Толковый словарь

Толковый словарь казахского языка: Сілей>

ҚАРҒАП-СІЛЕ = #етістік. Қарғау, сілеу, лағнет айту, қарғыс жаудыру.
ҚАРҒАП-СІЛЕУ деген СІЛЕ 1#омоним: сілесі қатты. Қатты шаршады, болдырды, діңкеледі. Сілесі қатты. Әбден шаршады, қалжырады, сілікпесі шықты. Сілесі қатып [ тас болып ] ұйықтады. Қатты ұйықтады, түк сезбей ұйықтады. Сілесі құрыды. Қатты шаршап шалдықты. Сілесін қатырды. Әбден әуреледі, шаршатты.
СІЛЕ 2#омоним #зат есім. Қарғыс, нала. Сілесіне қалды. Қарғысына ұшырады.
СІЛЕ 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Жұқа ақ мата, дәке.
СІЛЕ = #етістік. Қарғау, қарғыс айту.
СІЛЕГЕ #зат есім. Қоралардың төбесіне үйген шөпті боран ұшырып кетпеу үшін үстінен кесе-көлденең тастайтын ағаш бастырық.
СІЛЕГЕДЕЙ #сын есім. Жұп-жұмыр, әдемі.
СІЛЕГЕН #зат есім. жергілікті сөз. Арқалық, мәтке.
СІЛЕЙ = #етістік. Мелшиіп қатып қалу, қалшию. Сілейіп жатты. Қозғалмады, қатты соққыдан тұралап қалды.
СІЛЕЙТ = #етістік. 1. Ұру, сұлату, әбден соғу, көзін құрту. 2. Есінен тандыру, қатыру. Сілейтіп салды. а) Қатты сынады, аузын аштырмады. ә) Таяққа жықты.
СІЛЕЙТУ деген СІЛЕЙІС = #етістік. Бірбіріне қарап мелшию, естен тану, үндей алмай қалу.
СІЛЕЙІСУ деген СІЛЕКЕЙ #зат есім. Адамның немесе хайуанның ауыз қуысынан сілекей бездері арқылы бөлініп шығатын созылмалы, түссіз, иіссіз сұйықтық. Сілекей бездері. #анатомиялық. <лат. glаndulаe sаlіvаles> Ауыз қуысына сілекей бөлінетін экзокринді бездер. Сілекей сірне. #этнографиялық. Үйірлі жылқысынан жылқы берерде қылы мен сілекейін үзіп алып, өзіне сақтап қоятын ырым. Сілекейін алып қалды. #этнографиялық. Біреуге берген малдың сілекейін дәулетім ауыспасын деген ырыммен өз киімінің жағасына жағу салты. Сілекейі шұбырды. а) Қарны ашып немесе жеңсік асты көріп, жегісі келді, құмартты. ә) Таңғалды, таңырқады, тамсанды. Сілекейін шұбыртты. Қарны ашты, іші шұрылдады.
СІЛЕКЕЙЛЕ = #етістік. 1. Сілекеймен сулау. 2. Сілекейін жағу.
СІЛЕКЕЙЛЕН = #етістік. Сілекейі көбею, шығу.
СІЛЕКЕЙЛЕНУ деген СІЛЕЛЕ = #етістік. Сілесі қатып шаршау, болдыру.
СІЛЕЛЕН = #етістік. Қатты шаршау, болдыру.
СІЛЕЛЕНУ деген СІЛЕЛЕТ = #етістік. Шаршату, болдырту.
СІЛЕЛЕТУ деген СІЛЕМ #зат есім. 1. Ұзынынан ұзын созылып жатқан тау жоталарының аласарып бітер, таусылар жері, жалғасы. 2. #ауыспалы мағына. Жалғасы, аяғы, сарқыншағы.
СІЛЕМДЕ = #етістік. Тарамысты жалғап, ширату.
СІЛЕМДЕЙ #сын есім. Сілем тәрізді.
СІЛЕМДЕН = #етістік. Сабақтаса жалғасу, созылу.
СІЛЕМДЕНУ деген СІЛЕМДЕС #сын есім. Бірбірімен жалғас, сабақтас.
СІЛЕМДІ #сын есім. Жалғасып жатқан, тұтасқан, созылған.
СІЛЕМЕЙ #зат есім. #сөйлеу. Сілекей.
СІЛЕМЕЙЛЕ = #етістік. Сілекейлеу; сілекейін жағу.
СІЛЕМЕЙЛЕН = #етістік. Былжырау, сілекейлену.
СІЛЕМЕЙЛЕНУ деген СІЛЕМЕЙЛЕУ деген СІЛЕМЕЙЛІ #сын есім. Сілекей тәрізді шұбалған.
СІЛЕМІРЛЕ #үстеу. Біртебірте, жаңа-жаңа.
СІЛЕН = #етістік. Ант су ішу, қарғану.
СІЛЕТ 1#омоним #зат есім. #сөйлеу. Сылтау, міндет. Сілет қылды. Міндет қылды, міндетсіді.
СІЛЕТ #зат есім. #өсімдік. Көпжылдық шөптесін өсімдік.
СІЛЕТСІЗ #сын есім. Міндет көрмейтін, жақсылығын сатпайтын.
СІЛЕУ #зат есім. Қарғыс, қарғапсілеушілік, нала.
СІЛЕУСІН #зат есім. #зоологиялық. <лат. lуnx> Құйрығы шолақ, құлақтары ұзын, ұшы үшкір, ұшында аздаған шашағы бар, түгі қалың әрі ұзын, мысық тектес жыртқыш аң. Сілеусін көз. Өткір; тайсалмайтын көз. Сілеусін тон. #этнографиялық. Сілеусін терісін беттестіріп тіккен тон.
СІЛЕЮ деген ІШЕК-СІЛЕ : ішексілесі қатқанша [ қатып ] күлді. Ішегі түйілгенше күлді. Ішексілесі [ ішегі ] қатты. Қатты күлді, мәз болды. Ішексілесін қатырды. Әбден күлдірді.