Толковый словарь казахского языка: Салып
САЛАҚ-САЛАҚ #еліктеуіш сөз. Салпылдаған, солпсолп еткен ебедейсіз қимылқозғалысты бейнелейтін сөз. Салақ-салақ етті. Салпақ қақты, салпақтады.
САЛА-САЛА #сын есім. Тарам-тарам сараланған, бөлімбөлім.
САЛ-САЛ 1 #зат есім. әдеб. Фольклорда қолданылатын (жанр, тәсіл) ұйқас түрі.
САЛ-САЛ 2 #үстеу. Өне бойы мылжамылжа, делсал. Сал-сал болды. Буыны құрып, бойы босады.
САЛТАҚ-САЛТАҚ #сын есім. Кіркір, лас.
АЛАҚ-САЛАҚ #үстеу. сөйлеу. Алқам-салқам, ашы лыпшашылып, қалай болса, солай.
АЛАҢ-САЛАҢ #сын есім. Аумалы-төкпелi, ала сапыран.
АЛҒЫР-САЛҒЫР #сын есім. жергілікті сөз. Алқа-салқа, олбырсолбыр, салақ.
АЛҒЫРТ-САЛҒЫРТ #зат есім. #көнерген сөз. Салықтың бір түрi.
АЛҚАМ-САЛҚАМ #сын есім. сөйлеу. Алқа-салқа. Алқамсалқамы шықты. Алба-жұлба болды, тозығы жеттi.
АЛҚАМ-САЛҚАМДАУ #сын есім. Олпы-солпылау, ұқыпсыздау; жинақы емес, қалай болса солай.
АЛҚАНА-САЛҚАНА #үстеу. cөйл. Алқа-салқа.
АЛҚА-САЛҚА #сын есім. Олпы-солпы, ұқыпсыз; жинақы емес, қалай болса солай.
АЛМАЛЫ-САЛМАЛЫ #сын есім. Алыпсалып қоюға ыңғайлы, алыпсалып тұратын, кигізіліпшығарылатын.
АЛМАН-САЛЫҚ #зат есім. жергілікті сөз. Шыңжаң мен Моңғолиядағы қазақтар арасындағы ертедегi әкімшілік салығының жергіліктi атауы.
АЛ-САЛ #үстеу. жергілікті сөз. Делсал.
АЛЫҚ-САЛЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Алым-салық.
АЛЫМ-САЛҒЫРТ #зат есім. #сөйлеу. Алым-салық.
АЛЫМ-САЛЫҚ #зат есім. Алынатын салық түрлерінің жиынтығы.
АЛЫМ-САЛЫҚСЫЗ #сын есім. Алым-салық салынбаған, алымсалығы жоқ.
АЛЫМ-САЛЫМ 1 #зат есім. Алым-салық.
АЛЫМ-САЛЫМ 2 #сын есім. Салдыр-салақ, алқам-салқам, қалай болса солай.
АЛЫП-САЛ = #етістік. Нәрсенi, затты жинастыру, қайта ұстау.
АЛЫП-САЛУ деген ӘДЕТ-САЛТ #зат есім. Халықтың кәсіп, сенім, тіршілігіне байланысты қалыптасып, ұрпақтан ұрпаққа ауысып отыратын дағдылар мен дәстүр. Әдет-салт айтысы. #фольклор. Әдет-ғұрып, салт дәстүрмен байланысты ауызша сөз өнерінің бір жанры.
БӨЛЕК-САЛАҚ #сын есім. Бөлек жүрген, басы артық. // уақ-түйек, майда-шүйде #зат есім.
БӨЛТЕК-САЛТАҚ #сын есім. сөйлеу. Бөлек-салақ.
БӨТЕН-САЛАҚ #үстеу. сөйлеу. Басы артық, бөтен.
БҰЛДЫР-САЛДЫР #сын есім. 1. Түсініксіз, беймәлім. 2. Асығыс-үсігіс, тез.
ДӘСТҮР-САЛТ #зат есім. #этнографиялық. Салт-дәстүр.
ЕЛ-САЛ #үстеу. сөйлеу. жергілікті сөз. Делсал. Ел-сал тарты. #сөйлеу. Делсал тартты.
КИІМ-САЛЫМ #зат есім. 1. Киім киіс. 2. Киім-кешек.
САЙ-САЛА #зат есім. 1. Су жүретін жыра. 2. Ойпаң, жыра, аңғар барлығы.
САЙ-САЛАЛЫ #сын есім. Сайсаласы көп.
САЛ 1#омоним #зат есім. 1. Су жолымен адамдарды, жүктерді тасымалдауға арналған су көлігі; бір-бірімен байланыстырып бекітілген жүзбелі заттар (бөренелер, кеспектер және тағы басқа.). 2. #жергілікті сөз. Пішіні төрт бұрышты, қоға, қамыс араластырыла буылған, ұзындығы да, ені мен биіктігі де 2 метр шамасында болатын құрал; ыспа. Сал ағызу. Ағаштардың қалқымалығын пайдаланып, оларды көлік құралдарына тиемей тасымалдау. Сал қайық. Белгілі бір пунктте адамды, экипажды және жүкті өзен, арна, көл немесе теңіз бұғазынан және тағы басқа. тасымалдауға арналған имарат. Сал қайықты көпір. Жеке құрам мен әскери техникаларды су бөгеттерінен өткізуге арналған жүзбелі көпір. Сал қайықты өткел. Понтондық парктерден (паромды мәшинелерден) немесе жергілікті жердің жүзбелі құралдарынан құрастырылатын, өздігінен жүретін және тіркелетін тасымалдаушы сал қайықтарында әскерлерді ұрыстық техникасымен қоса тасымалдауға арналған өткел. Салы суға кетті. Ұнжырғасы, еңсесі түсті, ренжіді.
САЛ 2#омоним #зат есім. #медициналық. Денені жансыздандырып, қозғалтпай тастайтын ауру. Сал ауруы. #медициналық. <грек. pаrаlіgsіs> Орталық не шеткі жүйке жүйесі қозғалыс орталығының зақымдануынан қимыл, қозғалыс ағзалары қызметінің жойылуы. Сал болды. Сал ауруына шалдықты. Сал бөксе. Оңайшылықпен қозғалмайтын, тез қимылдай қоймайтын; сылбыр. Сал төсек болды. Орнынан тұра алмай, төсек тартып жатып алды.
САЛ 3#омоним #зат есім. #көнерген сөз. #этнографиялық. 1. Сауыішыл, елден ерекше сән түзеп, үкілі тақия, қызылды-жасылды, оюлыөрнекті киім киінетін, әрі әнші, әрі ақын, қасында өнерпаз жастар топ-тобымен жүретін өнерлі жігіт. 2. Байырға қазақ қоғамында сәнсалтанатымен ел аралап жүріп ән, сөз өнерін тарататын, халықтың сауығын ғана емес мүддесін де көздейтін өнерлi, суырып салма, әншi, күйшi, шешен адамдар тобының атағы, салдар институтының өкілi. Сал мен серi. #этнографиялық. Салсерi. Сал шапан. Өте құнды матадан тігіліп, әшекейлепкестеленген бағалы сырт киім.
САЛ 4#омоним #сын есім. Заттың күйін, қимыләрекетін күшейту мәнінде жұмсалатын сөз. 1. Алғыр, мықты. 2. өте, тым. 3. Еркін, кең.
САЛ 5#омоним #зат есім. ескі кітаби. Ұмтылыс.
САЛ = #етістік. 1. Затты, нәрсені сақтау, тығу. 2. Басқа заттың орнына қою. // Қапшық, қалта т.б. затқа не екінші бір затты енгізу. 3. Үй, құрылыс, көпір жол жасау, құру. 4. Бір нәрсені пошта арқылы жіберу, жөнелту. 5. Егін егу, өсіру. 6. Періп қалу, ұру. 7. Пышақ, қанжар сияқты өткір заттарды сұғу, адамды немесе малды жарақаттау. 8. Бүркітті, саят құстарын аулауға жіберу. 9. Бір затқа бір затты араластыру, қосу. 10. Бір нәрсенің суретін қағазға т.б. түсіру, бейнелеу. 11. Тұратын орнына, сұғу орнына орналастыру. 12. Басқа, мойынға орамал жабу. 13. #көнерген сөз. Тастау, қалдырып кету. 14. Алыстағы адамға пошта арқылы, банкомат арқылы ақша жіберу. 15. Етістік сөздермен тіркесіп келіп, өз қолымен жасады, өзі істеді деген мағынаны береді. 16. Негізгі етістікке тіркесіп, жалма-жан, сол бойда деген мағынаны үстейді. 17. Тігу, бәс тігу, құнды, бағалы затына айырбастау. Салған беттен [ жерден, бойдан ]. Шу дегеннен, ә дегеннен, бірден. Салған беттен қайтпады. Бағытынан айнымады. Салған бойы [ бойымен ]. Сол бойда, бірден. Сал қарағай. а)Терең сулардан өту үшін сал жасайтын кепелтек қарағай бөренесі. ә) #бейнелі сөзқолданыс. Үлкен, биік өскен қарағай. Сал қарын. Қарны жер тіреген, іші үлкен. Салып ұрып [ отырып ]. Бас салып, бірден.
САЛА 1#омоним #зат есім. 1. Сайдың ашасы, өзен ортасының тарауы. 2. Ғылым, өнер, әдебиет, мәдениеттің, қоғамның бір арнасы, бөлік, тармағы. 3. Белгілі бір өнеркәсіптің, шаруашылықтың, өндірістің және тағы басқа. жеке бөлігі, тармағы. 4. Жан-жақ, төрт тарап. 5. ірірек ағын суға немесе көлге құятын ағын су. Сала құрылымын талдау. #экономикалық. Саладағы бәсекелестіктің ең маңызды құрамбөліктерін анықтайтын талдау. Сала байлады. Ұзын етіп, кере құлаш байлады. Сала бұғы. Үлкен, ірі бұғы. Сала құлаш. Құлаш созым, екі қол саласындай болатын халықтық ұзындық өлшем. Сала құлаш. Құлаш созым, екі қол саласындай ұзындықты білдіретін халықтық өлшем.
САЛА 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Сай.
САЛААРАЛЫҚ #сын есім. Салалар арасындағы.
САЛАБА #сын есім. Тозығы жеткен, алба-жұлба.
САЛАБАЙ-САЛҚАМ #сын есім. Алқам-салқам.
САЛАБАЛАН = #етістік. Ұйысу, қобырау.
САЛАКА [ #латын тілі. hаrengus membrаs ] #зат есім. #зоологиялық. Майшабақ тұқымдасына жататын балық.
САЛАҚ #сын есім. 1. Кір, лас. 2. Шаруаға ыңғайы жоқ, қырсыз, құнтсыз, ұқыпсыз, еріншек. 3. Жайбарақат, бейқам. Салақ қарады. Немқұрайды, салқын қарады, елемеді.
САЛАҚПАН #зат есім. #көнерген сөз. Атылатын қарудың бір түрі.
САЛАҚСУ деген САЛАҚСЫ = #етістік. Жұмысқа, іске қалай болса, солай немқұрайды қарау, мән бермеу.
САЛАҚТА = #етістік. Бұлғаңдау, далбаңдау, салақ-салақ ету.
САЛАҚТАН = #етістік. Салақ-салақ ету.
САЛАҚТАТ = #етістік. Салақ-салақ еткізу, далақтау.
САЛАҚТАТУ деген САЛАҚТАУ 1#омоним #сын есім. 1. Ұқыпсыздау, шаруаға қыры жоқтау. 2. Шорқақтау, епсіз.
САЛАҚТАУ 2#омоним деген САЛАҚТЫҚ #зат есім. 1. Тазалық сақтамаушылық, ластық. 2. Ұқыпсыздық, шаруаға, іске қыры жоқтық. 3. Немқұрайдылық, мән бермеушілік. 4. Бейқамдылық, жайбарақаттылық.
САЛАЛА = #етістік. 1. Саласалаға бөлу, жүйелеу, тармақтау. 2. Саусақты тарамдау. 3. Саласаламен жүру.
САЛАЛАН = #етістік. Саласалаға бөліну, тармақталу.
САЛАЛАНУ деген САЛАЛАС #сын есім. Тармақтас, теңдес. Салалас құрмалас сөйлем. #лингвистикалық. Құрамындағы жай сөйлемдердің баяндауыштары тиянақты болып, өзара тең дәрежеде байланысқан құрмалас сөйлемнің түрі.
САЛАЛАУ деген САЛАЛЫ #сын есім. Тармақты, ұзын (саусақ). Салалы зығыр. #өсімдік. Біржылдық өсімдік; талшықты зығыр.
САЛАЛЫҚ #сын есім. Аймақтық, кәсіптік. Салалық ақпарат. #информатикалық. Шаруашылықтың қандай да бір саласына жататын және оның ерекшеліктерін көрсететін ғылыми және өндірістік ақпарат. Салалық кеме. #әскери сөз. XVІІ ғасырдың соңы мен XІX ғасырдың басындағы желкенді флоттағы ірі үш мачталық ұрыс кемелерінің атауы. Салалық статистика. Халық шаруашылығының жекелеген салаларын немесе қоғамдық өмір саласын зерделейтін статистика саласы.
САЛАЛЫШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. brасhіаrіa> Астық тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік.
САЛАМ #зат есім. Шөпшаламның үйіндісі, илеу.
САЛАМАНДРА [ #латын тілі. sаlаmаndrіdаe ] #зат есім. #зоологиялық. Құйрықты қосмекенділер отряды тұқымдасының бірі.
САЛАМАТ [ #араб тілі. ] #зат есім. Аман, сау. // Әлқуатты, жаны сау. Саламат болсын. тіле к. а) аман-есен, аурусырқаудан аман болсын. ә) Біреу арқылы сәлем айтылғанда берілетін жауап.
САЛАМАТТЫ #сын есім. Дені сау, денсаулығы жақсы. Саламатты өмір салты. қоғ. - әлеум. қоғамның, халықтың, жеке адамның денінің саулығы, ішімдік, нашақорлық тәрізді көлденең кеселден тазалығы, дене мәдениеті мен рухани мәдениеттің үйлесімділігі.
САЛАМАТТЫҚ #зат есім. Дененің саулығы, денсаулық, ауру-сырқау еместік, саулық.
САЛАМАТТЫЛЫҚ #зат есім. Саламатты өмір салты.
САЛАНГАН #зат есім. #зоологиялық. оңтүстік Шығыс Азия, Австралия, Үнді және Тынық мұхит аралдарында тіршілік ететін, сұрқарлығаштар тобына жататын, ұзындығы 10–14 см құс.
САЛАҢ #еліктеуіш сөз. Аяқ астынан, сопаң еткен қысқа қимылқозғалысты бейнелейтін сөз. Салаң етіп. Аяқ астынан, күтпеген жерден. Салаң ете қалды [ түсті ]. Сопаң ете қалды, аяқ астынан тап болды.
САЛАҢДА = #етістік. Салаңсалаң ету, салпақтау.
САЛАҢДАТ = #етістік. Салаңсалаң еткізу.
САЛАҢДАТУ деген САЛАҢДАУ деген САЛАТ [ #итальян тілі. sаlаto ] #зат есім. 1. #өсімдік. Жапырақтары шикі күйінде жеуге жарайтын бақша өсімдігі. 2. көкөністен әзірленетін, кейде жұмыртқа, ет немесе балық және тағы басқаларды қосып дайындайтын салқын тағам, басытқы. Салат құрамы. #тамақ өнеркəсібі. Басытқы жасалатын көкөністер мен қоспалар түрі.
САЛАУАТ 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #діни. Құран Кәрімдегі бұйрық бойынша пайғамбарға жарылқау, құрмет, құттықтау, дұға тілеу мағынасында арнайы жасалатын құлшылық түрі. 2. #сөйлеу. Есен-сау, саламат. 3. #ауыспалы мағына. Сән-салтанат. Салауат айтты. #діни. а) Мұсылмандық шарты бойынша әр кез аты аталған сайын немесе арнайы еске салу арқылы Мұхаммед пайғамбарға Алладан рақым тілеп, дұға жасады. ә). Намаздың әрбір екінші және соңғы рәкатындағы отырыста оқылуы шарт болып табылатын Мұхаммед пайғамбарға жарылқау, құрмет, рақым тілейтін («ас-Салауат») дұғасын оқыды.
САЛАУАТ 2#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #тарихи. Бітім, кешірім. 2. #жаңасөз. #заң. [ #грек тілі. аmnestіa ] Жоғары ресми орган тарапынан сотталғандарға берілетін жартылай және толық кешірім. Салауат қылды. а) Бітімге келді, кешірім жасады. ә) #ескі кітаби. Қабылдады.
САЛАУАТТАН = #етістік. Сәнсалтанатын көрсету.
САЛАУАТТЫ #сын есім. 1. Сән-салтанатты, әсем. 2. Парасатты, байыпты. Салауатты өмір салты. #сөйлеу. Саламатты өмір салты.
САЛАУАТТЫҚ #сын есім. сөйлеу. Саулық, амандық.
САЛАУАТТЫЛЫҚ #зат есім. Парасаттылық, байыптылық.
САЛАУБАС #зат есім. #өсімдік. <лат. helісhrуsum> Күрделі гүлділер тұқымдасына жататын бір жылдық және көпжылдық шөптесін өсімдіктер.
САЛАУМАЛЕЙКУМ [ #араб тілі. ] #зат есім. Ассалаумалейкум деп ер адамның амандасуының бейтарап түрі.
САЛАФИТ #зат есім.#діни. Исламның барлық сүннеттерін күнделікті өмірде ұстануға шақыратын Исламдағы бағыт өкілі.
САЛАХИЯТ [ #араб тілі. ] #зат есім. Қабілеттілік, құдіреттілік.
САЛБАҚТА = #етістік. #сөйлеу. Салпақта.
САЛБАҢДА = #етістік. Салбаңсалбаң ету, салпаңдау, салбырау.
САЛБАҢДАУ деген САЛБӨКСЕ #сын есім. Енжар, селқос. Салбөксе болды. Бөксесін көтере алмады; әбден қалжырады, шаршады.
САЛБӨКСЕЛІК #зат есім. Сылбырлық; енжарлық. Салбөкселік танытты. Енжарлық көрсетті, керенау қимылдады.
САЛБУРЫН #зат есім. #этнографиялық. көнерген сөз. қыс маусымында аңшы, саятшылардың топталып, бірнеше күнге аң аулауға шығу салты. Салбуырынға шығу. Саятшылыққа көп кісі болып қос тігіп шығу.
САЛБЫР #сын есім. Салақтаған, салыңқы.
САЛБЫРА = #етістік. 1. Төмен қарай түсіп тұру, салақтау. 2. #ауыспалы мағына. Еңсесі түсу, қажу, шаршау, ұнжырғасы түсу.
САЛБЫРАЙ = #етістік. #сөйлеу. Салбыра.
САЛБЫРАҢҚЫ #сын есім. 1. Төмен түсіңкі; салбыраған. 2. Киімнің тозып, олпы-солпы болуы. 3. #ауыспалы мағына. Еңсесі түсіңкі, көңілсіз. Салбыраңқы тартты. Ескірді, өңі кетті, өңсізденді деген мағынада.
САЛБЫРАҢҚЫРА = #етістік. Салбырай түсу, төмен түсіңкіреу.
САЛА-САЛА #сын есім. Тарам-тарам сараланған, бөлімбөлім.
САЛ-САЛ 1 #зат есім. әдеб. Фольклорда қолданылатын (жанр, тәсіл) ұйқас түрі.
САЛ-САЛ 2 #үстеу. Өне бойы мылжамылжа, делсал. Сал-сал болды. Буыны құрып, бойы босады.
САЛТАҚ-САЛТАҚ #сын есім. Кіркір, лас.
АЛАҚ-САЛАҚ #үстеу. сөйлеу. Алқам-салқам, ашы лыпшашылып, қалай болса, солай.
АЛАҢ-САЛАҢ #сын есім. Аумалы-төкпелi, ала сапыран.
АЛҒЫР-САЛҒЫР #сын есім. жергілікті сөз. Алқа-салқа, олбырсолбыр, салақ.
АЛҒЫРТ-САЛҒЫРТ #зат есім. #көнерген сөз. Салықтың бір түрi.
АЛҚАМ-САЛҚАМ #сын есім. сөйлеу. Алқа-салқа. Алқамсалқамы шықты. Алба-жұлба болды, тозығы жеттi.
АЛҚАМ-САЛҚАМДАУ #сын есім. Олпы-солпылау, ұқыпсыздау; жинақы емес, қалай болса солай.
АЛҚАНА-САЛҚАНА #үстеу. cөйл. Алқа-салқа.
АЛҚА-САЛҚА #сын есім. Олпы-солпы, ұқыпсыз; жинақы емес, қалай болса солай.
АЛМАЛЫ-САЛМАЛЫ #сын есім. Алыпсалып қоюға ыңғайлы, алыпсалып тұратын, кигізіліпшығарылатын.
АЛМАН-САЛЫҚ #зат есім. жергілікті сөз. Шыңжаң мен Моңғолиядағы қазақтар арасындағы ертедегi әкімшілік салығының жергіліктi атауы.
АЛ-САЛ #үстеу. жергілікті сөз. Делсал.
АЛЫҚ-САЛЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Алым-салық.
АЛЫМ-САЛҒЫРТ #зат есім. #сөйлеу. Алым-салық.
АЛЫМ-САЛЫҚ #зат есім. Алынатын салық түрлерінің жиынтығы.
АЛЫМ-САЛЫҚСЫЗ #сын есім. Алым-салық салынбаған, алымсалығы жоқ.
АЛЫМ-САЛЫМ 1 #зат есім. Алым-салық.
АЛЫМ-САЛЫМ 2 #сын есім. Салдыр-салақ, алқам-салқам, қалай болса солай.
АЛЫП-САЛ = #етістік. Нәрсенi, затты жинастыру, қайта ұстау.
АЛЫП-САЛУ деген ӘДЕТ-САЛТ #зат есім. Халықтың кәсіп, сенім, тіршілігіне байланысты қалыптасып, ұрпақтан ұрпаққа ауысып отыратын дағдылар мен дәстүр. Әдет-салт айтысы. #фольклор. Әдет-ғұрып, салт дәстүрмен байланысты ауызша сөз өнерінің бір жанры.
БӨЛЕК-САЛАҚ #сын есім. Бөлек жүрген, басы артық. // уақ-түйек, майда-шүйде #зат есім.
БӨЛТЕК-САЛТАҚ #сын есім. сөйлеу. Бөлек-салақ.
БӨТЕН-САЛАҚ #үстеу. сөйлеу. Басы артық, бөтен.
БҰЛДЫР-САЛДЫР #сын есім. 1. Түсініксіз, беймәлім. 2. Асығыс-үсігіс, тез.
ДӘСТҮР-САЛТ #зат есім. #этнографиялық. Салт-дәстүр.
ЕЛ-САЛ #үстеу. сөйлеу. жергілікті сөз. Делсал. Ел-сал тарты. #сөйлеу. Делсал тартты.
КИІМ-САЛЫМ #зат есім. 1. Киім киіс. 2. Киім-кешек.
САЙ-САЛА #зат есім. 1. Су жүретін жыра. 2. Ойпаң, жыра, аңғар барлығы.
САЙ-САЛАЛЫ #сын есім. Сайсаласы көп.
САЛ 1#омоним #зат есім. 1. Су жолымен адамдарды, жүктерді тасымалдауға арналған су көлігі; бір-бірімен байланыстырып бекітілген жүзбелі заттар (бөренелер, кеспектер және тағы басқа.). 2. #жергілікті сөз. Пішіні төрт бұрышты, қоға, қамыс араластырыла буылған, ұзындығы да, ені мен биіктігі де 2 метр шамасында болатын құрал; ыспа. Сал ағызу. Ағаштардың қалқымалығын пайдаланып, оларды көлік құралдарына тиемей тасымалдау. Сал қайық. Белгілі бір пунктте адамды, экипажды және жүкті өзен, арна, көл немесе теңіз бұғазынан және тағы басқа. тасымалдауға арналған имарат. Сал қайықты көпір. Жеке құрам мен әскери техникаларды су бөгеттерінен өткізуге арналған жүзбелі көпір. Сал қайықты өткел. Понтондық парктерден (паромды мәшинелерден) немесе жергілікті жердің жүзбелі құралдарынан құрастырылатын, өздігінен жүретін және тіркелетін тасымалдаушы сал қайықтарында әскерлерді ұрыстық техникасымен қоса тасымалдауға арналған өткел. Салы суға кетті. Ұнжырғасы, еңсесі түсті, ренжіді.
САЛ 2#омоним #зат есім. #медициналық. Денені жансыздандырып, қозғалтпай тастайтын ауру. Сал ауруы. #медициналық. <грек. pаrаlіgsіs> Орталық не шеткі жүйке жүйесі қозғалыс орталығының зақымдануынан қимыл, қозғалыс ағзалары қызметінің жойылуы. Сал болды. Сал ауруына шалдықты. Сал бөксе. Оңайшылықпен қозғалмайтын, тез қимылдай қоймайтын; сылбыр. Сал төсек болды. Орнынан тұра алмай, төсек тартып жатып алды.
САЛ 3#омоним #зат есім. #көнерген сөз. #этнографиялық. 1. Сауыішыл, елден ерекше сән түзеп, үкілі тақия, қызылды-жасылды, оюлыөрнекті киім киінетін, әрі әнші, әрі ақын, қасында өнерпаз жастар топ-тобымен жүретін өнерлі жігіт. 2. Байырға қазақ қоғамында сәнсалтанатымен ел аралап жүріп ән, сөз өнерін тарататын, халықтың сауығын ғана емес мүддесін де көздейтін өнерлi, суырып салма, әншi, күйшi, шешен адамдар тобының атағы, салдар институтының өкілi. Сал мен серi. #этнографиялық. Салсерi. Сал шапан. Өте құнды матадан тігіліп, әшекейлепкестеленген бағалы сырт киім.
САЛ 4#омоним #сын есім. Заттың күйін, қимыләрекетін күшейту мәнінде жұмсалатын сөз. 1. Алғыр, мықты. 2. өте, тым. 3. Еркін, кең.
САЛ 5#омоним #зат есім. ескі кітаби. Ұмтылыс.
САЛ = #етістік. 1. Затты, нәрсені сақтау, тығу. 2. Басқа заттың орнына қою. // Қапшық, қалта т.б. затқа не екінші бір затты енгізу. 3. Үй, құрылыс, көпір жол жасау, құру. 4. Бір нәрсені пошта арқылы жіберу, жөнелту. 5. Егін егу, өсіру. 6. Періп қалу, ұру. 7. Пышақ, қанжар сияқты өткір заттарды сұғу, адамды немесе малды жарақаттау. 8. Бүркітті, саят құстарын аулауға жіберу. 9. Бір затқа бір затты араластыру, қосу. 10. Бір нәрсенің суретін қағазға т.б. түсіру, бейнелеу. 11. Тұратын орнына, сұғу орнына орналастыру. 12. Басқа, мойынға орамал жабу. 13. #көнерген сөз. Тастау, қалдырып кету. 14. Алыстағы адамға пошта арқылы, банкомат арқылы ақша жіберу. 15. Етістік сөздермен тіркесіп келіп, өз қолымен жасады, өзі істеді деген мағынаны береді. 16. Негізгі етістікке тіркесіп, жалма-жан, сол бойда деген мағынаны үстейді. 17. Тігу, бәс тігу, құнды, бағалы затына айырбастау. Салған беттен [ жерден, бойдан ]. Шу дегеннен, ә дегеннен, бірден. Салған беттен қайтпады. Бағытынан айнымады. Салған бойы [ бойымен ]. Сол бойда, бірден. Сал қарағай. а)Терең сулардан өту үшін сал жасайтын кепелтек қарағай бөренесі. ә) #бейнелі сөзқолданыс. Үлкен, биік өскен қарағай. Сал қарын. Қарны жер тіреген, іші үлкен. Салып ұрып [ отырып ]. Бас салып, бірден.
САЛА 1#омоним #зат есім. 1. Сайдың ашасы, өзен ортасының тарауы. 2. Ғылым, өнер, әдебиет, мәдениеттің, қоғамның бір арнасы, бөлік, тармағы. 3. Белгілі бір өнеркәсіптің, шаруашылықтың, өндірістің және тағы басқа. жеке бөлігі, тармағы. 4. Жан-жақ, төрт тарап. 5. ірірек ағын суға немесе көлге құятын ағын су. Сала құрылымын талдау. #экономикалық. Саладағы бәсекелестіктің ең маңызды құрамбөліктерін анықтайтын талдау. Сала байлады. Ұзын етіп, кере құлаш байлады. Сала бұғы. Үлкен, ірі бұғы. Сала құлаш. Құлаш созым, екі қол саласындай болатын халықтық ұзындық өлшем. Сала құлаш. Құлаш созым, екі қол саласындай ұзындықты білдіретін халықтық өлшем.
САЛА 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Сай.
САЛААРАЛЫҚ #сын есім. Салалар арасындағы.
САЛАБА #сын есім. Тозығы жеткен, алба-жұлба.
САЛАБАЙ-САЛҚАМ #сын есім. Алқам-салқам.
САЛАБАЛАН = #етістік. Ұйысу, қобырау.
САЛАКА [ #латын тілі. hаrengus membrаs ] #зат есім. #зоологиялық. Майшабақ тұқымдасына жататын балық.
САЛАҚ #сын есім. 1. Кір, лас. 2. Шаруаға ыңғайы жоқ, қырсыз, құнтсыз, ұқыпсыз, еріншек. 3. Жайбарақат, бейқам. Салақ қарады. Немқұрайды, салқын қарады, елемеді.
САЛАҚПАН #зат есім. #көнерген сөз. Атылатын қарудың бір түрі.
САЛАҚСУ деген САЛАҚСЫ = #етістік. Жұмысқа, іске қалай болса, солай немқұрайды қарау, мән бермеу.
САЛАҚТА = #етістік. Бұлғаңдау, далбаңдау, салақ-салақ ету.
САЛАҚТАН = #етістік. Салақ-салақ ету.
САЛАҚТАТ = #етістік. Салақ-салақ еткізу, далақтау.
САЛАҚТАТУ деген САЛАҚТАУ 1#омоним #сын есім. 1. Ұқыпсыздау, шаруаға қыры жоқтау. 2. Шорқақтау, епсіз.
САЛАҚТАУ 2#омоним деген САЛАҚТЫҚ #зат есім. 1. Тазалық сақтамаушылық, ластық. 2. Ұқыпсыздық, шаруаға, іске қыры жоқтық. 3. Немқұрайдылық, мән бермеушілік. 4. Бейқамдылық, жайбарақаттылық.
САЛАЛА = #етістік. 1. Саласалаға бөлу, жүйелеу, тармақтау. 2. Саусақты тарамдау. 3. Саласаламен жүру.
САЛАЛАН = #етістік. Саласалаға бөліну, тармақталу.
САЛАЛАНУ деген САЛАЛАС #сын есім. Тармақтас, теңдес. Салалас құрмалас сөйлем. #лингвистикалық. Құрамындағы жай сөйлемдердің баяндауыштары тиянақты болып, өзара тең дәрежеде байланысқан құрмалас сөйлемнің түрі.
САЛАЛАУ деген САЛАЛЫ #сын есім. Тармақты, ұзын (саусақ). Салалы зығыр. #өсімдік. Біржылдық өсімдік; талшықты зығыр.
САЛАЛЫҚ #сын есім. Аймақтық, кәсіптік. Салалық ақпарат. #информатикалық. Шаруашылықтың қандай да бір саласына жататын және оның ерекшеліктерін көрсететін ғылыми және өндірістік ақпарат. Салалық кеме. #әскери сөз. XVІІ ғасырдың соңы мен XІX ғасырдың басындағы желкенді флоттағы ірі үш мачталық ұрыс кемелерінің атауы. Салалық статистика. Халық шаруашылығының жекелеген салаларын немесе қоғамдық өмір саласын зерделейтін статистика саласы.
САЛАЛЫШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. brасhіаrіa> Астық тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік.
САЛАМ #зат есім. Шөпшаламның үйіндісі, илеу.
САЛАМАНДРА [ #латын тілі. sаlаmаndrіdаe ] #зат есім. #зоологиялық. Құйрықты қосмекенділер отряды тұқымдасының бірі.
САЛАМАТ [ #араб тілі. ] #зат есім. Аман, сау. // Әлқуатты, жаны сау. Саламат болсын. тіле к. а) аман-есен, аурусырқаудан аман болсын. ә) Біреу арқылы сәлем айтылғанда берілетін жауап.
САЛАМАТТЫ #сын есім. Дені сау, денсаулығы жақсы. Саламатты өмір салты. қоғ. - әлеум. қоғамның, халықтың, жеке адамның денінің саулығы, ішімдік, нашақорлық тәрізді көлденең кеселден тазалығы, дене мәдениеті мен рухани мәдениеттің үйлесімділігі.
САЛАМАТТЫҚ #зат есім. Дененің саулығы, денсаулық, ауру-сырқау еместік, саулық.
САЛАМАТТЫЛЫҚ #зат есім. Саламатты өмір салты.
САЛАНГАН #зат есім. #зоологиялық. оңтүстік Шығыс Азия, Австралия, Үнді және Тынық мұхит аралдарында тіршілік ететін, сұрқарлығаштар тобына жататын, ұзындығы 10–14 см құс.
САЛАҢ #еліктеуіш сөз. Аяқ астынан, сопаң еткен қысқа қимылқозғалысты бейнелейтін сөз. Салаң етіп. Аяқ астынан, күтпеген жерден. Салаң ете қалды [ түсті ]. Сопаң ете қалды, аяқ астынан тап болды.
САЛАҢДА = #етістік. Салаңсалаң ету, салпақтау.
САЛАҢДАТ = #етістік. Салаңсалаң еткізу.
САЛАҢДАТУ деген САЛАҢДАУ деген САЛАТ [ #итальян тілі. sаlаto ] #зат есім. 1. #өсімдік. Жапырақтары шикі күйінде жеуге жарайтын бақша өсімдігі. 2. көкөністен әзірленетін, кейде жұмыртқа, ет немесе балық және тағы басқаларды қосып дайындайтын салқын тағам, басытқы. Салат құрамы. #тамақ өнеркəсібі. Басытқы жасалатын көкөністер мен қоспалар түрі.
САЛАУАТ 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #діни. Құран Кәрімдегі бұйрық бойынша пайғамбарға жарылқау, құрмет, құттықтау, дұға тілеу мағынасында арнайы жасалатын құлшылық түрі. 2. #сөйлеу. Есен-сау, саламат. 3. #ауыспалы мағына. Сән-салтанат. Салауат айтты. #діни. а) Мұсылмандық шарты бойынша әр кез аты аталған сайын немесе арнайы еске салу арқылы Мұхаммед пайғамбарға Алладан рақым тілеп, дұға жасады. ә). Намаздың әрбір екінші және соңғы рәкатындағы отырыста оқылуы шарт болып табылатын Мұхаммед пайғамбарға жарылқау, құрмет, рақым тілейтін («ас-Салауат») дұғасын оқыды.
САЛАУАТ 2#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #тарихи. Бітім, кешірім. 2. #жаңасөз. #заң. [ #грек тілі. аmnestіa ] Жоғары ресми орган тарапынан сотталғандарға берілетін жартылай және толық кешірім. Салауат қылды. а) Бітімге келді, кешірім жасады. ә) #ескі кітаби. Қабылдады.
САЛАУАТТАН = #етістік. Сәнсалтанатын көрсету.
САЛАУАТТЫ #сын есім. 1. Сән-салтанатты, әсем. 2. Парасатты, байыпты. Салауатты өмір салты. #сөйлеу. Саламатты өмір салты.
САЛАУАТТЫҚ #сын есім. сөйлеу. Саулық, амандық.
САЛАУАТТЫЛЫҚ #зат есім. Парасаттылық, байыптылық.
САЛАУБАС #зат есім. #өсімдік. <лат. helісhrуsum> Күрделі гүлділер тұқымдасына жататын бір жылдық және көпжылдық шөптесін өсімдіктер.
САЛАУМАЛЕЙКУМ [ #араб тілі. ] #зат есім. Ассалаумалейкум деп ер адамның амандасуының бейтарап түрі.
САЛАФИТ #зат есім.#діни. Исламның барлық сүннеттерін күнделікті өмірде ұстануға шақыратын Исламдағы бағыт өкілі.
САЛАХИЯТ [ #араб тілі. ] #зат есім. Қабілеттілік, құдіреттілік.
САЛБАҚТА = #етістік. #сөйлеу. Салпақта.
САЛБАҢДА = #етістік. Салбаңсалбаң ету, салпаңдау, салбырау.
САЛБАҢДАУ деген САЛБӨКСЕ #сын есім. Енжар, селқос. Салбөксе болды. Бөксесін көтере алмады; әбден қалжырады, шаршады.
САЛБӨКСЕЛІК #зат есім. Сылбырлық; енжарлық. Салбөкселік танытты. Енжарлық көрсетті, керенау қимылдады.
САЛБУРЫН #зат есім. #этнографиялық. көнерген сөз. қыс маусымында аңшы, саятшылардың топталып, бірнеше күнге аң аулауға шығу салты. Салбуырынға шығу. Саятшылыққа көп кісі болып қос тігіп шығу.
САЛБЫР #сын есім. Салақтаған, салыңқы.
САЛБЫРА = #етістік. 1. Төмен қарай түсіп тұру, салақтау. 2. #ауыспалы мағына. Еңсесі түсу, қажу, шаршау, ұнжырғасы түсу.
САЛБЫРАЙ = #етістік. #сөйлеу. Салбыра.
САЛБЫРАҢҚЫ #сын есім. 1. Төмен түсіңкі; салбыраған. 2. Киімнің тозып, олпы-солпы болуы. 3. #ауыспалы мағына. Еңсесі түсіңкі, көңілсіз. Салбыраңқы тартты. Ескірді, өңі кетті, өңсізденді деген мағынада.
САЛБЫРАҢҚЫРА = #етістік. Салбырай түсу, төмен түсіңкіреу.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий