Толковый словарь казахского языка: Көш>
КӨДЕ-КӨДЕ #зат есім. Көп көде.
КӨЗ-КӨЗ #сын есім. Көп көзді, ұяұя.
КӨЛЕҢ-КӨЛЕҢ #еліктеуіш сөз. Екі жаққа ырғатылып, шайқатылып, көлбеңдеп, толқынды ырғақпен қозғалған қимылды бейнелейтін сөз. Көлең-көлең етті. Көлбеңкөлбең етті, көлбеңдеді.
КӨМІП-КӨМІП #үстеу. Үстi-үстіне сабалап, қамшы жаудырып.
КӨРШІ-КӨРШІ #зат есім. #этнографиялық. Бір жігіт, бір қыз болып жұп құрап ойнайтын ұлттық #ойын.
КӨСЕП-КӨСЕП : көсеп-көсеп жіберді [ қалды ]. Отты үсті-үстіне көседі, бірнеше рет көседі.
КӨС-КӨС #одағай. Түйе малын шақырғанда айтылатын сөз.
КӨСТЕҢ-КӨСТЕҢ #еліктеуіш сөз. Сораңсораң, ордаңордаң еткен, көстеңдеген қимылды бейнелейтін сөз.
КӨСІЛТЕ-КӨСІЛТЕ #үстеу. 1. Барынша, бар әлінше, өндіре, опырыпопырып. 2. Құлаштай сілтеп, есіп.
КӨСІЛТІП-КӨСІЛТІП #үстеу. Үсті-үстіне желдіртіп, қайта-қайта көсілтіп.
КӨШЕ-КӨШЕ #үстеу. Қайта-қайта (көшіп), көшіпқонып (жүріп).
АЖАР-КӨРІК #зат есім. 1. Ерекше түркелбет, шырай, сұлулық. 2. Сән-салтанат, көріктi айшық.
АЗДЫ-КӨП #үстеу. Аз-маз, аздаған, көп емес.
АЗДЫ-КӨПТІ #үстеу. Аз да емес, көп те емес, барлы-жоқты, аз-маз.
АЗ-КӨП #үстеу. Бiраз, шамалы.
АҚЫЛ-КӨМЕК #зат есім. Пайдалы кеңес, жәрдем.
АНЫҚТАМА-КӨРСЕТКІШ #зат есім. баспа. Кiтаптың соңында берілетін анықтама тізім; көрсеткіш.
АСПАН-КӨК #зат есім. #өсімдік. Альпілік, субальпілік ендікте өсетін, гүлжапырақтарының түсi аспан тәріздi ашық көк, тостағаншасы сары, биіктігi 510 смдей, әдемi көк гүл.
АСПАН-КӨК #зат есім. #поэтикалық. Аспан.
АТ-КӨЛІК #зат есім. Мiнетін ат, мал, мал жегілген арбашана т.б. қатынас тәсілдерi. Аткөлігің аман ба? Жолаушы, жүргіншi кi-сіден амансаулық сұрау, сәлемдесу. Аткөлi-гің аман [ есен ] келдің бе? Жолаушы, жүргіншi кісіден амансаулық сұрау, амандасу.
АТ-КӨЛІКТІ #сын есім. Аткөлігi бар.
АУЫЗ-КӨМЕЙ : ауыз-көмей қуысы. #анатомиялық. Ас қорыту жүйесінің жұтқыншақпен жалғасатын бөлігi.
ӘКЕ-КӨКЕ #зат есім. #экспрессивті. Бiреуге жалыныпжалбарынып “әкетай, ағатай” деген мағынада айтылатын сөз.
ӘКЕ-КӨКЕЛЕ = #етістік. Жалынып-жалбарыну, ағалапкөкелеу.
ӘКЕТАЙ-КӨКЕТАЙ #зат есім. #экспрессивті. Қиылып сұрау, өтіну мағынасында ер адамға қарата айтылатын сөз.
ӘКЕТАЙ-КӨКЕТАЙЛА = #етістік. Әкетай-көкетай деп жалынып жалбарыну.
БАСА-КӨКТЕ = #етістік. 1. Ешнәрсеге қарамай, киіпжару. 2. Басыну, көзге iлмеу. Басакөктеп кірдi. Айшайға қарамай, батыл ендi, киіпжарды.
БАСА-КӨКТЕТ = #етістік. 1. Ешнәрсеге қаратпай киіпжарғызу. 2. Басындыру, көзге iлдірмеу.
БАСА-КӨКТЕТУ деген БАСА-КӨКТЕУ деген БАС-КӨЗ : бас-көз болды. Бiреуге көз қырын салып, басшылық еттi, қамқоршы болды. Бас-көз демей [ баскөзге қарамай ]. Бет алды, бас демей, көз демей, ешнәрсенің байыбына бармай.
БАС-КӨЗДІК #зат есім. Бас-көз болушылық қамқорлық, естиярлық.
БАСЫ-КӨЗІ #зат есім. Бет-аузы. Басы-көзi [ бар ] демей. Айырып жатпай, еш нәрсеге қарамай, бас салып. Басыкөзіне қарамады. Айырып жатпады, есептеп жатпады, парқына бармады.
БІЛІП-КӨРУ = #етістік. Ақпарат алып хабардар болу және көз жеткізу.
ҒЫЛЫМИ-КӨПШІЛІК #сын есім. Ғылым-білім, техника жетістіктерін көпшілікке түсініктi жолмен жеткізетін. Ғылыми-көпшілік әдебиет. Ғылымның белгілi бір саласы туралы, сол ғылымды дамытқан ғалымдар жөнінде жазылған шығармалардың жалпы атауы. Ғылымикөпшілік кино. Жұртшылыққа жаратылыс пен әлеуметтік құбылыстарды ұғындыратын, ғылыми жаңалықтармен, зерттеулермен, ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерімен, өнер сырларымен таныстыратын фильмдер жиынтығы.
ЖАҢАЛЫ-КӨНЕЛІ #сын есім. Жақсылыжаман ды, жаңа мен көнесі аралас.
ЖЕР-КӨК #зат есім. Жер де, көк те – бәрі, бүкіл әлем. Жеркөкке сыйғызбады. Тым асыра мақтады, шектен тыс мадақтады. Жеркөкке [ жер бетіне ] сыймады. а) Өзін қояр жер таба алмады, дегбірсізденді. ә) Қатты мақтанды. б) Орын табылмады; тым көп болды. Жеркөкте жоқ. Жұрттан бөлек, еш жерде кездеспейтін. Жеркөкті басына көтерді [ көшірді ]. Қатты дүрліктірді. Жеркөкті шарлады [ кезді ]. Көп жерді аралады.
ЖОЛ-КӨЛІК : жолкөлік ережесi. Жолда жүру тәртібi, көліктер мен жолаушылардың дұрыс әрi қауіпсіз жол қозғалысын реттейтін, ресми бекітілген, орындалмаған жағдайда жауапқа тарту құқығы бекітілген нормалар жиынтығы. Жол-көлік оқиғалары. Көлік құралдарының жолмен жүруі кезінде және оның қатысуымен пайда болған, адамдар қаза тапқан немесе жарақаттанған, көлік құралдары, құрылыстар т.б. зақымданған не өзгедей материалдық зиян келтірілген оқиға.
ЖЫЛАП-КӨРІС = #етістік. Жылау, көрісу, бір-бірін сағыну.
КЕН-КӨЛІК #сын есім. Кен қазу ісіндегі көлікке қатысты. Кен-көлік кешені. #кен ісі. Негізгі (бас) мәшиненің ең жоғарғы өнімділігін (өндіру немесе аршу) қамтамасыз ететін және қазып алудан (экскавациялаудан) тиеуге немесе үйінді жасауға дейінгі барлық өндірістік процестерді жүзеге асыратын мәшинелерінің жиынтығы.
КЕСЕ-КӨЛДЕНЕҢ #үстеу. 1. Кескестеп, қиғаш, қиыс. 2. #ауыспалы мағына. Көлбеңдеп, кедергі болып. Ке с е көлденеңненаулақ. Кедергі, тосқауылдан жырақ, аулақ жүру. Кесе-көлденең өткізбеді. Босқа жібермеді. Кесе-көлденең тұрды. Кедергі жасады, бөгет болды, кесірін тигізді. Кесе-көлденең тұру. Кедергі болу, жолын байлау. Кесе-көлденең түсті. Ұзынынан ұзақ созылып, сұлап жатты.
КӨБДІК #зат есім. #этнографиялық. Күйек байланбай тұрып қашқан қой мен ешкінің төлі [ әдетте желтоқсан, ақпанның суығында төлдейді; малшыларды сарсаңға салып, суыққа шыдамай, өліп қалып жатады, тірі қалса әлжуаз болып нашар өседі ].
КӨБДІКТЕЙ #сын есім. Көбдік сияқты, көбдік тәрізді.
КӨБЕ 1#омоним #зат есім. 1. а н ат. <лат. cutісula> Тырнақтың айналасындағы жиек еті. 2. Бір нәрсенің жиегі, шеті.
КӨБЕ 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. 1. Бүкіл кеудені қорғау үшін тырнақ көбесіне ұқсас қола не мыс, кейде алтын мен күміс табақшаларды қатпарлап тізіп немесе металл шынжырларды біріктіріп, көйлек тәріздес етіп жасаған қорғаныш киім. 2. #этнографиялық. Батырлардың атының арқасын, қабырғасы мен мойынын түгелдей жауып тұратын жамылғы. Көбелер шарқшұрқ болды. Көбелерден оқ өтіп, көбелер сөгілді. Көбе сауыт. #этнографиялық. Өте ерте заманнан қолданылған тері, сүйек, темір пластиналарды көбелендіре бекітіп жасалған батырлардың қорғану киімі. Көбесін сөкті. Құрытты, жоқ қылды. Көбесі [ көбесінен ] сөгілді. а) Басы бірікпеді, құраспады. ә) Құрыды, жоқ болды. б) Ыдырады, бытшыты шықты. â) Тігісі сетінеді.
КӨБЕ 3#омоним #зат есім. #саятшылық. Бүркіттің құйрығындағы әлді қауырсын. Көбе құйрық. #саятшылық. Бүркіттің құйрығының дәл ортасында болатын екі тал қауырсын құйрық.
КӨБЕ 4#омоним #зат есім. #сөйлеу. Кепе.
КӨБЕБҰЗАР #зат есім. #этнографиялық. Берік сауыттарды, көбесауытты бұзу үшін жасалған мықты жебе. Көбебұзар [ қозыжауырын ] жебе. #этнографиялық. Арнайы көбе бұзу үшін қолданылатын жебе.
КӨБЕГЕН #сын есім. Ерте туып, марқа болған қозы, лақ.
КӨБЕЖАБЫН #зат есім. Көпежабын.
КӨБЕЖЕКТЕ #етістік. #сөйлеу. Күбіжікте.
КӨБЕЙ = #етістік. Молаю, өсу, ұлғаю.
КӨБЕЙГІШ #сын есім. Көбейе, ұлғая беретін, көбейімпаз, ұлғайғыш. // #математикалық. Көбейтілетін #санесім.
КӨБЕЙТ = #етістік. 1. Молайту, арттыру. 2. #математикалық. Бір санды еселей арттыру үшін қолданылатын амал.
КӨБЕЙТКІШ #зат есім. #математикалық. Белгілі бір санды еселей көбейтетін #санесім.
КӨБЕЙТТІР = #етістік. Арттыру, молайттыру.
КӨБЕЙТТІРУ Көбейттір етістігінң қимыл атауы.
КӨБЕЙТТІРІЛ = #етістік. Арттырылу, молайттырылу.
КӨБЕЙТТІРІЛУ Көбейттіріл етістігінң қимыл атауы.
КӨБЕЙТУ #зат есім. #математикалық. Бір санды берілген көбейткіш қанша болса, сонша рет қайталап
КӨБЕЙТУ деген КӨБЕЙТУШІ #зат есім. Молайтушы, арттырушы.
КӨБЕЙТІЛ = #етістік. Арттырылу, молайтылу.
КӨБЕЙТІЛУ деген КӨБЕЙТІНДІ #зат есім. #математикалық. Екі не одан да көп санды көбейткенде шығатын нәтиже.
КӨБЕЙТІҢКІРЕ = #етістік. Көбейте түсу, молайыңқырату.
КӨБЕЙТІҢКІРЕУ деген КӨБЕЙІҢКІРЕ = #етістік. Көбейе түсу, молайыңқырау.
КӨБЕЙІҢКІРЕУ деген КӨБЕК #зат есім. #көнерген сөз. Қуыс, құбыр.
КӨБЕЛЕ = #етістік. Жағалап жүру, жиектеу.
КӨБЕЛЕК #зат есім. #зоологиялық. <лат. lepіdоptera> 1. Түрлі түсті, жұқа қанатты, көгерісте ұшып жүретін кішкене жәндік. 2. #ауыспалы мағына. Жеңілтек, ұшқалақ, тұрақсыз. Көбелек торғай. Ергежейлі торғай. Көбелек түсті. Көбелек өңдес, ала-құла.
КӨБЕЛЕКТЕЙ #сын есім. Көбелек сияқты, көбелек тәрізді.
КӨБЕЛЕКШЕ #үстеу. Көбелекке ұқсап, көбелек сияқты.
КӨБЕЛІ #сын есім. көнерген сөз. 1. Көбесі бар. 2. #ауыспалы мағына. Мықты, берік. Көбелі дулыға. #этнографиялық. Киіз мата, теріден тігілген баскиімге сүйек, металл көбелерді бастыра тігіп жасалған дулыға.
КӨБЕЛІК #зат есім. Жиек, жағалық.
КӨБЕН #сын есім. Аздап семірген, біраз оңалған. // Аздап семірген, оңалған адам.
КӨБЕНДЕ = #етістік. 1. Аздап семіру, оңала түсу. 2. #ауыспалы мағына. Өз-өзінен ісініпкебіну, мақтану.
КӨБЕНДЕЙ #сын есім. Семірген адам сияқты.
КӨБЕНҚҰЙРЫҚ #зат есім. #өсімдік. <лат. cоusіnіa> Күрделігүлділер тұқымдасына жататын бір, екі және көпжылдық өсімдік.
КӨБЕҢ 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. түйе шаруашылық. 1. Жүріс көтермейтін, аз жүрсе де ақ көбік болып терлейтін, денесі бос, борсиған түйе. 2. Түйенің көктемге қарай бос жіберіліп, тойына бастаған, өркешінің жел қарағы көтеріле бастаған кезі. Көбең ат. Алғаш шыққан көкке тойынған етi бос ат. Көбең бие. Қыстан арық шығып немесе көбірек мініліп, титығына жеткесін жайылысқа жіберіліп, титығына жеткесін жайылысқа жіберілген биенің бойына ет бітіп, қоңданып, тойына бастаған кезi. Көбең жал. #этнографиялық. Көбірек жал бітіп, енді су тартқан жылқының жалы. Көбең кез. #этнографиялық. Малдың қыс ауыртпалығынан сергіп, іштегі желқұзы мен қалдық жынын тастап, оңалған шағы.
КӨБЕҢ 2#омоним: көбең қараңғы. Күн батқаннан кейінгі кез.
КӨБЕҢДЕН = #етістік. Сергу, жеңілдену.
КӨБЕҢДЕНУ деген КӨБЕҢДЕУ #сын есім. Семіздеу, оңалған.
КӨБЕҢДІК #зат есім. 1. Семіздік, ет алғандық. 2. #ауыспалы мағына. Босаңдық, әлсіздік, осалдық.
КӨБЕҢСУ деген КӨБЕҢСІ = #етістік. Оңала бастау, ет алу, семіру.
КӨБЕҢСІН = #етістік. Өзін көбең санау.
КӨБЕРСУ деген КӨБЕРСІ = #етістік. ісініп көтеріле бастау, ісу.
КӨБЕШІК #зат есім. Үйілген кішкене шөп, кішкене шөмеле.
КӨБЕЮ деген КӨБЕЮШІ #сын есім. Молаюшы, ұлғаюшы.
КӨБІК #зат есім. 1. Сұйық зат қайнағанда, шайқалғанда көпіріп бетіне шығатын жеңіл нәрсе. 2. Малдың аузынан көпіріп шығатын сілекей. 3. Ағын судың бетіндегі ақ түсті көпіршік. Көбік астауы. #спорт. Жүзу бассейіндерінің жиегіне ластанған көбік суларды жинап шығаруға арналған астау. Көбік атты. Көбік шашты, көбіктенді. Көбікке көмілдірді. Көбік шашты, көбік атқылады. Көбік қар. Жаңа жауған, әлі қата қоймаған, жұмсақ, ұлпа қар. Көбік май. Жаңа пайда болған, көбіктенген май. Көбік сөз. Бос сөз; мылжың, пәтуасыз сөз. Көбік тер. #этнографиялық. Бәйгеге қосылатын жүйріктің көбіктеніп шыққан, дәмі кермек, таза тұнық терге дейінгі ащы тері. Көбік шашты. а) Көбік атты, буырқанды атты. ә) Жынын шашты.
КӨБІКАМИНОПЛАСТ #зат есім. #химиялық. Қуысты кірпішті қабырғаны және шатырды жылу оқшаулауға, дренажға, топырақты беріктеуге және құрылымдауға, пластопоникаға арналған зат ретінде қолданылатын несепнәрформальдегидті шайырлар негізінде алынатын қатты көбікпласт.
КӨБІКАУЫЗ #сын есім. Көп сөйлейтін мылжың, көкіме. //Көп сөйлейтін мылжың, көкіме; жел сөздi, сөзшең, бөспе адам.
КӨБІКЕЗУ #сын есім. Көп сөйлейтін мылжың, көкіме.
КӨБІКҚЫШ #зат есім. #химиялық. Ұяшықты құрылымды қыштық материалдар.
КӨБІКӨКПЕ #сын есім. Ештеңеге икемі жоқ, шалағай, ісіпкеппе (адам); ынжық, бос, бозөкпе.
КӨЗ-КӨЗ #сын есім. Көп көзді, ұяұя.
КӨЛЕҢ-КӨЛЕҢ #еліктеуіш сөз. Екі жаққа ырғатылып, шайқатылып, көлбеңдеп, толқынды ырғақпен қозғалған қимылды бейнелейтін сөз. Көлең-көлең етті. Көлбеңкөлбең етті, көлбеңдеді.
КӨМІП-КӨМІП #үстеу. Үстi-үстіне сабалап, қамшы жаудырып.
КӨРШІ-КӨРШІ #зат есім. #этнографиялық. Бір жігіт, бір қыз болып жұп құрап ойнайтын ұлттық #ойын.
КӨСЕП-КӨСЕП : көсеп-көсеп жіберді [ қалды ]. Отты үсті-үстіне көседі, бірнеше рет көседі.
КӨС-КӨС #одағай. Түйе малын шақырғанда айтылатын сөз.
КӨСТЕҢ-КӨСТЕҢ #еліктеуіш сөз. Сораңсораң, ордаңордаң еткен, көстеңдеген қимылды бейнелейтін сөз.
КӨСІЛТЕ-КӨСІЛТЕ #үстеу. 1. Барынша, бар әлінше, өндіре, опырыпопырып. 2. Құлаштай сілтеп, есіп.
КӨСІЛТІП-КӨСІЛТІП #үстеу. Үсті-үстіне желдіртіп, қайта-қайта көсілтіп.
КӨШЕ-КӨШЕ #үстеу. Қайта-қайта (көшіп), көшіпқонып (жүріп).
АЖАР-КӨРІК #зат есім. 1. Ерекше түркелбет, шырай, сұлулық. 2. Сән-салтанат, көріктi айшық.
АЗДЫ-КӨП #үстеу. Аз-маз, аздаған, көп емес.
АЗДЫ-КӨПТІ #үстеу. Аз да емес, көп те емес, барлы-жоқты, аз-маз.
АЗ-КӨП #үстеу. Бiраз, шамалы.
АҚЫЛ-КӨМЕК #зат есім. Пайдалы кеңес, жәрдем.
АНЫҚТАМА-КӨРСЕТКІШ #зат есім. баспа. Кiтаптың соңында берілетін анықтама тізім; көрсеткіш.
АСПАН-КӨК #зат есім. #өсімдік. Альпілік, субальпілік ендікте өсетін, гүлжапырақтарының түсi аспан тәріздi ашық көк, тостағаншасы сары, биіктігi 510 смдей, әдемi көк гүл.
АСПАН-КӨК #зат есім. #поэтикалық. Аспан.
АТ-КӨЛІК #зат есім. Мiнетін ат, мал, мал жегілген арбашана т.б. қатынас тәсілдерi. Аткөлігің аман ба? Жолаушы, жүргіншi кi-сіден амансаулық сұрау, сәлемдесу. Аткөлi-гің аман [ есен ] келдің бе? Жолаушы, жүргіншi кісіден амансаулық сұрау, амандасу.
АТ-КӨЛІКТІ #сын есім. Аткөлігi бар.
АУЫЗ-КӨМЕЙ : ауыз-көмей қуысы. #анатомиялық. Ас қорыту жүйесінің жұтқыншақпен жалғасатын бөлігi.
ӘКЕ-КӨКЕ #зат есім. #экспрессивті. Бiреуге жалыныпжалбарынып “әкетай, ағатай” деген мағынада айтылатын сөз.
ӘКЕ-КӨКЕЛЕ = #етістік. Жалынып-жалбарыну, ағалапкөкелеу.
ӘКЕТАЙ-КӨКЕТАЙ #зат есім. #экспрессивті. Қиылып сұрау, өтіну мағынасында ер адамға қарата айтылатын сөз.
ӘКЕТАЙ-КӨКЕТАЙЛА = #етістік. Әкетай-көкетай деп жалынып жалбарыну.
БАСА-КӨКТЕ = #етістік. 1. Ешнәрсеге қарамай, киіпжару. 2. Басыну, көзге iлмеу. Басакөктеп кірдi. Айшайға қарамай, батыл ендi, киіпжарды.
БАСА-КӨКТЕТ = #етістік. 1. Ешнәрсеге қаратпай киіпжарғызу. 2. Басындыру, көзге iлдірмеу.
БАСА-КӨКТЕТУ деген БАСА-КӨКТЕУ деген БАС-КӨЗ : бас-көз болды. Бiреуге көз қырын салып, басшылық еттi, қамқоршы болды. Бас-көз демей [ баскөзге қарамай ]. Бет алды, бас демей, көз демей, ешнәрсенің байыбына бармай.
БАС-КӨЗДІК #зат есім. Бас-көз болушылық қамқорлық, естиярлық.
БАСЫ-КӨЗІ #зат есім. Бет-аузы. Басы-көзi [ бар ] демей. Айырып жатпай, еш нәрсеге қарамай, бас салып. Басыкөзіне қарамады. Айырып жатпады, есептеп жатпады, парқына бармады.
БІЛІП-КӨРУ = #етістік. Ақпарат алып хабардар болу және көз жеткізу.
ҒЫЛЫМИ-КӨПШІЛІК #сын есім. Ғылым-білім, техника жетістіктерін көпшілікке түсініктi жолмен жеткізетін. Ғылыми-көпшілік әдебиет. Ғылымның белгілi бір саласы туралы, сол ғылымды дамытқан ғалымдар жөнінде жазылған шығармалардың жалпы атауы. Ғылымикөпшілік кино. Жұртшылыққа жаратылыс пен әлеуметтік құбылыстарды ұғындыратын, ғылыми жаңалықтармен, зерттеулермен, ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерімен, өнер сырларымен таныстыратын фильмдер жиынтығы.
ЖАҢАЛЫ-КӨНЕЛІ #сын есім. Жақсылыжаман ды, жаңа мен көнесі аралас.
ЖЕР-КӨК #зат есім. Жер де, көк те – бәрі, бүкіл әлем. Жеркөкке сыйғызбады. Тым асыра мақтады, шектен тыс мадақтады. Жеркөкке [ жер бетіне ] сыймады. а) Өзін қояр жер таба алмады, дегбірсізденді. ә) Қатты мақтанды. б) Орын табылмады; тым көп болды. Жеркөкте жоқ. Жұрттан бөлек, еш жерде кездеспейтін. Жеркөкті басына көтерді [ көшірді ]. Қатты дүрліктірді. Жеркөкті шарлады [ кезді ]. Көп жерді аралады.
ЖОЛ-КӨЛІК : жолкөлік ережесi. Жолда жүру тәртібi, көліктер мен жолаушылардың дұрыс әрi қауіпсіз жол қозғалысын реттейтін, ресми бекітілген, орындалмаған жағдайда жауапқа тарту құқығы бекітілген нормалар жиынтығы. Жол-көлік оқиғалары. Көлік құралдарының жолмен жүруі кезінде және оның қатысуымен пайда болған, адамдар қаза тапқан немесе жарақаттанған, көлік құралдары, құрылыстар т.б. зақымданған не өзгедей материалдық зиян келтірілген оқиға.
ЖЫЛАП-КӨРІС = #етістік. Жылау, көрісу, бір-бірін сағыну.
КЕН-КӨЛІК #сын есім. Кен қазу ісіндегі көлікке қатысты. Кен-көлік кешені. #кен ісі. Негізгі (бас) мәшиненің ең жоғарғы өнімділігін (өндіру немесе аршу) қамтамасыз ететін және қазып алудан (экскавациялаудан) тиеуге немесе үйінді жасауға дейінгі барлық өндірістік процестерді жүзеге асыратын мәшинелерінің жиынтығы.
КЕСЕ-КӨЛДЕНЕҢ #үстеу. 1. Кескестеп, қиғаш, қиыс. 2. #ауыспалы мағына. Көлбеңдеп, кедергі болып. Ке с е көлденеңненаулақ. Кедергі, тосқауылдан жырақ, аулақ жүру. Кесе-көлденең өткізбеді. Босқа жібермеді. Кесе-көлденең тұрды. Кедергі жасады, бөгет болды, кесірін тигізді. Кесе-көлденең тұру. Кедергі болу, жолын байлау. Кесе-көлденең түсті. Ұзынынан ұзақ созылып, сұлап жатты.
КӨБДІК #зат есім. #этнографиялық. Күйек байланбай тұрып қашқан қой мен ешкінің төлі [ әдетте желтоқсан, ақпанның суығында төлдейді; малшыларды сарсаңға салып, суыққа шыдамай, өліп қалып жатады, тірі қалса әлжуаз болып нашар өседі ].
КӨБДІКТЕЙ #сын есім. Көбдік сияқты, көбдік тәрізді.
КӨБЕ 1#омоним #зат есім. 1. а н ат. <лат. cutісula> Тырнақтың айналасындағы жиек еті. 2. Бір нәрсенің жиегі, шеті.
КӨБЕ 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. 1. Бүкіл кеудені қорғау үшін тырнақ көбесіне ұқсас қола не мыс, кейде алтын мен күміс табақшаларды қатпарлап тізіп немесе металл шынжырларды біріктіріп, көйлек тәріздес етіп жасаған қорғаныш киім. 2. #этнографиялық. Батырлардың атының арқасын, қабырғасы мен мойынын түгелдей жауып тұратын жамылғы. Көбелер шарқшұрқ болды. Көбелерден оқ өтіп, көбелер сөгілді. Көбе сауыт. #этнографиялық. Өте ерте заманнан қолданылған тері, сүйек, темір пластиналарды көбелендіре бекітіп жасалған батырлардың қорғану киімі. Көбесін сөкті. Құрытты, жоқ қылды. Көбесі [ көбесінен ] сөгілді. а) Басы бірікпеді, құраспады. ә) Құрыды, жоқ болды. б) Ыдырады, бытшыты шықты. â) Тігісі сетінеді.
КӨБЕ 3#омоним #зат есім. #саятшылық. Бүркіттің құйрығындағы әлді қауырсын. Көбе құйрық. #саятшылық. Бүркіттің құйрығының дәл ортасында болатын екі тал қауырсын құйрық.
КӨБЕ 4#омоним #зат есім. #сөйлеу. Кепе.
КӨБЕБҰЗАР #зат есім. #этнографиялық. Берік сауыттарды, көбесауытты бұзу үшін жасалған мықты жебе. Көбебұзар [ қозыжауырын ] жебе. #этнографиялық. Арнайы көбе бұзу үшін қолданылатын жебе.
КӨБЕГЕН #сын есім. Ерте туып, марқа болған қозы, лақ.
КӨБЕЖАБЫН #зат есім. Көпежабын.
КӨБЕЖЕКТЕ #етістік. #сөйлеу. Күбіжікте.
КӨБЕЙ = #етістік. Молаю, өсу, ұлғаю.
КӨБЕЙГІШ #сын есім. Көбейе, ұлғая беретін, көбейімпаз, ұлғайғыш. // #математикалық. Көбейтілетін #санесім.
КӨБЕЙТ = #етістік. 1. Молайту, арттыру. 2. #математикалық. Бір санды еселей арттыру үшін қолданылатын амал.
КӨБЕЙТКІШ #зат есім. #математикалық. Белгілі бір санды еселей көбейтетін #санесім.
КӨБЕЙТТІР = #етістік. Арттыру, молайттыру.
КӨБЕЙТТІРУ Көбейттір етістігінң қимыл атауы.
КӨБЕЙТТІРІЛ = #етістік. Арттырылу, молайттырылу.
КӨБЕЙТТІРІЛУ Көбейттіріл етістігінң қимыл атауы.
КӨБЕЙТУ #зат есім. #математикалық. Бір санды берілген көбейткіш қанша болса, сонша рет қайталап
КӨБЕЙТУ деген КӨБЕЙТУШІ #зат есім. Молайтушы, арттырушы.
КӨБЕЙТІЛ = #етістік. Арттырылу, молайтылу.
КӨБЕЙТІЛУ деген КӨБЕЙТІНДІ #зат есім. #математикалық. Екі не одан да көп санды көбейткенде шығатын нәтиже.
КӨБЕЙТІҢКІРЕ = #етістік. Көбейте түсу, молайыңқырату.
КӨБЕЙТІҢКІРЕУ деген КӨБЕЙІҢКІРЕ = #етістік. Көбейе түсу, молайыңқырау.
КӨБЕЙІҢКІРЕУ деген КӨБЕК #зат есім. #көнерген сөз. Қуыс, құбыр.
КӨБЕЛЕ = #етістік. Жағалап жүру, жиектеу.
КӨБЕЛЕК #зат есім. #зоологиялық. <лат. lepіdоptera> 1. Түрлі түсті, жұқа қанатты, көгерісте ұшып жүретін кішкене жәндік. 2. #ауыспалы мағына. Жеңілтек, ұшқалақ, тұрақсыз. Көбелек торғай. Ергежейлі торғай. Көбелек түсті. Көбелек өңдес, ала-құла.
КӨБЕЛЕКТЕЙ #сын есім. Көбелек сияқты, көбелек тәрізді.
КӨБЕЛЕКШЕ #үстеу. Көбелекке ұқсап, көбелек сияқты.
КӨБЕЛІ #сын есім. көнерген сөз. 1. Көбесі бар. 2. #ауыспалы мағына. Мықты, берік. Көбелі дулыға. #этнографиялық. Киіз мата, теріден тігілген баскиімге сүйек, металл көбелерді бастыра тігіп жасалған дулыға.
КӨБЕЛІК #зат есім. Жиек, жағалық.
КӨБЕН #сын есім. Аздап семірген, біраз оңалған. // Аздап семірген, оңалған адам.
КӨБЕНДЕ = #етістік. 1. Аздап семіру, оңала түсу. 2. #ауыспалы мағына. Өз-өзінен ісініпкебіну, мақтану.
КӨБЕНДЕЙ #сын есім. Семірген адам сияқты.
КӨБЕНҚҰЙРЫҚ #зат есім. #өсімдік. <лат. cоusіnіa> Күрделігүлділер тұқымдасына жататын бір, екі және көпжылдық өсімдік.
КӨБЕҢ 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. түйе шаруашылық. 1. Жүріс көтермейтін, аз жүрсе де ақ көбік болып терлейтін, денесі бос, борсиған түйе. 2. Түйенің көктемге қарай бос жіберіліп, тойына бастаған, өркешінің жел қарағы көтеріле бастаған кезі. Көбең ат. Алғаш шыққан көкке тойынған етi бос ат. Көбең бие. Қыстан арық шығып немесе көбірек мініліп, титығына жеткесін жайылысқа жіберіліп, титығына жеткесін жайылысқа жіберілген биенің бойына ет бітіп, қоңданып, тойына бастаған кезi. Көбең жал. #этнографиялық. Көбірек жал бітіп, енді су тартқан жылқының жалы. Көбең кез. #этнографиялық. Малдың қыс ауыртпалығынан сергіп, іштегі желқұзы мен қалдық жынын тастап, оңалған шағы.
КӨБЕҢ 2#омоним: көбең қараңғы. Күн батқаннан кейінгі кез.
КӨБЕҢДЕН = #етістік. Сергу, жеңілдену.
КӨБЕҢДЕНУ деген КӨБЕҢДЕУ #сын есім. Семіздеу, оңалған.
КӨБЕҢДІК #зат есім. 1. Семіздік, ет алғандық. 2. #ауыспалы мағына. Босаңдық, әлсіздік, осалдық.
КӨБЕҢСУ деген КӨБЕҢСІ = #етістік. Оңала бастау, ет алу, семіру.
КӨБЕҢСІН = #етістік. Өзін көбең санау.
КӨБЕРСУ деген КӨБЕРСІ = #етістік. ісініп көтеріле бастау, ісу.
КӨБЕШІК #зат есім. Үйілген кішкене шөп, кішкене шөмеле.
КӨБЕЮ деген КӨБЕЮШІ #сын есім. Молаюшы, ұлғаюшы.
КӨБІК #зат есім. 1. Сұйық зат қайнағанда, шайқалғанда көпіріп бетіне шығатын жеңіл нәрсе. 2. Малдың аузынан көпіріп шығатын сілекей. 3. Ағын судың бетіндегі ақ түсті көпіршік. Көбік астауы. #спорт. Жүзу бассейіндерінің жиегіне ластанған көбік суларды жинап шығаруға арналған астау. Көбік атты. Көбік шашты, көбіктенді. Көбікке көмілдірді. Көбік шашты, көбік атқылады. Көбік қар. Жаңа жауған, әлі қата қоймаған, жұмсақ, ұлпа қар. Көбік май. Жаңа пайда болған, көбіктенген май. Көбік сөз. Бос сөз; мылжың, пәтуасыз сөз. Көбік тер. #этнографиялық. Бәйгеге қосылатын жүйріктің көбіктеніп шыққан, дәмі кермек, таза тұнық терге дейінгі ащы тері. Көбік шашты. а) Көбік атты, буырқанды атты. ә) Жынын шашты.
КӨБІКАМИНОПЛАСТ #зат есім. #химиялық. Қуысты кірпішті қабырғаны және шатырды жылу оқшаулауға, дренажға, топырақты беріктеуге және құрылымдауға, пластопоникаға арналған зат ретінде қолданылатын несепнәрформальдегидті шайырлар негізінде алынатын қатты көбікпласт.
КӨБІКАУЫЗ #сын есім. Көп сөйлейтін мылжың, көкіме. //Көп сөйлейтін мылжың, көкіме; жел сөздi, сөзшең, бөспе адам.
КӨБІКЕЗУ #сын есім. Көп сөйлейтін мылжың, көкіме.
КӨБІКҚЫШ #зат есім. #химиялық. Ұяшықты құрылымды қыштық материалдар.
КӨБІКӨКПЕ #сын есім. Ештеңеге икемі жоқ, шалағай, ісіпкеппе (адам); ынжық, бос, бозөкпе.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий