Толковый словарь казахского языка: ҚЫРЫҚ

Слово: Казахский язык Русский язык Английский язык Найти

| ҚЫРЫҚ #санесім. 1. Отыз тоғыз бен қырық бірдің арасындағы есептік сан; 40 санының атауы. // Қырық жас. 2. #ауыспалы мағына. Көп, мол, қыруар. Қырық бір шөптің басы болсаң, ақ басы қара қойдың құмалағы болсаң, ақ сөйле! #көнерген сөз. Жолаушының сапарын, аманесендігін, не бір оқиға барысын, я болмаса жоғалған малмүліктi болжау үшін құмалақшылар, балгер, бақсылар, тәуіптер құмалақ ашарда айтылатын сөз. Қырық жамау. а) шоқпыт-шоқпыт, бірнеше жеріне жамау түскен, тозығы жеткен. ә) #бейнелі сөзқолданыс. Назалы, қайғылы, ренішті, көп қайғыға, қасіретке ұшыраған. Қырық жерге қойма қойды. Неше түрлі қулық-сұмдық ойлады. Қырық жеті. #көнерген сөз. #этнографиялық. Айттырылған қызға төленетін қалыңмал мөлшері [ Қырық жеті мынадай бөлікке бөлініп аталады: бас жақсы – 10 жылқы; құлынды бие – 16 жылқы; құнан; құнажын (3 жасар жылқы мен бие) – 7 бас; тайқұнан – 7 бас; жеке ту бие, жанама жақсы (жылқы немесе түйе); аяқ жақсы – 7 бас; барлығы – 47 бас ]. Қырық жеті мал. #этнографиялық. Қызға берілетін қалыңмал. Қырық жыл [ жылдай ]. Өте ұзақ уақыт, көп уақыт бойы. Қырық жылғы. а) Баяғыдан келе жатқан, бұрыннан бар, тым көне, ескі, өңі тайған. ә) Естен шығып кеткен ертедегі оқиға, жасырып жүретін әңгіме. Қырық жыл қырғын болса да. Қандай қиямет, қиын-қыстау болса да. Қырық жыл қырғын болса да, ажалды өледі [ жетеді ]. Көрер жарығы бар, бұл өмірден дәмтұзы әлі таусылмаған адамға ажал алыс деген мағынада. Қырық жілік болғыр! #қарғыс сөз. Сойылғыр, өлгір деген мағынада (көбіне, қара малға айтылады). Қырық кемпірдің қалауынан жиылған. #жергілікті сөз. Қырық ру, әртүрлі. Қырық күн қырғын, мың күн сүргін. Қысылтаяң, қиын-қыстау жағдай, тар кез. Қырық күн [ түн ] ойын, қырық күн тойын қылды [ жасады ]. Үлкен қуаныштың құрметіне (үйлену, сәбилі болу т.б.) балуан күрестіріп, ат шаптырып, көкпар тартыстырып, ұлан-асыр той өткізді. Қырық күн шілде. Жаздың нағыз ыстық кезі, 2224 маусымнан 24 тамызға дейін 40 күнге созылатын ыстық шақ. Қырық күн шілде түсті. Ап-тап ыстық келді. Қырық күншілік жер. Ұзақ, алыс жер. Қырық кісi. Көп адам. Қырық қабат. а) Қалың, бірнеше қабат. ә) Бiрнеше рет. б) #экспрессивті. Өте биік, басты айналдыратын. Қырық қабырғасы қайысты. Әбден күйзеліп, қайғырды. Қырық қазанның [ қырық үйдің қазанының ] құлағын тістедi. Қыдырып жүріп, әр үйден тамақ iштi. Қырық қақпан құрды. Түрлі айла, амалшарғы жасады. Қырық қаншада. #жергілікті сөз. Қырықтың үстінде деген мағынада. Қырық қара нар майына суарды. фолüк. Жебе жасайтын қу ағашты нардың майымен сылап, майсіңді етті. Қырық құбылды. Сан рет өзгерді, әртүрлі көрініс берді. Қырық құлаш. Өте ұзын. Қырық құрау [ құрақ ]. а) Әбден тозығы жеткен, жамау-жасқау. ә) Біркелкі емес, ойдан-қырдан, ананмұнан құралған, алуан түрлі. Қырық құраулы. Әбден тозығы жеткен, шұрық тесік; жамауы көп. Қырық қырлы. Алуан түрлі, жан-жақты. Қырық пышақ. Араз, өш, өзара қырқысқан. Қырық пышақ болды. Өзара таласыптартысты, қырқысты, жанжалдасты, керістi. Қырық ру. Әр рудан құралған, әр жерден жиналған құрама. Қырық саққа жүгіртті. Сан түрлі құбылтты, түрлендірді. Қырық сан қырым жұрты. Түрлі рутайпадан құралған ел. Қырық серкеш. #этнографиялық. Нағашы мен жиен арасындағы әзілқалжың, сыйластыққа негізделген туыстық қатынасқа байланысты ғұрып. Қырық сідік. Жасырын жүрістен туған бала. Қырық темірдің қылауы. Әртүрлі, қырық ру. Қырық тесік. Бүтін жері жоқ, саутамтығы жоқ, шұрық тесік. Қырық түрлі. Алуан түрлі, сан алуан. Қырықтың бірі Қыдыр [ деген ]. Үйге келген адамның бірі болмаса бірі құт, береке әкелуші; әрбір адамнан жақсылық күт, әркімнің өзінше шарапаты болады. Қырық шырақ жақты. #этнографиялық. Қайтыс болған адамның рухына арнап қырқына дейін қырық шырақ жақты. Қырық ру. Аннанмұнан құралған, құранды. Қырық үйдің қылауынан. Сүйегі сынған адамға қырық үйден ас әкеліп беру ырымы туралы айтылады.
| ҚЫРЫҚ = #етістік. Өткір қарумен кесу, қию.