Толковый словарь казахского языка: тіріс
ҚОРЕКТІК-ТІРЕКТІК : қоректік-тіректік ұлпа. #биологиялық. Көпжасушалы жануарлар ағзасында ұрықтық дамудың алғашқы сатыларындаақ эпителий ұлпаларымен қатар жетілетін ұлпа.
ӨЛГЕН-ТІРІЛГЕН : өлген-тірілгеніне қарамады. Ештеңені елең қылмады, ескермеді. Өлгентірілгенін білмеді. Жантәнін салды, жанын аямады.
ӨЛІП-ТІРІЛ = #етістік. 1. Өлім аузынан қалу, жаны аман қалу. 2. #ауыспалы мағына. Жантәнін салу, бар күшжігерін жұмсау. 3. #ауыспалы мағына. Ынтық болу, өліп-өшу. Өліптірілгеніне қарамады. Еш нәрсені елемеді, жанын салды.
ӨЛІП-ТІРІЛУ деген ӨЛІ-ТІРІСІ #зат есім. Барыжоғы, аманесендігі.
ТІРГІЗ = #етістік. #сөйлеу. Тірілткізу, қалпына келтіргізу.
ТІРЕ = #етістік. 1. Таяп қою, тақау, сүйеу. 2. істің ретін, бағытын бір нәрсеге апарып нұсқау, ыңғайлау. Тірерге тұяқ қалдырмады [ қоймады ]. Малдан жұрдай етті, ештеңе қалдырмады. Тіреп тұр. Бір істің тұтқасын ұстап тұр деген мағынада.
ТІРЕК #зат есім. 1. Үй, қора, шахта т.б. бел ағаштарын тіреп қоятын тірек ағаш. 2. #ауыспалы мағына. Сүйенер сүйеніш, таяныш. Тірегі жоқ. Сүйенері жоқ, панасыз. Тірек пункті. #әскери сөз. Инженерлік тұрғыдан жабдықталған, атыс құралдарымен толық жасақталған айнала қорғанысқа бейімделген жергілікті жер өңірі, қорғаныс позицияларының (қорғаныс ауданының) бір бөлігі. Тірек сырық. Жеміс ағаштарының бұтағынан жеміс түсіруге лайықталған ұшы айыр сырық. Тірек табан. #техникалық. Ауылшаруашылығы мәшинесінің тетігі. Тірек ұлпа. #ботаникалық. Өсімдікке беріктік қасиет беретін ұлпа.
ТІРЕКСІЗ #сын есім. Сүйенер сүйеніші жоқ, таянышсыз.
ТІРЕКТЕ = #етістік. Негіздеу, тиянақтау.
ТІРЕКТЕН = #етістік. Негіздену, тиянақтану.
ТІРЕКТЕНУ деген ТІРЕКТЕУ деген ТІРЕКТІ #сын есім. Тиянақты, табанды, сенімді. Тіректі геодезиялық тор. геодез. Жер бетінде топографиялық түсірімдер мен геодезиялық өлшеулер жүргізу негізінде тірек пунктінің қызметін атқаратын нүктелер жүйесі.
ТІРЕЛ = #етістік. 1. Таяп қойылу, тақалу, сүйелу. 2. Тиіп тұру. 3. #ауыспалы мағына. Тірек етілу, негізделу.
ТІРЕЛТ = #етістік. Бір нәрсеге сүйету.
ТІРЕЛТУ деген ТІРЕЛУ деген ТІРЕЛІС = #етістік. Тақалысу, тіресу.
ТІРЕЛІСУ деген ТІРЕМЕ 1#омоним #зат есім. Аяқкиімнің шажамайы тұсынан сынып кетпеуін қамтамасыз ететін, өкшесі мен табан аралығына ұлтарақ астынан салынатын жайпақ жұқа темір.
ТІРЕМЕ 2#омоним: тіреме таужыныс қысымы. #кен ісі. Тазартып қазу жұмыстары, жер асты қазбаларын жүргізу кезінде таужыныстар массивінің үстінде жатқан таужыныстар массасының реттелуі нәтижесінде қопарылған таужыныстарға, пайдалы қазылымдар массиві мен кентіректерге түсетін қысым.
ТІРЕН = #етістік. #сөйлеу. Таяну, сүйену.
ТІРЕНУ деген ТІРЕНІШ #зат есім. 1. Сүйенетін зат, таяныш, тірек. 2. #ауыспалы мағына. Арқа сүйер сенімді адам.
ТІРЕС = #етістік. 1. Бірбірімен қақтығысу, күш таластырып сіресу, арпалысу, егесу. 2. Сығылысу, тығылысу.
ТІРЕСТІР = #етістік. Сығылыстыру, тығылыстыру.
ТІРЕСТІРУ деген ТІРЕСТІРІЛ = #етістік. Тақастырылу, сүйеттірілу.
ТІРЕСТІРІЛУ деген ТІРЕСУ деген ТІРЕТ = #етістік. Бір нәрсеге сүйету.
ТІРЕТУ деген ТІРЕУ 1#омоним #зат есім. 1. Үйдің, қораның т.б. бел ағашы майысып я құлап түспеуі үшін астынан тік қоятын таяныш, бағана. 2. Қолмен ұстап не тіреп сүйенетін #зат есім. 3. #ауыспалы мағына. Сүйенер сүйеніш, сенімді таяныш, тірек. Тіреу бақан. #этнографиялық. Киіз үй тіккенде қолданылатын бақанның түрі. Тіреу болды. Медеу, сүйеу болды.
ТІРЕУ 2#омоним деген ТІРЕУЛЕН = #етістік. Жиналу, толаю, күшею.
ТІРЕУЛІ #сын есім. Тірелген, тіреп қойылған, тақалған.
ТІРЕУЛІК #сын есім. Тіреуге жарайтын, тіреу боларлық.
ТІРЕУСІЗ #сын есім. Тіреуі жоқ, тіреу қойылмаған, сүйеусіз.
ТІРЕУШІ #зат есім. Тіреу қоюшы, тіреу салушы маман.
ТІРЕУІШ #зат есім. Тіреу ретінде қойылатын діңгек, сырық.
ТІРКЕ = #етістік. 1. Тіркестіру, қосу. 2. Есепке алу, хаттау, журналға жазу.
ТІРКЕЛ = #етістік. Есепке алыну, хатталу, журналға жазылу.
ТІРКЕЛУ деген ТІРКЕЛІМ #зат есім. #экономикалық. <лат. regіstrum> Құқықтық мәні бар көрсеткіш, тізбе, кітап, есептік құжат.
ТІРКЕМ #зат есім. <лат. regіstrum> істерді, құжаттар ды, мүліктерді т.б. жазуға арналған кітап.
ТІРКЕМЕ #зат есім. Мәшиненің немесе трактордың арт жағына қосымша тіркелетін, жүк салуға арналған қорапты доңғалақты #көлік қатынасы.
ТІРКЕМЕЛІ #сын есім. Тіркемесі бар, тіркеме тіркелген.
ТІРКЕМЕШІ #зат есім. Трактор соңындағы тіркемені басқарып отыратын жұмысшы.
ТІРКЕС 1#омоним #зат есім. Қатарласқан тізбек.
ТІРКЕС 2#омоним #сын есім. Жалғас, қатар, бірінен соң бірі. Тіркес гендер. #ботаникалық. Бірігіп, тіркесіп тұқым қуалайтын, бір хромосомада шоғырланған бүкіл гендердің жиынтығы. Тіркес тұқым қуалау. #ботаникалық. Бір хромосомада шоғырланған гендер арқылы болатын тұқым қуалау.
ТІРКЕС = #етістік. Бірінің соңынан бірі шуап жалғасу, тізбектелу.
ТІРКЕСПЕ #зат есім. Бөлмелері тіркестіре орналастырылатын тұрғын үй үлгісі.
ТІРКЕСТЕ = #етістік. Соңынан қалмау, тілерсектеу.
ТІРКЕСТЕН = #етістік. Тіркестіркес болу, тізбектену.
ТІРКЕСТЕНУ деген ТІРКЕСТЕУ деген ТІРКЕСТІР = #етістік. Жалғастыру, тізбектестіру.
ТІРКЕСТІРУ деген ТІРКЕСТІРІЛ = #етістік. Жалғастырылу, тізбектестірілу.
ТІРКЕСТІРІЛУ деген ТІРКЕСУ деген ТІРКЕСІМ #зат есім. #лингвистикалық. 1. Тілдегі сөздердің бір-бірімен бірігу, байланысу тәсілі. 2. Неғұрлым жоғары деңгейдегі тіл бірліктерін жасау кезінде тілдік бірліктердің тіркеу қабілеті.
ТІРКЕСІМДІ #сын есім. Тіркесу, бір-бірімен байланысу қасиеті бар.
ТІРКЕТ = #етістік. Есепке алдыру, хатқа түсірту, тізімдету.
ТІРКЕТУ деген ТІРКЕТІЛ = #етістік. Есепке, хатқа түсіртілу, тізімдетілу.
ТІРКЕТІЛУ деген ТІРКЕУ 1#омоним #зат есім. Мәшине, тракторға қосып тіркелетін, дөңгелекті қосымша көлік, тіркеме.
ТІРКЕУ 2#омоним #зат есім. 1. Тұрған жерді көрсетіп, құжатта тіркелген белгі. 2. #заң. <лат. regіstrаtіo> Заңдылық сипат беру үшін, есепке алу мақсатымен деректерді немесе құбылыстарды тіркеп отыру үшін жасалатын жазба. Тіркеу туралы куәлік. Заңды тұлға ретінде тіркелген ұйымдарға құзыретті мемлекеттік орган беретін белгіленген үлгідегі құжат.
ТІРКЕУ 3#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Айып ретінде төленетін малға қоса берілетін қосымша, қосалқы уақ мал, дүние.
ТІРКЕУ 4#омоним деген ТІРКЕУЛІ #сын есім. 1. Бірінебірі тіркелген, матасқан, бекітілген. 2. Есепке алынған, қатталған.
ТІРКЕУШІ 1#омоним #зат есім. Трактор тіркеуінде істейтін маман.
ТІРКЕУШІ 2#омоним #зат есім. 1. #заң. Бағалы қағаздар ұстаушылар тізілімін жүргізу жөніндегі кәсіби қызметті жүзеге асыратын заңды тұлға. 2. Біреуді, бір нәрсені тіркеу жүргізетін ресми тұлға.
ТІРКЕУІШ #зат есім. #информатикалық. <ағыл. reсоrder> 1. Өңделетін немесе басқарушы ақпараттарды сақтауға арналған, 32 биттен тұратын процессордың шапшаң істейтін жадының шағын бөлігі. 2. Есептеу құрылғысының бір санды немесе сөзді уақытша сақтауға арналған шағын көлемді жад блогы; регистр.
ТІРКІС 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Ерте кездегі ағаш соқамен мойынтұрықты бірлестіріп байлайтын қайыс.
ТІРКІС 2#омоним #сын есім. жергілікті сөз. Өз айтқанынан басқаға көнбейтін қыңыр, қырсық.
ТІРЛІК #зат есім. #сөйлеу. Тіршілік. Тірлік болмады. Өмір жоқ, тіршілігі бітті. Тiрлік дабыры. Күнделіктi тұрмыстың абыр-сабыр, азан-қазан шағы. Тірлік исі. #бейнелі сөзқолданыс. Өмірсүйгіштік, өмірге құлшыныс тудыратын сезім. Тірлік нысаны. Тіршілік иесі. Тірлікті қарын билеген [ заман ]. Ішер асқа жарымаған адамдардың рухани дүниені екінші орынға ысырып, тұрмыс қамымен кетуі.
ТІРЛІК-БОЛМЫС #зат есім. Белгілі дәрежедегі іс-әрекет, халжәй, тіршіліктауқымет.
ТІРЛІКСІЗ #сын есім. 1. Тіршілік жоқ. 2. #ауыспалы мағына. Шаруасыз, ісәрекетсіз.
ТІРМІЗІК #сын есім. жергілікті сөз. Тырысып бағушылық, өлермен.
ТІРНЕК 1#омоним #зат есім. #саятшылық. Үш жасар бүркіт.
ТІРНЕК 2#омоним #зат есім. Күнделікті іс-әрекет, тірлік.
ТІРНЕКТЕ = #етістік. Аз-аздап, там-тұмдап, тырнақтап жинау. Тірнектеп жинады. Азар дегенде басын құрастырды, там-тұмдап жинады. Тірнектеп мал жинады. Бар күш қайратын жұмсап, біртіндеп мал жинады.
ТІРНЕКТЕЙ #сын есім. сөйлеу. Тырнақтай, кішкентай.
ТІРНЕКТЕН = #етістік. Там-тұмдап тырбаңдану, тырнақтап жинау.
ТІРНЕКТЕНУ деген ТІРНЕКТЕУ деген ТІРСЕК #зат есім. Жанжануарлардың артқы аяғы мен адам аяғының бүгіліпжазылуына қажетті сіңір; қылтаның жоғарғы тұсы.
ТІРСЕКТЕ = #етістік. Тірсегінен алу, соңынан қалмай, өкшелеу.
ТІРСЕКТЕС = #етістік. Соңынан қалмай ілесу, өкшелесу.
ТІРСЕКТЕСУ деген ТІРСЕКТЕТ = #етістік. Соңынан қалмай, өкшелете қуу.
ТІРСЕКТЕТУ деген ТІРСЕКТЕУ деген ТІРШІЛІК #зат есім. 1. Күнделікті іс-әрекет, өмір, тірлік. 2. Тірі жүрушілік, амансаулық. 3. #ауыспалы мағына. Белгілі бір шаруа, кәсіп. 4. Тіршілік иесі, тірі #зат есім. Тіршілігің құрсын! Бүйтіп тіршілік еткенше, тірі жүрмейақ қой. Тіршілік етті. Өмір сүрді, күн көрді. Тіршілік заттегі. #химиялық. а) Организмдердің тіршілік әрекеті нәтижесінде пайда болған химиялық қосылыстар (бірақ олардың дене құрамына кіруі міндетті емес). ә) Тіршілікті қолдау үшін қажетті химиялық элемент немесе қосылыс. Тіршілікке қабілеттілік. #биологиялық. Организмнің үнемі сыртқы ортамен қарымқатынаста болып, қоршаған орта жағдайы өзгерген кезде тіршілігін сақтап қалуға икемділігі. Тіршілік кеңістігі. а) #биологиялық. Популяцияның бір дарағына келетін, дарақтың популяция құрамында қалыпты тіршілік етуін қамтамасыз ететін орташа аудан. ә) Тамақ өндіру, техникалық дақылдар өсіру, инфрақұрылымдарымен қоса өнеркәсіп объектілерін жайғастыру және адамдардың демалып тынығуы үшін қажет аудандарды қамтитын адамның барлық қажетсінулерінің қанағаттандырылуы үшін қажет аумақ. Тіршілік ортасы. #биологиялық. Өсімдіктің, жануардың немесе тұтас биоценоздың тіршілік етуіне қажетті жағдайлары бар орта. Тіршілік сапасы. Адам экологиясында және әлеуметтік экологияда адамдардың мәдени және материалдық мұқтаждықтарға қанағаттандыру сапасын білдіру үшін кең қолданылатын ұғым. Тіршілік етті. јмір сүрді, күн көрді. Тіршілік ету. јмір сүру. Тіршілік қайығын еркін есті. #бейнелі сөзқолданыс. Өмір жолында өзіне сенімді болды, оңай игеріп әкетті. Тіршіліктің иірімі. Күнделікті өмірдің күйбеңі, қалтарысы мен қиын кезеңдері. Тірі жан тіршілігін істейді. Әркім өз тіршілікқамын жасайды деген мағынада.
ТІРШІЛІКСІЗ #сын есім. Ешбір тіршілігі жоқ, өлі. Тіршіліксіз суқойма. Құрамында биогендік заттектері өте аз болатын, тіршілік онша дамымайтын суқойма.
ТІРШІЛІКТІК #зат есім. Тіршілікке қажеттілік.
ТІРІ #сын есім. 1. Жаны бар, тіршілік етуші. 2. Өмірде бар, өмір сүріп жүрген. Тірі азап [ қорлық ]. Қиямет-қайым, мехнат. Тірі аруақ. а) Өлген адам тәріздi құр сүлдесi қалған, бейбақ. ә) Дәрменсіз адам мағынасында айтылады. Тiрi әруақ. #сөйлеу. Тiрi аруақ. Тірі бол! аман-есен, сау-саламат жүр! Тірі бейіт. Көзі тірісінде орны белгіленіп, тұрғызылған бейіт. Тірі еткенді құр етпеді. #діни. Жан бергенді құр тастамады, ризығын берді. Тірі жан [ пенде ]. Адам баласы, адамзат, кісі. Тірі жанға көрінбеді. Ешкімнің көзіне түспеді. Тірі жанға теңдік бермеді [ берген жоқ ]. Ешкімге есесін жібермеді. Тірі жан жоқ. Ешкім, ешбір адам жоқ. Тірі жаннан қаймықпады. Ешкімнен қорықпады. Тірі жан тісті бақа. Әйтеуір талпынып, ұмтылып жатыр деген мағынада. Тірі жесір. Күйеуі ұзақ сапарға кеткен не ажырасып кеткен әйел. Тірі жетім. а) Әкешешесінен жастай айырылған бала. ә) Желіндемей төлдеген қойдың қозысы. Тірі жүн. қойшар. Қойдың қалың болып ұйысқан қысқы жүнінің астынан жаз шыға жаңадан шыққан және сол ұйысқан жүнінің көтеріліп қырқылғаннан кейін шығып келе жатқан жүні. Тірі заттек. Биосферадағы тірі организмдердің жиынтығы және биомассасы. Тірі кесір болды. Арылмастай қырсыққа айналды, пәле болды. Тірі кетпейді. Аман жібермейді. Тірі күйік болды. Тірідей қайғы-қасірет шектірді, уайым болды. Тірі күйік тартқызды. Тірідей қайғы-қасірет шектірді. Тірі күн. #поэтикалық. Жақсы тұрмыс, бейбіт өмір. Тірі қалды. Өлмеді, ажал аузынан қалды. Тірі масқара. Нағыз сорақы, барып тұрған оңбағандық. Тірі өлік. Құр сүлдесі қалған, жансыз бейне; қолынан түк келмейтін дәрменсіз, қауқарсыз адам. Тірі өліктей. Қауқарсыз, дәрменсіз адам. Тірі пенде. а) Жарық дүниеде өмір сүруші, тіршілік етуші адам. ә) Қыбыр еткен, қит еткен жан; ешкім. Тірі сөз. Жанға нәр, қуат берер, иландырар, шипа болар жанды сөз.
ӨЛГЕН-ТІРІЛГЕН : өлген-тірілгеніне қарамады. Ештеңені елең қылмады, ескермеді. Өлгентірілгенін білмеді. Жантәнін салды, жанын аямады.
ӨЛІП-ТІРІЛ = #етістік. 1. Өлім аузынан қалу, жаны аман қалу. 2. #ауыспалы мағына. Жантәнін салу, бар күшжігерін жұмсау. 3. #ауыспалы мағына. Ынтық болу, өліп-өшу. Өліптірілгеніне қарамады. Еш нәрсені елемеді, жанын салды.
ӨЛІП-ТІРІЛУ деген ӨЛІ-ТІРІСІ #зат есім. Барыжоғы, аманесендігі.
ТІРГІЗ = #етістік. #сөйлеу. Тірілткізу, қалпына келтіргізу.
ТІРЕ = #етістік. 1. Таяп қою, тақау, сүйеу. 2. істің ретін, бағытын бір нәрсеге апарып нұсқау, ыңғайлау. Тірерге тұяқ қалдырмады [ қоймады ]. Малдан жұрдай етті, ештеңе қалдырмады. Тіреп тұр. Бір істің тұтқасын ұстап тұр деген мағынада.
ТІРЕК #зат есім. 1. Үй, қора, шахта т.б. бел ағаштарын тіреп қоятын тірек ағаш. 2. #ауыспалы мағына. Сүйенер сүйеніш, таяныш. Тірегі жоқ. Сүйенері жоқ, панасыз. Тірек пункті. #әскери сөз. Инженерлік тұрғыдан жабдықталған, атыс құралдарымен толық жасақталған айнала қорғанысқа бейімделген жергілікті жер өңірі, қорғаныс позицияларының (қорғаныс ауданының) бір бөлігі. Тірек сырық. Жеміс ағаштарының бұтағынан жеміс түсіруге лайықталған ұшы айыр сырық. Тірек табан. #техникалық. Ауылшаруашылығы мәшинесінің тетігі. Тірек ұлпа. #ботаникалық. Өсімдікке беріктік қасиет беретін ұлпа.
ТІРЕКСІЗ #сын есім. Сүйенер сүйеніші жоқ, таянышсыз.
ТІРЕКТЕ = #етістік. Негіздеу, тиянақтау.
ТІРЕКТЕН = #етістік. Негіздену, тиянақтану.
ТІРЕКТЕНУ деген ТІРЕКТЕУ деген ТІРЕКТІ #сын есім. Тиянақты, табанды, сенімді. Тіректі геодезиялық тор. геодез. Жер бетінде топографиялық түсірімдер мен геодезиялық өлшеулер жүргізу негізінде тірек пунктінің қызметін атқаратын нүктелер жүйесі.
ТІРЕЛ = #етістік. 1. Таяп қойылу, тақалу, сүйелу. 2. Тиіп тұру. 3. #ауыспалы мағына. Тірек етілу, негізделу.
ТІРЕЛТ = #етістік. Бір нәрсеге сүйету.
ТІРЕЛТУ деген ТІРЕЛУ деген ТІРЕЛІС = #етістік. Тақалысу, тіресу.
ТІРЕЛІСУ деген ТІРЕМЕ 1#омоним #зат есім. Аяқкиімнің шажамайы тұсынан сынып кетпеуін қамтамасыз ететін, өкшесі мен табан аралығына ұлтарақ астынан салынатын жайпақ жұқа темір.
ТІРЕМЕ 2#омоним: тіреме таужыныс қысымы. #кен ісі. Тазартып қазу жұмыстары, жер асты қазбаларын жүргізу кезінде таужыныстар массивінің үстінде жатқан таужыныстар массасының реттелуі нәтижесінде қопарылған таужыныстарға, пайдалы қазылымдар массиві мен кентіректерге түсетін қысым.
ТІРЕН = #етістік. #сөйлеу. Таяну, сүйену.
ТІРЕНУ деген ТІРЕНІШ #зат есім. 1. Сүйенетін зат, таяныш, тірек. 2. #ауыспалы мағына. Арқа сүйер сенімді адам.
ТІРЕС = #етістік. 1. Бірбірімен қақтығысу, күш таластырып сіресу, арпалысу, егесу. 2. Сығылысу, тығылысу.
ТІРЕСТІР = #етістік. Сығылыстыру, тығылыстыру.
ТІРЕСТІРУ деген ТІРЕСТІРІЛ = #етістік. Тақастырылу, сүйеттірілу.
ТІРЕСТІРІЛУ деген ТІРЕСУ деген ТІРЕТ = #етістік. Бір нәрсеге сүйету.
ТІРЕТУ деген ТІРЕУ 1#омоним #зат есім. 1. Үйдің, қораның т.б. бел ағашы майысып я құлап түспеуі үшін астынан тік қоятын таяныш, бағана. 2. Қолмен ұстап не тіреп сүйенетін #зат есім. 3. #ауыспалы мағына. Сүйенер сүйеніш, сенімді таяныш, тірек. Тіреу бақан. #этнографиялық. Киіз үй тіккенде қолданылатын бақанның түрі. Тіреу болды. Медеу, сүйеу болды.
ТІРЕУ 2#омоним деген ТІРЕУЛЕН = #етістік. Жиналу, толаю, күшею.
ТІРЕУЛІ #сын есім. Тірелген, тіреп қойылған, тақалған.
ТІРЕУЛІК #сын есім. Тіреуге жарайтын, тіреу боларлық.
ТІРЕУСІЗ #сын есім. Тіреуі жоқ, тіреу қойылмаған, сүйеусіз.
ТІРЕУШІ #зат есім. Тіреу қоюшы, тіреу салушы маман.
ТІРЕУІШ #зат есім. Тіреу ретінде қойылатын діңгек, сырық.
ТІРКЕ = #етістік. 1. Тіркестіру, қосу. 2. Есепке алу, хаттау, журналға жазу.
ТІРКЕЛ = #етістік. Есепке алыну, хатталу, журналға жазылу.
ТІРКЕЛУ деген ТІРКЕЛІМ #зат есім. #экономикалық. <лат. regіstrum> Құқықтық мәні бар көрсеткіш, тізбе, кітап, есептік құжат.
ТІРКЕМ #зат есім. <лат. regіstrum> істерді, құжаттар ды, мүліктерді т.б. жазуға арналған кітап.
ТІРКЕМЕ #зат есім. Мәшиненің немесе трактордың арт жағына қосымша тіркелетін, жүк салуға арналған қорапты доңғалақты #көлік қатынасы.
ТІРКЕМЕЛІ #сын есім. Тіркемесі бар, тіркеме тіркелген.
ТІРКЕМЕШІ #зат есім. Трактор соңындағы тіркемені басқарып отыратын жұмысшы.
ТІРКЕС 1#омоним #зат есім. Қатарласқан тізбек.
ТІРКЕС 2#омоним #сын есім. Жалғас, қатар, бірінен соң бірі. Тіркес гендер. #ботаникалық. Бірігіп, тіркесіп тұқым қуалайтын, бір хромосомада шоғырланған бүкіл гендердің жиынтығы. Тіркес тұқым қуалау. #ботаникалық. Бір хромосомада шоғырланған гендер арқылы болатын тұқым қуалау.
ТІРКЕС = #етістік. Бірінің соңынан бірі шуап жалғасу, тізбектелу.
ТІРКЕСПЕ #зат есім. Бөлмелері тіркестіре орналастырылатын тұрғын үй үлгісі.
ТІРКЕСТЕ = #етістік. Соңынан қалмау, тілерсектеу.
ТІРКЕСТЕН = #етістік. Тіркестіркес болу, тізбектену.
ТІРКЕСТЕНУ деген ТІРКЕСТЕУ деген ТІРКЕСТІР = #етістік. Жалғастыру, тізбектестіру.
ТІРКЕСТІРУ деген ТІРКЕСТІРІЛ = #етістік. Жалғастырылу, тізбектестірілу.
ТІРКЕСТІРІЛУ деген ТІРКЕСУ деген ТІРКЕСІМ #зат есім. #лингвистикалық. 1. Тілдегі сөздердің бір-бірімен бірігу, байланысу тәсілі. 2. Неғұрлым жоғары деңгейдегі тіл бірліктерін жасау кезінде тілдік бірліктердің тіркеу қабілеті.
ТІРКЕСІМДІ #сын есім. Тіркесу, бір-бірімен байланысу қасиеті бар.
ТІРКЕТ = #етістік. Есепке алдыру, хатқа түсірту, тізімдету.
ТІРКЕТУ деген ТІРКЕТІЛ = #етістік. Есепке, хатқа түсіртілу, тізімдетілу.
ТІРКЕТІЛУ деген ТІРКЕУ 1#омоним #зат есім. Мәшине, тракторға қосып тіркелетін, дөңгелекті қосымша көлік, тіркеме.
ТІРКЕУ 2#омоним #зат есім. 1. Тұрған жерді көрсетіп, құжатта тіркелген белгі. 2. #заң. <лат. regіstrаtіo> Заңдылық сипат беру үшін, есепке алу мақсатымен деректерді немесе құбылыстарды тіркеп отыру үшін жасалатын жазба. Тіркеу туралы куәлік. Заңды тұлға ретінде тіркелген ұйымдарға құзыретті мемлекеттік орган беретін белгіленген үлгідегі құжат.
ТІРКЕУ 3#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Айып ретінде төленетін малға қоса берілетін қосымша, қосалқы уақ мал, дүние.
ТІРКЕУ 4#омоним деген ТІРКЕУЛІ #сын есім. 1. Бірінебірі тіркелген, матасқан, бекітілген. 2. Есепке алынған, қатталған.
ТІРКЕУШІ 1#омоним #зат есім. Трактор тіркеуінде істейтін маман.
ТІРКЕУШІ 2#омоним #зат есім. 1. #заң. Бағалы қағаздар ұстаушылар тізілімін жүргізу жөніндегі кәсіби қызметті жүзеге асыратын заңды тұлға. 2. Біреуді, бір нәрсені тіркеу жүргізетін ресми тұлға.
ТІРКЕУІШ #зат есім. #информатикалық. <ағыл. reсоrder> 1. Өңделетін немесе басқарушы ақпараттарды сақтауға арналған, 32 биттен тұратын процессордың шапшаң істейтін жадының шағын бөлігі. 2. Есептеу құрылғысының бір санды немесе сөзді уақытша сақтауға арналған шағын көлемді жад блогы; регистр.
ТІРКІС 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Ерте кездегі ағаш соқамен мойынтұрықты бірлестіріп байлайтын қайыс.
ТІРКІС 2#омоним #сын есім. жергілікті сөз. Өз айтқанынан басқаға көнбейтін қыңыр, қырсық.
ТІРЛІК #зат есім. #сөйлеу. Тіршілік. Тірлік болмады. Өмір жоқ, тіршілігі бітті. Тiрлік дабыры. Күнделіктi тұрмыстың абыр-сабыр, азан-қазан шағы. Тірлік исі. #бейнелі сөзқолданыс. Өмірсүйгіштік, өмірге құлшыныс тудыратын сезім. Тірлік нысаны. Тіршілік иесі. Тірлікті қарын билеген [ заман ]. Ішер асқа жарымаған адамдардың рухани дүниені екінші орынға ысырып, тұрмыс қамымен кетуі.
ТІРЛІК-БОЛМЫС #зат есім. Белгілі дәрежедегі іс-әрекет, халжәй, тіршіліктауқымет.
ТІРЛІКСІЗ #сын есім. 1. Тіршілік жоқ. 2. #ауыспалы мағына. Шаруасыз, ісәрекетсіз.
ТІРМІЗІК #сын есім. жергілікті сөз. Тырысып бағушылық, өлермен.
ТІРНЕК 1#омоним #зат есім. #саятшылық. Үш жасар бүркіт.
ТІРНЕК 2#омоним #зат есім. Күнделікті іс-әрекет, тірлік.
ТІРНЕКТЕ = #етістік. Аз-аздап, там-тұмдап, тырнақтап жинау. Тірнектеп жинады. Азар дегенде басын құрастырды, там-тұмдап жинады. Тірнектеп мал жинады. Бар күш қайратын жұмсап, біртіндеп мал жинады.
ТІРНЕКТЕЙ #сын есім. сөйлеу. Тырнақтай, кішкентай.
ТІРНЕКТЕН = #етістік. Там-тұмдап тырбаңдану, тырнақтап жинау.
ТІРНЕКТЕНУ деген ТІРНЕКТЕУ деген ТІРСЕК #зат есім. Жанжануарлардың артқы аяғы мен адам аяғының бүгіліпжазылуына қажетті сіңір; қылтаның жоғарғы тұсы.
ТІРСЕКТЕ = #етістік. Тірсегінен алу, соңынан қалмай, өкшелеу.
ТІРСЕКТЕС = #етістік. Соңынан қалмай ілесу, өкшелесу.
ТІРСЕКТЕСУ деген ТІРСЕКТЕТ = #етістік. Соңынан қалмай, өкшелете қуу.
ТІРСЕКТЕТУ деген ТІРСЕКТЕУ деген ТІРШІЛІК #зат есім. 1. Күнделікті іс-әрекет, өмір, тірлік. 2. Тірі жүрушілік, амансаулық. 3. #ауыспалы мағына. Белгілі бір шаруа, кәсіп. 4. Тіршілік иесі, тірі #зат есім. Тіршілігің құрсын! Бүйтіп тіршілік еткенше, тірі жүрмейақ қой. Тіршілік етті. Өмір сүрді, күн көрді. Тіршілік заттегі. #химиялық. а) Организмдердің тіршілік әрекеті нәтижесінде пайда болған химиялық қосылыстар (бірақ олардың дене құрамына кіруі міндетті емес). ә) Тіршілікті қолдау үшін қажетті химиялық элемент немесе қосылыс. Тіршілікке қабілеттілік. #биологиялық. Организмнің үнемі сыртқы ортамен қарымқатынаста болып, қоршаған орта жағдайы өзгерген кезде тіршілігін сақтап қалуға икемділігі. Тіршілік кеңістігі. а) #биологиялық. Популяцияның бір дарағына келетін, дарақтың популяция құрамында қалыпты тіршілік етуін қамтамасыз ететін орташа аудан. ә) Тамақ өндіру, техникалық дақылдар өсіру, инфрақұрылымдарымен қоса өнеркәсіп объектілерін жайғастыру және адамдардың демалып тынығуы үшін қажет аудандарды қамтитын адамның барлық қажетсінулерінің қанағаттандырылуы үшін қажет аумақ. Тіршілік ортасы. #биологиялық. Өсімдіктің, жануардың немесе тұтас биоценоздың тіршілік етуіне қажетті жағдайлары бар орта. Тіршілік сапасы. Адам экологиясында және әлеуметтік экологияда адамдардың мәдени және материалдық мұқтаждықтарға қанағаттандыру сапасын білдіру үшін кең қолданылатын ұғым. Тіршілік етті. јмір сүрді, күн көрді. Тіршілік ету. јмір сүру. Тіршілік қайығын еркін есті. #бейнелі сөзқолданыс. Өмір жолында өзіне сенімді болды, оңай игеріп әкетті. Тіршіліктің иірімі. Күнделікті өмірдің күйбеңі, қалтарысы мен қиын кезеңдері. Тірі жан тіршілігін істейді. Әркім өз тіршілікқамын жасайды деген мағынада.
ТІРШІЛІКСІЗ #сын есім. Ешбір тіршілігі жоқ, өлі. Тіршіліксіз суқойма. Құрамында биогендік заттектері өте аз болатын, тіршілік онша дамымайтын суқойма.
ТІРШІЛІКТІК #зат есім. Тіршілікке қажеттілік.
ТІРІ #сын есім. 1. Жаны бар, тіршілік етуші. 2. Өмірде бар, өмір сүріп жүрген. Тірі азап [ қорлық ]. Қиямет-қайым, мехнат. Тірі аруақ. а) Өлген адам тәріздi құр сүлдесi қалған, бейбақ. ә) Дәрменсіз адам мағынасында айтылады. Тiрi әруақ. #сөйлеу. Тiрi аруақ. Тірі бол! аман-есен, сау-саламат жүр! Тірі бейіт. Көзі тірісінде орны белгіленіп, тұрғызылған бейіт. Тірі еткенді құр етпеді. #діни. Жан бергенді құр тастамады, ризығын берді. Тірі жан [ пенде ]. Адам баласы, адамзат, кісі. Тірі жанға көрінбеді. Ешкімнің көзіне түспеді. Тірі жанға теңдік бермеді [ берген жоқ ]. Ешкімге есесін жібермеді. Тірі жан жоқ. Ешкім, ешбір адам жоқ. Тірі жаннан қаймықпады. Ешкімнен қорықпады. Тірі жан тісті бақа. Әйтеуір талпынып, ұмтылып жатыр деген мағынада. Тірі жесір. Күйеуі ұзақ сапарға кеткен не ажырасып кеткен әйел. Тірі жетім. а) Әкешешесінен жастай айырылған бала. ә) Желіндемей төлдеген қойдың қозысы. Тірі жүн. қойшар. Қойдың қалың болып ұйысқан қысқы жүнінің астынан жаз шыға жаңадан шыққан және сол ұйысқан жүнінің көтеріліп қырқылғаннан кейін шығып келе жатқан жүні. Тірі заттек. Биосферадағы тірі организмдердің жиынтығы және биомассасы. Тірі кесір болды. Арылмастай қырсыққа айналды, пәле болды. Тірі кетпейді. Аман жібермейді. Тірі күйік болды. Тірідей қайғы-қасірет шектірді, уайым болды. Тірі күйік тартқызды. Тірідей қайғы-қасірет шектірді. Тірі күн. #поэтикалық. Жақсы тұрмыс, бейбіт өмір. Тірі қалды. Өлмеді, ажал аузынан қалды. Тірі масқара. Нағыз сорақы, барып тұрған оңбағандық. Тірі өлік. Құр сүлдесі қалған, жансыз бейне; қолынан түк келмейтін дәрменсіз, қауқарсыз адам. Тірі өліктей. Қауқарсыз, дәрменсіз адам. Тірі пенде. а) Жарық дүниеде өмір сүруші, тіршілік етуші адам. ә) Қыбыр еткен, қит еткен жан; ешкім. Тірі сөз. Жанға нәр, қуат берер, иландырар, шипа болар жанды сөз.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий