнеше қайтара салаланып күрделіленген, ұшынан шексіз өсе беретін өте ірі жапырағы.
ҚАНАТЖЕМІС #зат есім. #өсімдік. <лат. thlаspi> Орамжапырақ тұқымдасына жататын бір және көпжылдық өсімдік.
ҚАНАТ-ҚҰЙРЫҚ #зат есім. 1. Құстың қанаты мен құйрығы. 2. Сүйеніш, тірек. Қанат-құйрық болды. Бірбірін сүйеніш етті, тірек қылды.
ҚАНАТСЫЗ #сын есім. 1. Қанаты жоқ, қанаты болмаған. 2. #ауыспалы мағына. Сүйенері, сенері жоқ, үмітсіз.
ҚАНАТСЫЗДАР #зат есім. #зоологиялық. <лат. аpterуgоta> Жәндіктер класының класс тармағы.
ҚАНАТТА = #етістік. #қолөнер. Қанатқанат етіп тігу.
ҚАНАТТАЙ #сын есім. Қанат сияқты, қанат тәрізді.
ҚАНАТТАН = #етістік. 1. Қанат біту, қанат өсіп шығу. 2. #ауыспалы мағына. Өсіп жетілу. 3. #ауыспалы мағына. Шабыттану, рухтану, жігерлену.
ҚАНАТТАНДЫР = #етістік. Қанат бітіру, рухтандыру, жігерлендіру.
ҚАНАТТАНДЫРУ деген ҚАНАТТАНУ деген ҚАНАТТАС #сын есім. 1. қргелес, көршілес, жалғас. 2. Қатарлас, тұстас, замандас.
ҚАНАТТАС = #етістік. 1. Шектесу, жалғасу, іргелесу. 2. Қатарласу, жарысу.
ҚАНАТТАСТЫҚ #зат есім. Іргелестік, шектестік, көршілестік.
ҚАНАТТАСТЫР = #етістік. Қанаттас, іргелес, қатар орналастыру, жайғастыру.
ҚАНАТТАСТЫРУ деген ҚАНАТТАСТЫРЫЛ = #етістік. Қабаттастыра, қапталдастыра орналастырылу.
ҚАНАТТАСТЫРЫЛУ деген ҚАНАТТАСУ деген ҚАНАТТЫ #сын есім. 1. Қанаты бар, қанат жасалған; қоршауы бар. 2. #ауыспалы мағына. Талапты, жігерлі. Қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқыттырмай. Ешбір жәбір-жапа көрсеттірмей, қиянат жасатпай, қорғаштап; аялап бағыпқағып. Қанатты жәндіктер. #зоологиялық. <лат. pterуgоta> Жәндіктер табының бір тап тармағы. Қанатты зымыран. #әскери сөз. Бір рет қолданылатын, ұшқышсыз қанатты ұшу аппараты. Қанатты ит. #мифологиялық. Жүйрік тазыда көрінбейтін қанат болады деген нанымнан шыққан мифтік хайуан. Қанатты сөз. әдеб. Нысаналы ойға дәл тиетін, жалпы қолданысқа енген бейнелі сөз, тұжырымды ой, әуезді ұйқасқа құрылған өрнекті сөз тіркестері.
ҚАНАТТЫҚ #сын есім. Қанат боларлық, қанатқа жарарлық.
ҚАНАТУ деген ҚАНАТША 1#омоним #зат есім. 1. #техникалық. Кішірек қанат сияқты мәшиненің бөлшегі. 2. #ботаникалық. Кішкене қанатқа ұқсас өсімдік тұқымының бір бөлігі.
ҚАНАТША 2#омоним #үстеу. Қанат сияқтанып, қанатқа ұқсап.
ҚАНАУ деген ҚАНАУСЫЗ #сын есім. Біреудің еңбегін пайдаланбайтын, қанау жоқ.
ҚАНАУШЫ #зат есім. Біреудің еңбегін қанау арқылы пайда табушы өндіріс орны, жеке тұлға.
ҚАНАУШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Біреудің еңбегін қанау арқылы пайда табушылық. 2. #экономикалық. Өндіріс орындары иелерінің басқа біреудің еңбегіне қиянат жасауы, оның өнімін зорлықпен иемденуі.
ҚАНҒЫЗ = #етістік. Шөлін қандыру; құмардан шыққызу.
ҚАНҒЫЗУ деген ҚАНДА = #етістік. Қанға бояу, қанға батыру.
ҚАНДАЙ #есімдік. 1. Бір нәрсенің түртүсін, сапасын, түрлі белгілерін білу үшін қойылатын сұрау сөз. 2. Ерекше таңданыптаңырқаушылықты білдіретін керемет, өте, тым деген мағынадағы сөзқолданыс. 3. Кез келген. 4. Белгілі бір істің нақ болғандығын, дұрыстығын, растығын күшейту үшін айтылады. Қандай да болсын. Кез келген, әрбір. Қандай заман күн болды. Басқа түскен қиын-қыстау тірлік мағынасында. Қандай кесел келгенін. Не қара басқанын, не болғанын деген мағынада. Қандай керемет. Қандай ғанибет. Қандай шараң бар? Амал жоқ, амалсыз.
ҚАНДАЙЛЫҚ #зат есім. 1. Қалай болушылық, қандай екендік. 2. #сөйлеу. Қандай.
ҚАНДАЙЛЫҚТЫ #сын есім. сөйлеу. Қаншалықты.
ҚАНДАЙША #есімдік. #сөйлеу. Қандай, қалай.
ҚАНДАЙЫН #есімдік. #поэтикалық. Қандай.
ҚАНДАҚ #зат есім. #көнерген сөз. Қазылған ор, апан.
ҚАНДАЛ = #етістік. Қанға боялу, қан болу.
ҚАНДАЛА #зат есім. 1. Адам қанын сорып тіршілік ететін паразит. 2. #термин. зоологиялық. <лат. hemіptera>Өсімдік қабығында, жапырағында болатын, денесі сопақша, жартылай қатты қанатты жәндік.
ҚАНДАЛАША #үстеу. Қандалаға ұқсап, қандала сияқтанып.
ҚАНДАЛАШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. cіmісіfuga> Сарғалдақ тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдіктер.
ҚАНДАЛМА #зат есім. #көнерген сөз. Қандас, бауыр.
ҚАНДАЛУ деген ҚАНДАН = #етістік. Қан болу, қанға боялу.
ҚАНДАНДЫР = #етістік. Қанға батыру, қанға малу.
ҚАНДАНДЫРУ деген ҚАНДАНУ деген ҚАНДАС #сын есім. 1. Шығу тегі бір, бауырлас. // Бауырлас, туыс адам. // Қандастық, туыстық, бауырластық. 2. Қанды көйлек, майдандас. // Қанды көйлек дос, майдандас жолдас. // Бiрге соғысқан майдандас болған жауынгер досына (достарына) қарата айтылған жақын тарту мәніндегi атауыш сөз. Қандас құдалық. #этнографиялық. Туыстас, түбі, тегі бір отбасылардың қыз алысып, қыз берісуі.
ҚАНДАС = #етістік. Кескілесе шайқасу, жанталаса күресу.
ҚАНДАСТЫҚ #зат есім. Қандас болушылық.
ҚАНДАСТЫР = #етістік. Туыстастыру, серт арқылы, қан арқылы жақындастырып, туыстастыру.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий