Толковый словарь казахского языка: Шекі>
АЛУА-ШЕКЕР [ #араб тілі. ир. ] #зат есім. Алуа және шекер.
ЕГІ-ШЕКСІЗ #сын есім. сөйлеу. Көз жеткісіз, шексізшетсіз.
ҚИЫРСЫЗ-ШЕКСІЗ #сын есім. Алыс, шеті жоқ, шалғай.
ШЕК 1#омоним #зат есім. 1. Бір нәрсенің жеткен жері, аяқталып таусылар шекарасы. 2. Белгілі мөлшер, шама, меже. 3. мате м. Математиканың негізгі ұғымдарының бірі. Шегі жоқ [ шек бар ма? ]. Сансыз, өте көп, шексіз. Шегінен аса алмады. Шамадан шықпады. Шек қойды. Белгілі бір меже қойды. Шектен асты [ шықты ]. Асқынды, шамадан тыс кетті. Шектен тыс. Тым көп, шамадан тыс, ерекше. Шектен шығып кету. #спорт. Жеңіл атлетикада спорт құралын лақтыру немесе секіру кезінде спортшы денесінің немесе киімнің дөңгелек сызықтың (тіреуіштен, белгіден) шегінен тыс кетуі. Шек шыққан. Оғаш кеткен, оңашаланған.
ШЕК 2#омоним #зат есім. Күмән, күдік, шүбә. Шек келтірмеді. Даудамайы жоқ, күмәнсіз, даусыз.
ШЕК 3#омоним #зат есім. #сөйлеу. Ішек. 1. Адамның, малдың, хайуанаттардың ас қорытатын мүшелерінің бірі. 2. Мал ішегінен, тарамыстан ширатылған, домбыраға таққанда үн шығаратын жіп. Шегі қатты [ түйілді ]. Қатты күлді. Шегі шұрқырады. Қарны ашты.
ШЕК 4#омоним #зат есім. #этнографиялық. Құрбан айттың алдыңғы күні о дүниелік болған туыстарына арнап берілетін ас.
ШЕК 5#омоним #одағай. Ешкі малын қайыру, тоқтату ишараты.
ШЕК = #етістік. 1. Бір нәрсеге өрнек түсіру, кестелеу. 2. Темекіні ішке қарай тарту, сору.
ШЕКАРА #зат есім. 1. Аумақтық жағынан бір-біріне шектесіп жатқан жер. 2. Шек, меже. 3. #информатикалық. <ағыл. bоundаry> Қандай да бір шаманың өзгертілу межесі. 4. #саяси. Қандай да бір мемлекеттің әлемдік қауымдастық мойындаған, жер ауқымының басқа мемлекеттермен шектескен сыртқы межесі. Шекара әскерлері. #әскери сөз. Мемлекеттік шекараны күзету мен қорғауға, елдің егемендігі мен аумақтық тұтастығына қол сұғушылық, әрекеттерінің жолын кесуге арналған арнайы әскерлер. Шекара демилитарландырылуы. #әскери сөз. Халықаралық келісімшарттар негізінде шекараға жанасып жатқан қарулы күштерді жер аумағынан шығару және осы аймақтағы бекіністер мен құрылыстардың салынуына тыйым салу. Шекараны анықтау. #әскери сөз. Шекараны делимитациялау, келіссөз жолымен мемлекеттік шекараның шебін айқындау, оның өтетін шегін сипаттау, картаға түсіру, халықаралық шартқа тиісті шарттарды енгізу. Шекараны қайта межелеу. #әскери сөз. Шекараны редемаркациялау – халықаралық құқықта – мемлекеттік шекараның белгіленген шебін бірлесіп тексеру және қажет болған жағдайда жергілікті жерлерде қираған шекаралық белгілерді қалпына келтіру немесе жаңа шекаралық белгілер орнату, бір үлгідегі белгілерді екінші үлгідегі белгілермен ауыстыру, қосымша белгілер орнату. Шекараны межелеу. #әскери сөз. Шекараны демаркациялау, жергілікті жердегі мемлекеттер тепе-теңдік негіздерде құратын бірлескен комиссиялардың шекараны анықтау туралы халықаралыққұқықтық құжаттардың (шарттар, карталар, шекараның сипаттамалары) негізінде жергілікті жерлерде олардың арнаулы шекаралық белгілерін таңбалай отырып, мемлекеттік шекара шебін анықтау.
ШЕКАРАЛАС #сын есім. 1. Шекаралары шектес, қанаттас. 2. қргелес, қоныстас. 3. #ауыспалы мағына. қатарлас.
ШЕКАРАЛЫҚ #сын есім. Шекарамен байланысты, шекараға қатысты. Шекаралық баға. #экономикалық. Елдің шекарасында немесе келген портта сатуға түскен тауардың бағасы, яғни экспорт үшін ФОБ баға және импорт үшін СИФ баға. Шекаралық демилитаризация. #әскери сөз. Халықаралық келісімшарттар негізінде шекараға жанасып жатқан жер аумағынан қарулы күштерді шығару және осы аймақтағы әскери бекіністер мен құрылыстарды жою. Шекаралық қабат. #химиялық. Тұтқыр сұйықтық (газ) ішінде қозғалған қатты дене бетінде немесе температурасы, химиялық құрамы және жылдамдығы әртүрлі екі сұйықтықтың шекарасында пайда болатын өте жұқа сұйықтық (газ). Шекаралық өзендер. #әскери сөз. Мемлекеттік шекарадан өтетін өзендер. Шекаралық тәртіп. #әскери сөз. Шекаралық аймақ пен шекаралық өңірде азаматтардың келу, уақытша болу, тұру, жүріп-тұру тәртібін, жұмыстар жүргізу, кеме тұрақтарында, айлақтарда, өздігінен жүретін және өздігінен жүрмейтін кемелер мен мұз арқылы жүруге арналған құралдар аялдайтын орынжайларда есеп жүргізу және ұстау, ішкі суларында жүзу және қозғалу тәртібі.
ШЕКАРАШЫ #зат есім. Шекара күзетінде әскери қызмет атқаратын адам.
ШЕКАРАШЫЛЫҚ #зат есім. Шекарашыға тән міндет, қызмет.
ШЕКЕ #зат есім. 1. Құлақ пен маңдай аралығындағы бас сүйектің бір бөлігі. 2. Белгілі бір заттың үстіңгі бір жақ бұрышы. 3. #этнографиялық. Ауыл ақсақалдарына, сыйлы қонақтарға берілетін, наурыз мерекесінде асылатын #тамақ өнеркəсібі. Шекеге шертілу. Ескерту алу, бет қайту. Шекеден шықты. Бұл жерде аса суық су туралы айтылып тұр. Шекесі зіркілдеді. Басы ауырды. Шекесі қызбады. Көңілі толмады, мәз таппады. Шекесі қызды. а) Бірдеңеге қол жетті, жетісті. ә) Егесуге, ерегесуге дайын тұрды. Шекесінен қарады. а) қақшиды, жатырқады. ә) Кекиді, кекжиді, паңсынды. Шекесінен отырды. Тізесін жерге тигізіп отырды. Шекесінен тыңдады. Жүре тыңдады, құлақ аспады. Шекесінен шертіп жүріп таңдады. Ең жақсысын қалады. Шекесіне тиді. Тауы шағылып, беті қайтты. Шекесіне шық етті. Салқындық басына (шекесіне) дейін өтіп кеткендей болды, басы (шекесі) ауырды, тыз етті. Шекесін қыздырды. Жарылқады, мандытты. Шекесін тесті. Зығырданын қайнатты, ашуына тиді. Шекесін шылқытты. Әлауқатын арттырды; мерейін өсірді. Шекесі шылқ етті. Жетісті, қарқ болды. Шекесі шылқылдады. Жарыды, жетісті, молшылыққа кенелді. Шеке тамыры солқылдады. Басы зеңіп ауырды.
ШЕКЕЙІН #шылау. жергілікті сөз. Шейін.
ШЕКЕЛДІК #зат есім. #этнографиялық. жергілікті сөз. Жүгеннің кекілдігі, кекіл бастырғышы.
ШЕКЕЛЕ = #етістік. 1. Шекесінен ұрғылау; шекесінен соққылау. 2. #ауыспалы мағына. Жоғарыдан қарау, #менсінбеу.
ШЕКЕЛЕС = #етістік. Ерегісу, кикілжіңдесу.
ШЕКЕЛЕСУ деген ШЕКЕЛЕТ = #етістік. Шекесіне кию.
ШЕКЕЛЕТУ деген ШЕКЕЛЕУ деген ШЕКЕЛІ #сын есім. Шекесі үлкен, шекесі шығыңқы.
ШЕКЕЛІК 1#омоним #зат есім. Шеке бітімі, шеке құрылысы.
ШЕКЕЛІК 2#омоним #зат есім. Баскиімнің шеке тұсы.
ШЕКЕЛЬ #зат есім. #қаржы термині. 100 агоротқа тең, 1980 ж. Израиль фунтының орнына енгізілген Израильдің ақша өлшемі.
ШЕКЕМ 1#омоним #шылау. сөйлеу. Дейін, шейін.
ШЕКЕМ 2#омоним: шекем болу. #жергілікті сөз. Сақтану, сақ болу.
ШЕКЕМҚОРАЗДАН = #етістік. #жергілікті сөз. Шекірею, мардымсу.
ШЕКЕМТАС #зат есім. #этнографиялық. Бес таспен ойнайтын ойын, қақпатас.
ШЕКЕН #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Қылша.
ШЕКЕР #зат есім. 1. Майда қант, үкпе қант; құмшекер. 2. #ауыспалы мағына. Тәтті, дәмді нәрсе. Шекермен тең [ барабар ]. Шекердей, көңілден шығатын. Шекер татыды. Көңілден шықты, ұнады.
ШЕКЕРДЕЙ #сын есім. Шекер сияқты, шекер тәрізді тәтті.
ШЕКЕРҚАЙШЫ #зат есім. #этнографиялық. Қант қысқыш, қант шағатын құрал.
ШЕКЕРПАРА #зат есім. кәс. Көк түсті, піскені сырттай белгісіз, көлемі кіші, торларының арасы кең, сыртына шырыны шығып тұратын қауынның бір түрі.
ШЕКЕТУ #зат есім. #этнографиялық.#қолөнер. Белбеуге, жүгенқұйысқанға, ер-тұрман, атәбзелге салатын зергерлік әшекей.
ШЕКЕТУЛІ #сын есім. #этнографиялық.#қолөнер. Белбеу, ер-тұрман, жүгенқұйысқан сияқты нәрселерге зергерлік әшекей салынған, әшекейленген.
ШЕКИ = #етістік. Кердеңдеу, паңсыну.
ШЕКИЮ деген ШЕККІ 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Таразы.
ШЕККІ 2#омоним #сын есім. Теріс, жөнсіз. Шеккі емес. Қате болмас, дұрыс; жаман емес, сөлекеттігі жоқ. Шеккі көрмеді [ көрген жоқ ]. Теріс таппады, тәуір деп есептеді.
ШЕККІЗ = #етістік. Шектіру, бастан өткеру.
ШЕККІЗУ деген ШЕККІЛІ #сын есім. жергілікті сөз. Салмақты, таразы тартатын.
ШЕККІШ #зат есім. жергілікті сөз. Таразышы, безбенші, таразы тартушы.
ШЕККІШ темекі шеккіш. Шылымқұмар, темекі тартқыш.
ШЕКЛТОН #зат есім. #спорт. Антарктиданы зерттеген ағылшын ғалымынын құрметіне аталған тауға шыққанда киетін аяқкиім.
ШЕКПЕЛЕН = #етістік. қашалып шекілу.
ШЕКПЕН #зат есім. 1. #этнографиялық. Түйе, қой жүнінен иіріп, өрмекпен тоқылған шапанға ұқсас сырткиім. 2. #ауыспалы мағына. Атақ-дәреже, мансап.
ШЕКПЕНДІ #сын есім. Шекпен киген, үстінде шекпені бар.
ШЕКПЕНШЕ #зат есім. #этнографиялық. Кішірек тігілген шекпен.
ШЕКПЕНШЕҢ #сын есім. Шекпен ғана киген, шекпенмен жүрген.
ШЕКСІЗ #сын есім. 1. Ұшы-қиыры жоқ, кеңбайтақ. 2. #ауыспалы мағына. Өте көп, мол. 3. #ауыспалы мағына. Өлшеусіз, қалтқысыз. Шексіз аз шама. мате м. Шегі нөлге ұмтылатын айнымалы шама. Шексіз билік. қоғ. #саяси. Шектеусіз, барлық билік. Шексіз үлкен шама. мате м. Абсолют шамасы белгілі бір мәннен бастап алдын ала берілген кез келген үлкен оң саннан артық болатын айнымалы шама.
ШЕКСІЗДІК #зат есім. 1. Ұшы-қиыры жоқтық, бірінебірі ұласып кете беретіндік. 2. мате м. Математиканың әртүрлі салаларында кездесетін түсінік, негізінде «шектілік» ұғымына қарама-қарсы ұғым.
ШЕКТЕ = #етістік. 1. Тежеу, ауыздықтау. 2. #жергілікті сөз. Қысқарту, азайту. 3. Шек қою. Шектейтін жақтау. #информатикалық. Мәтінде немесе графикада пайдаланылатын төртбұрышты кеңістік.
ШЕКТЕЙІН #шылау. жергілікті сөз. Дейін, шейін.
ШЕКТЕЛ = #етістік. 1. Қысқартылу, тежелу. 2. Шек қойылу, жол берілмеу.
ШЕКТЕЛУ деген ШЕКТЕЛУШІЛІК #зат есім. Шектеліп қалушылық.
ШЕКТЕЛІМ #зат есім. #экономикалық. Адамның қандай да болса құқықтарына қойылатын шектеулі шарт; ценз.
ШЕКТЕМЕ #зат есім. жергілікті сөз. Талдан тоқып жасалған мал қора.
ШЕКТЕН = #етістік. Тежелу, бойын аулақ ұстау.
ШЕКТЕНУ деген ШЕКТЕС #сын есім. қргелес, шекаралас, көршілес.
ШЕКТЕС = #етістік. 1. Шегі бір жерден келу, шекараласу. 2. Қатарласу, қатар болу.
ШЕКТЕСТІК #зат есім. Көршілестік, іргелестік.
ШЕКТЕСУ деген ШЕКТЕУ 1#омоним #зат есім. 1. Шек, шекара, меже. 2. #информатикалық. <ағыл. cоnstrаіnt, restrісtіоn> Компьютердің жұмыс істеу жылдамдығын шектейтін құрылғы немесе бағдарлама. Шектеу сызықтары. #әскери сөз. Ұрыс міндетін қою кезінде аға командир анықтайтын жергілікті жердегі шартты сызықтар.
ШЕКТЕУ 2#омоним деген ШЕКТЕУЖИЕКТІК #сын есім. кенісі. Мұнай жатынының шектеулері маңындағы белдемдерге орналасқан. Шектеужиектік сумен тотығу. #кен ісі. Тотығу ұңғымалары мұнай жатынының шектеулері маңындағы белдемдерге орналастырылуымен сипатталатын сумен тотығу әдістерінің жеке тәсілі.
ШЕКТЕУЛІ #сын есім. Тежеулі, өлшеулі. Шектеулі айырымды есептеу. мате м. Функцияның аргументі үздіксіз өзгереді деп ұйғарылатын дифференциалдық есептеу мен интегралдық есептеуден өзгеше – аргументі дискретті болып өзгеретін функцияларды зерттейтін математика саласы. Шектеулі акциялар. #экономикалық. Жай дивидендтер әкелетін, бірақ дауыс құқығын толық бермейтін немесе оны мүлдем бермейтін акциялар. Шектеулі жауапкершілік. #экономикалық. қске капитал салған меншік иесіне кәсіпорын (фирма) пассивтері үшін тек өзі салған капитал мөлшерінде ғана жауапкершілік жүктелетін заңды ереже. Шектеулі өсу стратегиясы. #экономикалық. Инфляцияны ескере отырып, бұрынғы мақсат деңгейінде бекітілген стратегиялық балама. Шектеулі шығындар. #экономикалық. Өнімнің қосымша өлшемін өндіру кезінде жұмсалатын қосымша шығындар.
ШЕКТЕУСЫРТТЫҚ #сын есім. кенісі. Өнімді қойнауқат жатын шекарасынан сырт орналасқан. Шектеусырттық алқап. #кен ісі. Өнімді қойнауқат түгелімен қойнауқаттық сумен қаныққан, жатын шекарасынан сырт орналасқан белдем. Шектеусырттық белдем. #кен ісі. Шектеусырттық алқап. Шектеусырттық ұңғыма. #кен ісі. Барланған мұнай және газ жатыны шектеуінің сырт өңірі аумағынан өнімді қойнауқатты тесіп өткен іздеу немесе барлау ұңғымасы.
ШЕКТЕУСІЗ #сын есім. Шексіз, шегі жоқ, шектелмеген. Шектеусіз ондық бөлшек. мате м. Әрқашан келесі таңбасы болғанымен, ең соңғы таңбасы көрсетілмейтін ондық бөлшек түрінде жазылған #санесім.
ШЕКТЕУІШ #зат есім. #информатикалық. <ағыл. delіmіter> 1. Литерлік жолдың не басқа лексеманың басы немесе соңын индекстейтін лексема. 2. Кейбір мәліметтер тізбегі соңының нышаны рөлінде шығатын мәліметтер элементі.
ШЕКТЕУІШТІК шектеуіштік сумен тотығу. #кен ісі. Мұнай жатынына су айдай отырып, мұнайлы қабаттың қойнауқаттық қысымы мөлшерін қалыпты жағдайда ұстап тұру тәсілі.
ШЕКТІ 1#омоним #сын есім. Шегі бар, шекарасы айқын. Шекті аралық. #информатикалық. <ағыл. crіtісаl regіоn> Басқа процестер тарапынан үзілмей орындалуға тиіс бағдарлама бөлігі. Шекті диаметр. #информатикалық. Жарылғыш зат оқтамының тұрақты дүмпуін қамтамасыз ететін оның ең кіші диаметрі. Шекті концентрация. #химиялық. Ерітіндідегі ерітілген заттардың максималь концентрациясы. Шекті өзіндік құн. #экономикалық. Өнімнің бір өлшеміне шаққанда өндіріс көлемін ұлғайту немесе азайту кезінде жұмсалатын толық шығынның көбейген не азайған түрі. Шекті пайдалылық. #экономикалық. Тұтынушы тауардың немесе қызметтің бір қосымша өлшемінен алатын қосымша пайдалылық. Шекті рауалы өнім. #экологиялық. Популяциядан (немесе экожүйеден) экологиялық тепетеңдікке нұқсан келтірмей алуға болатын биологиялық өнімнің шекті рауалы мөлшершамасы. Шeктi pауалы төгіндi. с у. Бақылаy пунктіндeгi cудың cапасын қамтамасыз eтy мақсатындa бeлгілi су объeктісi пунктіндe, кeсімдi yақыт iшіндe, бeкітілгeн peжім бойыншa баpыншa жоғаpы pауалы жібepілімдi ағынды cудағы заттeк масcасы. Шекті рауалы түсім. #экологиялық. Белгілі бір алаңға немесе көлемге кесімді бір уақыт ішінде келіп түсетін, нормативте белгіленген шекті рауалы концентрация мөлшерінен аспайтын ластағыштар ағыны. Шекті рауалы шығарынды. #экологиялық. Жермен астасқан ауа қабатындағы негізден не негіздер тобынан түскен ластағыш заттектің шамасы тұрғындарға, жануарлар мен өсімдіктер әлеміне арналған сапасының нормативінен аспайтындай етіп белгіленген ғылыми-техникалық норматив. Шекті салмақ. #әскери сөз. Берілген траектория бойынша белгіленген арақашықтыққа ракетамен жеткізуге болатын ену құралдары мен ыдырату және кездеу құрылғысындағы оқтұмсықтың максимум салмағы.
ШЕКТІ-МҮМКІН : шектімүмкін концентрация. #химиялық. а) Технологиялық, экологиялық, санитарлық т.б. нормалар тұрғысынан алғанда асуға болмайтын қоспадағы кез келген компоненттің концентрациясының шартты мөлшері. ә) Күнделікті өте ұзақ уақыттар бойында әсер етсе де ағзаға зиян келтірмейтін, тұқымына кесір келтірмейтін заттың ауадағы, судағы, тағамдық өнімдердегі т.б. максималды концентрациясы.
ШЕКТІ 2#омоним #шылау. жергілікті сөз. Шейін, дейін.
ШЕКТІК #сын есім. Шекке қатысты, шекке тән.
ШЕКТІЛІК #зат есім. #философиялық. Объективті дүниенің бір-бірімен тығыз байланыстағы қарама-қарсы өлшемге сыйымдылық мөлшерін білдіретін материалистік категориялар.
ШЕКТІР сапар шектірді. Жолға шығарды, сапарға шығарды.
ШЕКУЛІ #сын есім. Шекілген, безендірілген, әшекейлі.
ШЕКШЕК 1#омоним #зат есім. #зоологиялық. Ұзын мұрттылар тармағына жататын тұқымдас зиянды жәндіктердің бір түрі.
ШЕКШЕК 2#омоним #зат есім. ветеринарлық. Ешкі ауруы. Шекшек ата. #мифологиялық. Ешкi малының иесi, киесi, пірi.
ШЕКШИ = #етістік. Шекесінен қарау, одыраю.
ШЕКШИЮ деген ШЕКУ деген ШЕКІ #сын есім. жергілікті сөз. Ерсі, сөкет.
ШЕКІ 1#омоним= #етістік. Аяқтарын сілтеп тастау, тік басу.
ШЕКІ 2#омоним= #етістік. 1. Бір нәрсенің шетін аздап кетитіп түсіру, сындыру. 2. #ауыспалы мағына. Қинау, күш көрсету, қорлау.
ШЕКІЛ = #етістік. #зергерлік. Бедерлену, ойылу.
ШЕКІЛДЕК 1#омоним #зат есім. #тамақ өнеркəсібі. Қытырлақ шибауырсақ.
ШЕКІЛДЕК 2#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Күнбағыстың дәні, шемішке.
ШЕКІЛДЕК #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Күнбағар.
ШЕКІЛДЕУІК #зат есім. Сыртында қабығы бар дәні майлы өсімдік; күнбағыс дәні, күнбағыстың ұрығы.
ШЕКІЛУ деген ШЕКІМ #шылау. жергілікті сөз. Дейін, шейін.
ШЕКІМЕ #зат есім. #зергерлік. 1. Ою-өрнек салуға арналған, болаттан соғылған шапқы тәрізді балға. 2. Қаңылтыр бетіне түсірілген бедерлі бейне. 3. Кейбір кедірбұдыры мен жапсаржымы өңделіп тегістелген көркем құйма бұйымдар мен сомдалған мүсіндемелер ұсақ-түйек бөлшектерін әдемілеп әрлеу тәсілі. 4. Медалдар мен шақалар т.б. бұйымдардың бетіне түсірілген бедер.
ШЕКІРЕ #сын есім. Әлпештеген, алақанға салып аялаған ерке (адам).
ЕГІ-ШЕКСІЗ #сын есім. сөйлеу. Көз жеткісіз, шексізшетсіз.
ҚИЫРСЫЗ-ШЕКСІЗ #сын есім. Алыс, шеті жоқ, шалғай.
ШЕК 1#омоним #зат есім. 1. Бір нәрсенің жеткен жері, аяқталып таусылар шекарасы. 2. Белгілі мөлшер, шама, меже. 3. мате м. Математиканың негізгі ұғымдарының бірі. Шегі жоқ [ шек бар ма? ]. Сансыз, өте көп, шексіз. Шегінен аса алмады. Шамадан шықпады. Шек қойды. Белгілі бір меже қойды. Шектен асты [ шықты ]. Асқынды, шамадан тыс кетті. Шектен тыс. Тым көп, шамадан тыс, ерекше. Шектен шығып кету. #спорт. Жеңіл атлетикада спорт құралын лақтыру немесе секіру кезінде спортшы денесінің немесе киімнің дөңгелек сызықтың (тіреуіштен, белгіден) шегінен тыс кетуі. Шек шыққан. Оғаш кеткен, оңашаланған.
ШЕК 2#омоним #зат есім. Күмән, күдік, шүбә. Шек келтірмеді. Даудамайы жоқ, күмәнсіз, даусыз.
ШЕК 3#омоним #зат есім. #сөйлеу. Ішек. 1. Адамның, малдың, хайуанаттардың ас қорытатын мүшелерінің бірі. 2. Мал ішегінен, тарамыстан ширатылған, домбыраға таққанда үн шығаратын жіп. Шегі қатты [ түйілді ]. Қатты күлді. Шегі шұрқырады. Қарны ашты.
ШЕК 4#омоним #зат есім. #этнографиялық. Құрбан айттың алдыңғы күні о дүниелік болған туыстарына арнап берілетін ас.
ШЕК 5#омоним #одағай. Ешкі малын қайыру, тоқтату ишараты.
ШЕК = #етістік. 1. Бір нәрсеге өрнек түсіру, кестелеу. 2. Темекіні ішке қарай тарту, сору.
ШЕКАРА #зат есім. 1. Аумақтық жағынан бір-біріне шектесіп жатқан жер. 2. Шек, меже. 3. #информатикалық. <ағыл. bоundаry> Қандай да бір шаманың өзгертілу межесі. 4. #саяси. Қандай да бір мемлекеттің әлемдік қауымдастық мойындаған, жер ауқымының басқа мемлекеттермен шектескен сыртқы межесі. Шекара әскерлері. #әскери сөз. Мемлекеттік шекараны күзету мен қорғауға, елдің егемендігі мен аумақтық тұтастығына қол сұғушылық, әрекеттерінің жолын кесуге арналған арнайы әскерлер. Шекара демилитарландырылуы. #әскери сөз. Халықаралық келісімшарттар негізінде шекараға жанасып жатқан қарулы күштерді жер аумағынан шығару және осы аймақтағы бекіністер мен құрылыстардың салынуына тыйым салу. Шекараны анықтау. #әскери сөз. Шекараны делимитациялау, келіссөз жолымен мемлекеттік шекараның шебін айқындау, оның өтетін шегін сипаттау, картаға түсіру, халықаралық шартқа тиісті шарттарды енгізу. Шекараны қайта межелеу. #әскери сөз. Шекараны редемаркациялау – халықаралық құқықта – мемлекеттік шекараның белгіленген шебін бірлесіп тексеру және қажет болған жағдайда жергілікті жерлерде қираған шекаралық белгілерді қалпына келтіру немесе жаңа шекаралық белгілер орнату, бір үлгідегі белгілерді екінші үлгідегі белгілермен ауыстыру, қосымша белгілер орнату. Шекараны межелеу. #әскери сөз. Шекараны демаркациялау, жергілікті жердегі мемлекеттер тепе-теңдік негіздерде құратын бірлескен комиссиялардың шекараны анықтау туралы халықаралыққұқықтық құжаттардың (шарттар, карталар, шекараның сипаттамалары) негізінде жергілікті жерлерде олардың арнаулы шекаралық белгілерін таңбалай отырып, мемлекеттік шекара шебін анықтау.
ШЕКАРАЛАС #сын есім. 1. Шекаралары шектес, қанаттас. 2. қргелес, қоныстас. 3. #ауыспалы мағына. қатарлас.
ШЕКАРАЛЫҚ #сын есім. Шекарамен байланысты, шекараға қатысты. Шекаралық баға. #экономикалық. Елдің шекарасында немесе келген портта сатуға түскен тауардың бағасы, яғни экспорт үшін ФОБ баға және импорт үшін СИФ баға. Шекаралық демилитаризация. #әскери сөз. Халықаралық келісімшарттар негізінде шекараға жанасып жатқан жер аумағынан қарулы күштерді шығару және осы аймақтағы әскери бекіністер мен құрылыстарды жою. Шекаралық қабат. #химиялық. Тұтқыр сұйықтық (газ) ішінде қозғалған қатты дене бетінде немесе температурасы, химиялық құрамы және жылдамдығы әртүрлі екі сұйықтықтың шекарасында пайда болатын өте жұқа сұйықтық (газ). Шекаралық өзендер. #әскери сөз. Мемлекеттік шекарадан өтетін өзендер. Шекаралық тәртіп. #әскери сөз. Шекаралық аймақ пен шекаралық өңірде азаматтардың келу, уақытша болу, тұру, жүріп-тұру тәртібін, жұмыстар жүргізу, кеме тұрақтарында, айлақтарда, өздігінен жүретін және өздігінен жүрмейтін кемелер мен мұз арқылы жүруге арналған құралдар аялдайтын орынжайларда есеп жүргізу және ұстау, ішкі суларында жүзу және қозғалу тәртібі.
ШЕКАРАШЫ #зат есім. Шекара күзетінде әскери қызмет атқаратын адам.
ШЕКАРАШЫЛЫҚ #зат есім. Шекарашыға тән міндет, қызмет.
ШЕКЕ #зат есім. 1. Құлақ пен маңдай аралығындағы бас сүйектің бір бөлігі. 2. Белгілі бір заттың үстіңгі бір жақ бұрышы. 3. #этнографиялық. Ауыл ақсақалдарына, сыйлы қонақтарға берілетін, наурыз мерекесінде асылатын #тамақ өнеркəсібі. Шекеге шертілу. Ескерту алу, бет қайту. Шекеден шықты. Бұл жерде аса суық су туралы айтылып тұр. Шекесі зіркілдеді. Басы ауырды. Шекесі қызбады. Көңілі толмады, мәз таппады. Шекесі қызды. а) Бірдеңеге қол жетті, жетісті. ә) Егесуге, ерегесуге дайын тұрды. Шекесінен қарады. а) қақшиды, жатырқады. ә) Кекиді, кекжиді, паңсынды. Шекесінен отырды. Тізесін жерге тигізіп отырды. Шекесінен тыңдады. Жүре тыңдады, құлақ аспады. Шекесінен шертіп жүріп таңдады. Ең жақсысын қалады. Шекесіне тиді. Тауы шағылып, беті қайтты. Шекесіне шық етті. Салқындық басына (шекесіне) дейін өтіп кеткендей болды, басы (шекесі) ауырды, тыз етті. Шекесін қыздырды. Жарылқады, мандытты. Шекесін тесті. Зығырданын қайнатты, ашуына тиді. Шекесін шылқытты. Әлауқатын арттырды; мерейін өсірді. Шекесі шылқ етті. Жетісті, қарқ болды. Шекесі шылқылдады. Жарыды, жетісті, молшылыққа кенелді. Шеке тамыры солқылдады. Басы зеңіп ауырды.
ШЕКЕЙІН #шылау. жергілікті сөз. Шейін.
ШЕКЕЛДІК #зат есім. #этнографиялық. жергілікті сөз. Жүгеннің кекілдігі, кекіл бастырғышы.
ШЕКЕЛЕ = #етістік. 1. Шекесінен ұрғылау; шекесінен соққылау. 2. #ауыспалы мағына. Жоғарыдан қарау, #менсінбеу.
ШЕКЕЛЕС = #етістік. Ерегісу, кикілжіңдесу.
ШЕКЕЛЕСУ деген ШЕКЕЛЕТ = #етістік. Шекесіне кию.
ШЕКЕЛЕТУ деген ШЕКЕЛЕУ деген ШЕКЕЛІ #сын есім. Шекесі үлкен, шекесі шығыңқы.
ШЕКЕЛІК 1#омоним #зат есім. Шеке бітімі, шеке құрылысы.
ШЕКЕЛІК 2#омоним #зат есім. Баскиімнің шеке тұсы.
ШЕКЕЛЬ #зат есім. #қаржы термині. 100 агоротқа тең, 1980 ж. Израиль фунтының орнына енгізілген Израильдің ақша өлшемі.
ШЕКЕМ 1#омоним #шылау. сөйлеу. Дейін, шейін.
ШЕКЕМ 2#омоним: шекем болу. #жергілікті сөз. Сақтану, сақ болу.
ШЕКЕМҚОРАЗДАН = #етістік. #жергілікті сөз. Шекірею, мардымсу.
ШЕКЕМТАС #зат есім. #этнографиялық. Бес таспен ойнайтын ойын, қақпатас.
ШЕКЕН #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Қылша.
ШЕКЕР #зат есім. 1. Майда қант, үкпе қант; құмшекер. 2. #ауыспалы мағына. Тәтті, дәмді нәрсе. Шекермен тең [ барабар ]. Шекердей, көңілден шығатын. Шекер татыды. Көңілден шықты, ұнады.
ШЕКЕРДЕЙ #сын есім. Шекер сияқты, шекер тәрізді тәтті.
ШЕКЕРҚАЙШЫ #зат есім. #этнографиялық. Қант қысқыш, қант шағатын құрал.
ШЕКЕРПАРА #зат есім. кәс. Көк түсті, піскені сырттай белгісіз, көлемі кіші, торларының арасы кең, сыртына шырыны шығып тұратын қауынның бір түрі.
ШЕКЕТУ #зат есім. #этнографиялық.#қолөнер. Белбеуге, жүгенқұйысқанға, ер-тұрман, атәбзелге салатын зергерлік әшекей.
ШЕКЕТУЛІ #сын есім. #этнографиялық.#қолөнер. Белбеу, ер-тұрман, жүгенқұйысқан сияқты нәрселерге зергерлік әшекей салынған, әшекейленген.
ШЕКИ = #етістік. Кердеңдеу, паңсыну.
ШЕКИЮ деген ШЕККІ 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Таразы.
ШЕККІ 2#омоним #сын есім. Теріс, жөнсіз. Шеккі емес. Қате болмас, дұрыс; жаман емес, сөлекеттігі жоқ. Шеккі көрмеді [ көрген жоқ ]. Теріс таппады, тәуір деп есептеді.
ШЕККІЗ = #етістік. Шектіру, бастан өткеру.
ШЕККІЗУ деген ШЕККІЛІ #сын есім. жергілікті сөз. Салмақты, таразы тартатын.
ШЕККІШ #зат есім. жергілікті сөз. Таразышы, безбенші, таразы тартушы.
ШЕККІШ темекі шеккіш. Шылымқұмар, темекі тартқыш.
ШЕКЛТОН #зат есім. #спорт. Антарктиданы зерттеген ағылшын ғалымынын құрметіне аталған тауға шыққанда киетін аяқкиім.
ШЕКПЕЛЕН = #етістік. қашалып шекілу.
ШЕКПЕН #зат есім. 1. #этнографиялық. Түйе, қой жүнінен иіріп, өрмекпен тоқылған шапанға ұқсас сырткиім. 2. #ауыспалы мағына. Атақ-дәреже, мансап.
ШЕКПЕНДІ #сын есім. Шекпен киген, үстінде шекпені бар.
ШЕКПЕНШЕ #зат есім. #этнографиялық. Кішірек тігілген шекпен.
ШЕКПЕНШЕҢ #сын есім. Шекпен ғана киген, шекпенмен жүрген.
ШЕКСІЗ #сын есім. 1. Ұшы-қиыры жоқ, кеңбайтақ. 2. #ауыспалы мағына. Өте көп, мол. 3. #ауыспалы мағына. Өлшеусіз, қалтқысыз. Шексіз аз шама. мате м. Шегі нөлге ұмтылатын айнымалы шама. Шексіз билік. қоғ. #саяси. Шектеусіз, барлық билік. Шексіз үлкен шама. мате м. Абсолют шамасы белгілі бір мәннен бастап алдын ала берілген кез келген үлкен оң саннан артық болатын айнымалы шама.
ШЕКСІЗДІК #зат есім. 1. Ұшы-қиыры жоқтық, бірінебірі ұласып кете беретіндік. 2. мате м. Математиканың әртүрлі салаларында кездесетін түсінік, негізінде «шектілік» ұғымына қарама-қарсы ұғым.
ШЕКТЕ = #етістік. 1. Тежеу, ауыздықтау. 2. #жергілікті сөз. Қысқарту, азайту. 3. Шек қою. Шектейтін жақтау. #информатикалық. Мәтінде немесе графикада пайдаланылатын төртбұрышты кеңістік.
ШЕКТЕЙІН #шылау. жергілікті сөз. Дейін, шейін.
ШЕКТЕЛ = #етістік. 1. Қысқартылу, тежелу. 2. Шек қойылу, жол берілмеу.
ШЕКТЕЛУ деген ШЕКТЕЛУШІЛІК #зат есім. Шектеліп қалушылық.
ШЕКТЕЛІМ #зат есім. #экономикалық. Адамның қандай да болса құқықтарына қойылатын шектеулі шарт; ценз.
ШЕКТЕМЕ #зат есім. жергілікті сөз. Талдан тоқып жасалған мал қора.
ШЕКТЕН = #етістік. Тежелу, бойын аулақ ұстау.
ШЕКТЕНУ деген ШЕКТЕС #сын есім. қргелес, шекаралас, көршілес.
ШЕКТЕС = #етістік. 1. Шегі бір жерден келу, шекараласу. 2. Қатарласу, қатар болу.
ШЕКТЕСТІК #зат есім. Көршілестік, іргелестік.
ШЕКТЕСУ деген ШЕКТЕУ 1#омоним #зат есім. 1. Шек, шекара, меже. 2. #информатикалық. <ағыл. cоnstrаіnt, restrісtіоn> Компьютердің жұмыс істеу жылдамдығын шектейтін құрылғы немесе бағдарлама. Шектеу сызықтары. #әскери сөз. Ұрыс міндетін қою кезінде аға командир анықтайтын жергілікті жердегі шартты сызықтар.
ШЕКТЕУ 2#омоним деген ШЕКТЕУЖИЕКТІК #сын есім. кенісі. Мұнай жатынының шектеулері маңындағы белдемдерге орналасқан. Шектеужиектік сумен тотығу. #кен ісі. Тотығу ұңғымалары мұнай жатынының шектеулері маңындағы белдемдерге орналастырылуымен сипатталатын сумен тотығу әдістерінің жеке тәсілі.
ШЕКТЕУЛІ #сын есім. Тежеулі, өлшеулі. Шектеулі айырымды есептеу. мате м. Функцияның аргументі үздіксіз өзгереді деп ұйғарылатын дифференциалдық есептеу мен интегралдық есептеуден өзгеше – аргументі дискретті болып өзгеретін функцияларды зерттейтін математика саласы. Шектеулі акциялар. #экономикалық. Жай дивидендтер әкелетін, бірақ дауыс құқығын толық бермейтін немесе оны мүлдем бермейтін акциялар. Шектеулі жауапкершілік. #экономикалық. қске капитал салған меншік иесіне кәсіпорын (фирма) пассивтері үшін тек өзі салған капитал мөлшерінде ғана жауапкершілік жүктелетін заңды ереже. Шектеулі өсу стратегиясы. #экономикалық. Инфляцияны ескере отырып, бұрынғы мақсат деңгейінде бекітілген стратегиялық балама. Шектеулі шығындар. #экономикалық. Өнімнің қосымша өлшемін өндіру кезінде жұмсалатын қосымша шығындар.
ШЕКТЕУСЫРТТЫҚ #сын есім. кенісі. Өнімді қойнауқат жатын шекарасынан сырт орналасқан. Шектеусырттық алқап. #кен ісі. Өнімді қойнауқат түгелімен қойнауқаттық сумен қаныққан, жатын шекарасынан сырт орналасқан белдем. Шектеусырттық белдем. #кен ісі. Шектеусырттық алқап. Шектеусырттық ұңғыма. #кен ісі. Барланған мұнай және газ жатыны шектеуінің сырт өңірі аумағынан өнімді қойнауқатты тесіп өткен іздеу немесе барлау ұңғымасы.
ШЕКТЕУСІЗ #сын есім. Шексіз, шегі жоқ, шектелмеген. Шектеусіз ондық бөлшек. мате м. Әрқашан келесі таңбасы болғанымен, ең соңғы таңбасы көрсетілмейтін ондық бөлшек түрінде жазылған #санесім.
ШЕКТЕУІШ #зат есім. #информатикалық. <ағыл. delіmіter> 1. Литерлік жолдың не басқа лексеманың басы немесе соңын индекстейтін лексема. 2. Кейбір мәліметтер тізбегі соңының нышаны рөлінде шығатын мәліметтер элементі.
ШЕКТЕУІШТІК шектеуіштік сумен тотығу. #кен ісі. Мұнай жатынына су айдай отырып, мұнайлы қабаттың қойнауқаттық қысымы мөлшерін қалыпты жағдайда ұстап тұру тәсілі.
ШЕКТІ 1#омоним #сын есім. Шегі бар, шекарасы айқын. Шекті аралық. #информатикалық. <ағыл. crіtісаl regіоn> Басқа процестер тарапынан үзілмей орындалуға тиіс бағдарлама бөлігі. Шекті диаметр. #информатикалық. Жарылғыш зат оқтамының тұрақты дүмпуін қамтамасыз ететін оның ең кіші диаметрі. Шекті концентрация. #химиялық. Ерітіндідегі ерітілген заттардың максималь концентрациясы. Шекті өзіндік құн. #экономикалық. Өнімнің бір өлшеміне шаққанда өндіріс көлемін ұлғайту немесе азайту кезінде жұмсалатын толық шығынның көбейген не азайған түрі. Шекті пайдалылық. #экономикалық. Тұтынушы тауардың немесе қызметтің бір қосымша өлшемінен алатын қосымша пайдалылық. Шекті рауалы өнім. #экологиялық. Популяциядан (немесе экожүйеден) экологиялық тепетеңдікке нұқсан келтірмей алуға болатын биологиялық өнімнің шекті рауалы мөлшершамасы. Шeктi pауалы төгіндi. с у. Бақылаy пунктіндeгi cудың cапасын қамтамасыз eтy мақсатындa бeлгілi су объeктісi пунктіндe, кeсімдi yақыт iшіндe, бeкітілгeн peжім бойыншa баpыншa жоғаpы pауалы жібepілімдi ағынды cудағы заттeк масcасы. Шекті рауалы түсім. #экологиялық. Белгілі бір алаңға немесе көлемге кесімді бір уақыт ішінде келіп түсетін, нормативте белгіленген шекті рауалы концентрация мөлшерінен аспайтын ластағыштар ағыны. Шекті рауалы шығарынды. #экологиялық. Жермен астасқан ауа қабатындағы негізден не негіздер тобынан түскен ластағыш заттектің шамасы тұрғындарға, жануарлар мен өсімдіктер әлеміне арналған сапасының нормативінен аспайтындай етіп белгіленген ғылыми-техникалық норматив. Шекті салмақ. #әскери сөз. Берілген траектория бойынша белгіленген арақашықтыққа ракетамен жеткізуге болатын ену құралдары мен ыдырату және кездеу құрылғысындағы оқтұмсықтың максимум салмағы.
ШЕКТІ-МҮМКІН : шектімүмкін концентрация. #химиялық. а) Технологиялық, экологиялық, санитарлық т.б. нормалар тұрғысынан алғанда асуға болмайтын қоспадағы кез келген компоненттің концентрациясының шартты мөлшері. ә) Күнделікті өте ұзақ уақыттар бойында әсер етсе де ағзаға зиян келтірмейтін, тұқымына кесір келтірмейтін заттың ауадағы, судағы, тағамдық өнімдердегі т.б. максималды концентрациясы.
ШЕКТІ 2#омоним #шылау. жергілікті сөз. Шейін, дейін.
ШЕКТІК #сын есім. Шекке қатысты, шекке тән.
ШЕКТІЛІК #зат есім. #философиялық. Объективті дүниенің бір-бірімен тығыз байланыстағы қарама-қарсы өлшемге сыйымдылық мөлшерін білдіретін материалистік категориялар.
ШЕКТІР сапар шектірді. Жолға шығарды, сапарға шығарды.
ШЕКУЛІ #сын есім. Шекілген, безендірілген, әшекейлі.
ШЕКШЕК 1#омоним #зат есім. #зоологиялық. Ұзын мұрттылар тармағына жататын тұқымдас зиянды жәндіктердің бір түрі.
ШЕКШЕК 2#омоним #зат есім. ветеринарлық. Ешкі ауруы. Шекшек ата. #мифологиялық. Ешкi малының иесi, киесi, пірi.
ШЕКШИ = #етістік. Шекесінен қарау, одыраю.
ШЕКШИЮ деген ШЕКУ деген ШЕКІ #сын есім. жергілікті сөз. Ерсі, сөкет.
ШЕКІ 1#омоним= #етістік. Аяқтарын сілтеп тастау, тік басу.
ШЕКІ 2#омоним= #етістік. 1. Бір нәрсенің шетін аздап кетитіп түсіру, сындыру. 2. #ауыспалы мағына. Қинау, күш көрсету, қорлау.
ШЕКІЛ = #етістік. #зергерлік. Бедерлену, ойылу.
ШЕКІЛДЕК 1#омоним #зат есім. #тамақ өнеркəсібі. Қытырлақ шибауырсақ.
ШЕКІЛДЕК 2#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Күнбағыстың дәні, шемішке.
ШЕКІЛДЕК #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Күнбағар.
ШЕКІЛДЕУІК #зат есім. Сыртында қабығы бар дәні майлы өсімдік; күнбағыс дәні, күнбағыстың ұрығы.
ШЕКІЛУ деген ШЕКІМ #шылау. жергілікті сөз. Дейін, шейін.
ШЕКІМЕ #зат есім. #зергерлік. 1. Ою-өрнек салуға арналған, болаттан соғылған шапқы тәрізді балға. 2. Қаңылтыр бетіне түсірілген бедерлі бейне. 3. Кейбір кедірбұдыры мен жапсаржымы өңделіп тегістелген көркем құйма бұйымдар мен сомдалған мүсіндемелер ұсақ-түйек бөлшектерін әдемілеп әрлеу тәсілі. 4. Медалдар мен шақалар т.б. бұйымдардың бетіне түсірілген бедер.
ШЕКІРЕ #сын есім. Әлпештеген, алақанға салып аялаған ерке (адам).
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий