Толковый словарь казахского языка: Қазыс>
АЛЫМ-ҚАЗЫНА #зат есім. Қазынаға құю үшін жиналатын салық.
ҚАЗЫ 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. тамақ өнеркəсібі. 1. Жылқының майлы қабырғасын етегімен қосып тұздап, ішекке тығып жасаған ұлттық тағам. 2. Жылқының төстіктен төменгі майлы еті. Қазы айналдырды. Жуан iшекке жылқының қабырға майын салып қазы жасады. Қазы байлады. Май бітті, семірді, жұнттай болды. Қазы мен қарта. #этнографиялық. Қазы-қарта. Қазыны бұзбай салды. Қазыны тұтастай, бүтіндей, бөлшектемей пісірдi. Қазысы қарыс бие. Семіз, әбден жараған бие. Қазысы үш елі. а) Қазысы майлы, қазының майы үш елідей. ә) Бар, бай, әулетті адам, отбасы туралы.
ҚАЗЫ 2#омоним #зат есім. 1. #көнерген сөз. Жүгініске келгендерге шариғат жолы бойынша үкім айтатын, әдетғұрыптардың дәйекті түрде орындалуын бақылайтын әкім; мұсылмандық сот. 2. #ауыспалы мағына. Бір нәрсеге билік айтушы, төреші; қара қылды қақ жарған, әділ адам. 3. #ауыспалы мағына. #жаңасөз. Спорт ойындарының төрешісі; судья, арбитр. Қазыға жүгінді. Қазы алдына барып, арызөтінішін айтты. Қазыға салды. Төрелікке, талқыға түсірді. Қазылар алқасы. <франц. jury> Жарыс, көрме, конкурстарда сыйлықтар мен марапаттауларды белгілеу үшін арнайы шешім шығаруға тағайындалған мамандар тобы; Өнер сайысына, ақындар айтысына, жарысқа төрелік етушілер.
ҚАЗЫ 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Қауынның тәтті жері, ішкі жағы.
ҚАЗЫ 4#омоним #зат есім. діни. 1. Жаулап алушы. 2. Ескі ғазауатшы (ислам діні үшін күресуші, соғысушы), соғыстан өздерінің ерлігін көрсете алғандарға берілетін құрметті атақ. 3. #ауыспалы мағына. Әділетті соғыс қаһарманы, жауынгер.
ҚАЗЫҚ #зат есім. 1. Жерге қағып, жіп, арқан т.б. байлауға арналған ұшы үшкір, кішірек келген ағаш я темір. 2. #этнографиялық. Қазақ дүниетанымындағы әлемдік ағаш, әлемдік тау бейнелерімен мазмұндасғарыштық байланыстың симâолы. 3. #ауыспалы мағына. Отбасы негізі, сүйеніш. 4. #ауыспалы мағына. Тоқтау, тірек. Қазығына айналған аттай. Айналшықтап бір жерге бірнеше рет қайта соғу туралы. Қазығына қара айналдырды. Мал бітірді. Қазық аяқ. а) тіп-тік, түптүзу аяқ; сидиған. ә) #сөйлеу. Сұлу көріну үшін аяғына биік өкше туфли киген бикеш. Қазық аяқ қара кемпір. Пәлежаланың бәрін білетін алаяқ қу кемпір деген мағынада. Қазық бас. Желке тұсы жоқ, шығыңқы емес, басы қақиған (адам). Қазық болды. а) Елге сүйеніш, таяныш болды. ә) Бір нәрсеге негіз болды, тірек болды. Қазық болу. Сүйеніш, таяныш болу. Қазық жұтқандай болды. Илікпеді, тік тұрды. Қазық қағып, көлеңкесіне бұзау байлады. Күн көрсетпеді, аяққолын жұмыспен байлап, еркіне жібермеді деген мағынада айтылады. Қазық қаққандай. Қазық қағып жатқандағыдай дыбыс шығару. Қазық қақты. Болашақ қаланың, не селоның, үйдің орнына ең алғаш рет белгі салды. Қазық қақтырды. Белгі салдырды. Қазыққа сүрінгендей болып. Жолындағы көзге көрінбейтін, бірақ үлкен кедергілерді байқамай.
ҚАЗЫ-ҚАРТА #зат есім. #этнографиялық. тамақ өнеркəсібі. Жылқының қадірлі саналатын қазысы мен қартасы.
ҚАЗЫҚБАС қазықбас ер. Алдыңғы қасы (басы) қақиған, қазмойын ер.
ҚАЗЫҚБАУ #зат есім. #этнографиялық. Жіпті бір нәрсеге екі рет орап барып, ұштарын бекітетін байлау әдісі. Қазықбау шалып байлады. Жіпті, шылбырды т.б. қазықбау әдісімен (орап, шалып) байлады.
ҚАЗЫҚБАУЛА = #етістік. Қазықбау шалып байлау.
ҚАЗЫҚБАУЛАН = #етістік. Қазықбау шалынып байлану.
ҚАЗЫҚБАУЛАНУ деген ҚАЗЫҚБАУЛАУ деген ҚАЗЫҚБАУШАЛА = #етістік. #сөйлеу. Қазықбау шалып байлау.
ҚАЗЫҚБАУШАЛАУ деген ҚАЗЫҚСЫЗ #сын есім. Қазық қақпайақ, қазықтың қатысынсыз.
ҚАЗЫҚСЫЗДЫҚ #зат есім. Қазықтыңжоқтығы, қазық болмағандық.
ҚАЗЫҚТА = #етістік. #сөйлеу. 1. Қазық қағу, малды арқандап, жерге қазық қағып байлау. 2. Ұшып кетпес үшін қазықтың көмегімен арлыберлі арқан жүргізіп бастыру, қымтау.
ҚАЗЫҚТАЙ #сын есім. Түптүзу, тіп-тік, қақиған. Қазықтай қадалды. Тікесінентік түсті, шаншылды. Қазықтай қатты. Тікесінентік тұрды; қыбыр етпеді, қозғалмады.
ҚАЗЫҚТАУ деген ҚАЗЫҚТАУЛЫ #сын есім. Қазыққа байланған, мықтап бекітілген.
ҚАЗЫҚТЫҚ #сын есім. Қазық боларлық, қазыққа жарарлық.
ҚАЗЫҚҰРТ #зат есім. #өсімдік. <лат. fіlаgo> Биіктігі 45–50 см, сабағы тік, ақшыл не сұр түсті, бір жылдық шөптесін өсімдік.
ҚАЗЫҚША 1#омоним #зат есім. Кішкене қазық.
ҚАЗЫҚША 2#омоним #үстеу. Қазық тәрізді, қазық сияқты. Қазықша қаздитты. Аяғын түптүзу, тіп-тіке етіп ұстады.
ҚАЗЫЛ = #етістік. 1. Шұңқыр жасалу, ойылу, топырағы алынып, қопарылу. 2. Канал жасалу. 3. Қазба байлықтар табылу. 4. #ауыспалы мағына. Сарылу, таусылу, шарасы таусылу.
ҚАЗЫЛАП 1#омоним #үстеу. сөйлеу. Қазы жасап, қазы істеп.
ҚАЗЫЛАП 2#омоним #үстеу. Өлшеп, мөлшерлеп, шамалап.
ҚАЗЫЛУ деген ҚАЗЫЛЫ #сын есім. Семіз, қоңды, қазысы қалың.
ҚАЗЫЛЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. Қазы болушылық, қазы міндетін атқарушылық. 2. Билік, төрелік. Қазылық етті [ жасады ]. Төрелік жасады.
ҚАЗЫЛЫҚ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. Жылқының қабырғасы мен қабырға майы; қазы боларлық жері.
ҚАЗЫМЫР 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Темір көсеудің ұшы үшкірлеу болып істелген түрі.
ҚАЗЫМЫР 2#омоним #сын есім.#жағымсыз. Не болса соны айтып, жөнсіз қазбалайтын, көп сөйлейтін, мазасыз (адам).
ҚАЗЫМЫРЛА = #етістік. Мазалап көп сөйлеу, не болса соны айтып қазбалау.
ҚАЗЫМЫРЛАН = #етістік. Мазаны алу, не болса соны айту, сұрау, ескерту.
ҚАЗЫМЫРЛАНУ деген ҚАЗЫМЫРЛАУ 1#омоним #сын есім. Аздап қазымыр, мазасыз.
ҚАЗЫМЫРЛАУ 2#омоним деген ҚАЗЫМЫРЛЫҚ #зат есім. Қазымыр болушылық, қазып, қазбалап көп сөйлеушілік; мазасыздық.
ҚАЗЫМЫРША #үстеу. Қазымыр адам тәрізді, қазымыр сияқты.
ҚАЗЫН = #етістік. іздену.
ҚАЗЫНА 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Дүние-мүлік, жиһаз; бағалы заттар (алтын, күміс, т.б.); материалдық байлық. 2. Жер қойнауындағы қазба байлық; кен, руда. 3. Мәдениет, әдебиет ескерткіштері, асыл мұра; рухани байлық. 4. #ауыспалы мағына. Ешқандай нәрсеге айырбасталмайтын, қимас зат, сезім. 5. #ауыспалы мағына. Іштегі сезім, талант, #өнертану. Қазына ашты. Мол байлықты тапты.
ҚАЗЫНА 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Өкімет, мемлекет, қоғам. Қазынаға түсірді. Мемлекет мүлкіне айналдырды, өкіметке өткізді. Қазына жері. #сөйлеу. Мемлекет жері.
ҚАЗЫНА 3#омоним #зат есім. діни. Құдірет.
ҚАЗЫНАДАЙ #сын есім. Қадірлі, қымбат заттай, байлықтай.
ҚАЗЫНАҚ #зат есім. жергілікті сөз. Ойма, қобы.
ҚАЗЫНАЛЫ #сын есім. Қазынасы мол; дәулетті.
ҚАЗЫНАЛЫҚ #сын есім. Мемлекет қарамағындағы, өкіметке қарасты; қоғамдық. Қазыналық саясат. #экономикалық. Үкіметтің салық салу және бюджет шығыстары саласындағы саясаты.
ҚАЗЫНА-МҰРА #зат есім. Тарихи, мәдени маңызы бар мұралар.
ҚАЗЫНА-МҮЛІК #зат есім. Асыл зат, жиһаз.
ҚАЗЫНАСЫЗ #сын есім. Қымбат бұйымдары, асыл заттары жоқ; қазба байлық кездеспейтін.
ҚАЗЫНАУЫР #зат есім. жергілікті сөз. Оймауыр (қазынақ шығарғыш сайман).
ҚАЗЫНАШЫ #зат есім. Қазына байлығын сақтай тын адам; қазына ұстаушы.
ҚАЗЫНАШЫЛЫҚ #зат есім. Мемлекеттің материалдық байлығын басқаратын мекеме.
ҚАЗЫНДЫ 1#омоним #зат есім. Қазылған жер.
ҚАЗЫНДЫ 2#омоним #сын есім. Қазылған, қазылып тас талған.
ҚАЗЫНУ деген ҚАЗЫС = #етістік. Қазу жұмысын бірлесе атқару.
ҚАЗЫСУ деген ҚАЗЫХАНА #зат есім. #көнерген сөз. Қазының билік ісін жүргізетін үйі.
ҚАЗЫ 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. тамақ өнеркəсібі. 1. Жылқының майлы қабырғасын етегімен қосып тұздап, ішекке тығып жасаған ұлттық тағам. 2. Жылқының төстіктен төменгі майлы еті. Қазы айналдырды. Жуан iшекке жылқының қабырға майын салып қазы жасады. Қазы байлады. Май бітті, семірді, жұнттай болды. Қазы мен қарта. #этнографиялық. Қазы-қарта. Қазыны бұзбай салды. Қазыны тұтастай, бүтіндей, бөлшектемей пісірдi. Қазысы қарыс бие. Семіз, әбден жараған бие. Қазысы үш елі. а) Қазысы майлы, қазының майы үш елідей. ә) Бар, бай, әулетті адам, отбасы туралы.
ҚАЗЫ 2#омоним #зат есім. 1. #көнерген сөз. Жүгініске келгендерге шариғат жолы бойынша үкім айтатын, әдетғұрыптардың дәйекті түрде орындалуын бақылайтын әкім; мұсылмандық сот. 2. #ауыспалы мағына. Бір нәрсеге билік айтушы, төреші; қара қылды қақ жарған, әділ адам. 3. #ауыспалы мағына. #жаңасөз. Спорт ойындарының төрешісі; судья, арбитр. Қазыға жүгінді. Қазы алдына барып, арызөтінішін айтты. Қазыға салды. Төрелікке, талқыға түсірді. Қазылар алқасы. <франц. jury> Жарыс, көрме, конкурстарда сыйлықтар мен марапаттауларды белгілеу үшін арнайы шешім шығаруға тағайындалған мамандар тобы; Өнер сайысына, ақындар айтысына, жарысқа төрелік етушілер.
ҚАЗЫ 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Қауынның тәтті жері, ішкі жағы.
ҚАЗЫ 4#омоним #зат есім. діни. 1. Жаулап алушы. 2. Ескі ғазауатшы (ислам діні үшін күресуші, соғысушы), соғыстан өздерінің ерлігін көрсете алғандарға берілетін құрметті атақ. 3. #ауыспалы мағына. Әділетті соғыс қаһарманы, жауынгер.
ҚАЗЫҚ #зат есім. 1. Жерге қағып, жіп, арқан т.б. байлауға арналған ұшы үшкір, кішірек келген ағаш я темір. 2. #этнографиялық. Қазақ дүниетанымындағы әлемдік ағаш, әлемдік тау бейнелерімен мазмұндасғарыштық байланыстың симâолы. 3. #ауыспалы мағына. Отбасы негізі, сүйеніш. 4. #ауыспалы мағына. Тоқтау, тірек. Қазығына айналған аттай. Айналшықтап бір жерге бірнеше рет қайта соғу туралы. Қазығына қара айналдырды. Мал бітірді. Қазық аяқ. а) тіп-тік, түптүзу аяқ; сидиған. ә) #сөйлеу. Сұлу көріну үшін аяғына биік өкше туфли киген бикеш. Қазық аяқ қара кемпір. Пәлежаланың бәрін білетін алаяқ қу кемпір деген мағынада. Қазық бас. Желке тұсы жоқ, шығыңқы емес, басы қақиған (адам). Қазық болды. а) Елге сүйеніш, таяныш болды. ә) Бір нәрсеге негіз болды, тірек болды. Қазық болу. Сүйеніш, таяныш болу. Қазық жұтқандай болды. Илікпеді, тік тұрды. Қазық қағып, көлеңкесіне бұзау байлады. Күн көрсетпеді, аяққолын жұмыспен байлап, еркіне жібермеді деген мағынада айтылады. Қазық қаққандай. Қазық қағып жатқандағыдай дыбыс шығару. Қазық қақты. Болашақ қаланың, не селоның, үйдің орнына ең алғаш рет белгі салды. Қазық қақтырды. Белгі салдырды. Қазыққа сүрінгендей болып. Жолындағы көзге көрінбейтін, бірақ үлкен кедергілерді байқамай.
ҚАЗЫ-ҚАРТА #зат есім. #этнографиялық. тамақ өнеркəсібі. Жылқының қадірлі саналатын қазысы мен қартасы.
ҚАЗЫҚБАС қазықбас ер. Алдыңғы қасы (басы) қақиған, қазмойын ер.
ҚАЗЫҚБАУ #зат есім. #этнографиялық. Жіпті бір нәрсеге екі рет орап барып, ұштарын бекітетін байлау әдісі. Қазықбау шалып байлады. Жіпті, шылбырды т.б. қазықбау әдісімен (орап, шалып) байлады.
ҚАЗЫҚБАУЛА = #етістік. Қазықбау шалып байлау.
ҚАЗЫҚБАУЛАН = #етістік. Қазықбау шалынып байлану.
ҚАЗЫҚБАУЛАНУ деген ҚАЗЫҚБАУЛАУ деген ҚАЗЫҚБАУШАЛА = #етістік. #сөйлеу. Қазықбау шалып байлау.
ҚАЗЫҚБАУШАЛАУ деген ҚАЗЫҚСЫЗ #сын есім. Қазық қақпайақ, қазықтың қатысынсыз.
ҚАЗЫҚСЫЗДЫҚ #зат есім. Қазықтыңжоқтығы, қазық болмағандық.
ҚАЗЫҚТА = #етістік. #сөйлеу. 1. Қазық қағу, малды арқандап, жерге қазық қағып байлау. 2. Ұшып кетпес үшін қазықтың көмегімен арлыберлі арқан жүргізіп бастыру, қымтау.
ҚАЗЫҚТАЙ #сын есім. Түптүзу, тіп-тік, қақиған. Қазықтай қадалды. Тікесінентік түсті, шаншылды. Қазықтай қатты. Тікесінентік тұрды; қыбыр етпеді, қозғалмады.
ҚАЗЫҚТАУ деген ҚАЗЫҚТАУЛЫ #сын есім. Қазыққа байланған, мықтап бекітілген.
ҚАЗЫҚТЫҚ #сын есім. Қазық боларлық, қазыққа жарарлық.
ҚАЗЫҚҰРТ #зат есім. #өсімдік. <лат. fіlаgo> Биіктігі 45–50 см, сабағы тік, ақшыл не сұр түсті, бір жылдық шөптесін өсімдік.
ҚАЗЫҚША 1#омоним #зат есім. Кішкене қазық.
ҚАЗЫҚША 2#омоним #үстеу. Қазық тәрізді, қазық сияқты. Қазықша қаздитты. Аяғын түптүзу, тіп-тіке етіп ұстады.
ҚАЗЫЛ = #етістік. 1. Шұңқыр жасалу, ойылу, топырағы алынып, қопарылу. 2. Канал жасалу. 3. Қазба байлықтар табылу. 4. #ауыспалы мағына. Сарылу, таусылу, шарасы таусылу.
ҚАЗЫЛАП 1#омоним #үстеу. сөйлеу. Қазы жасап, қазы істеп.
ҚАЗЫЛАП 2#омоним #үстеу. Өлшеп, мөлшерлеп, шамалап.
ҚАЗЫЛУ деген ҚАЗЫЛЫ #сын есім. Семіз, қоңды, қазысы қалың.
ҚАЗЫЛЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. Қазы болушылық, қазы міндетін атқарушылық. 2. Билік, төрелік. Қазылық етті [ жасады ]. Төрелік жасады.
ҚАЗЫЛЫҚ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. Жылқының қабырғасы мен қабырға майы; қазы боларлық жері.
ҚАЗЫМЫР 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Темір көсеудің ұшы үшкірлеу болып істелген түрі.
ҚАЗЫМЫР 2#омоним #сын есім.#жағымсыз. Не болса соны айтып, жөнсіз қазбалайтын, көп сөйлейтін, мазасыз (адам).
ҚАЗЫМЫРЛА = #етістік. Мазалап көп сөйлеу, не болса соны айтып қазбалау.
ҚАЗЫМЫРЛАН = #етістік. Мазаны алу, не болса соны айту, сұрау, ескерту.
ҚАЗЫМЫРЛАНУ деген ҚАЗЫМЫРЛАУ 1#омоним #сын есім. Аздап қазымыр, мазасыз.
ҚАЗЫМЫРЛАУ 2#омоним деген ҚАЗЫМЫРЛЫҚ #зат есім. Қазымыр болушылық, қазып, қазбалап көп сөйлеушілік; мазасыздық.
ҚАЗЫМЫРША #үстеу. Қазымыр адам тәрізді, қазымыр сияқты.
ҚАЗЫН = #етістік. іздену.
ҚАЗЫНА 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Дүние-мүлік, жиһаз; бағалы заттар (алтын, күміс, т.б.); материалдық байлық. 2. Жер қойнауындағы қазба байлық; кен, руда. 3. Мәдениет, әдебиет ескерткіштері, асыл мұра; рухани байлық. 4. #ауыспалы мағына. Ешқандай нәрсеге айырбасталмайтын, қимас зат, сезім. 5. #ауыспалы мағына. Іштегі сезім, талант, #өнертану. Қазына ашты. Мол байлықты тапты.
ҚАЗЫНА 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Өкімет, мемлекет, қоғам. Қазынаға түсірді. Мемлекет мүлкіне айналдырды, өкіметке өткізді. Қазына жері. #сөйлеу. Мемлекет жері.
ҚАЗЫНА 3#омоним #зат есім. діни. Құдірет.
ҚАЗЫНАДАЙ #сын есім. Қадірлі, қымбат заттай, байлықтай.
ҚАЗЫНАҚ #зат есім. жергілікті сөз. Ойма, қобы.
ҚАЗЫНАЛЫ #сын есім. Қазынасы мол; дәулетті.
ҚАЗЫНАЛЫҚ #сын есім. Мемлекет қарамағындағы, өкіметке қарасты; қоғамдық. Қазыналық саясат. #экономикалық. Үкіметтің салық салу және бюджет шығыстары саласындағы саясаты.
ҚАЗЫНА-МҰРА #зат есім. Тарихи, мәдени маңызы бар мұралар.
ҚАЗЫНА-МҮЛІК #зат есім. Асыл зат, жиһаз.
ҚАЗЫНАСЫЗ #сын есім. Қымбат бұйымдары, асыл заттары жоқ; қазба байлық кездеспейтін.
ҚАЗЫНАУЫР #зат есім. жергілікті сөз. Оймауыр (қазынақ шығарғыш сайман).
ҚАЗЫНАШЫ #зат есім. Қазына байлығын сақтай тын адам; қазына ұстаушы.
ҚАЗЫНАШЫЛЫҚ #зат есім. Мемлекеттің материалдық байлығын басқаратын мекеме.
ҚАЗЫНДЫ 1#омоним #зат есім. Қазылған жер.
ҚАЗЫНДЫ 2#омоним #сын есім. Қазылған, қазылып тас талған.
ҚАЗЫНУ деген ҚАЗЫС = #етістік. Қазу жұмысын бірлесе атқару.
ҚАЗЫСУ деген ҚАЗЫХАНА #зат есім. #көнерген сөз. Қазының билік ісін жүргізетін үйі.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий