Толковый словарь казахского языка: Кеш>
КЕГЖЕҢ-КЕГЖЕҢ е л. Бастың, иектің шалқақтап, артқа шалқайғандағы немесе соған ұқсас қайталанған қимылды бейнелейтін сөз. Басын [ иегін ] кегжең-кегжең еткізді. Басын жоғары-төмен қозғалтып, ішінен тығылып сөйледі, жылады немесе біреуді жақтырмағандық қимыл ишаратын білдірді.
КЕЖЕК-КЕЖЕК #сын есім. жергілікті сөз. Бұйра-бұйра.
КЕЗЕК-КЕЗЕК #үстеу. Бірінен кейін бірі, алма-кезек.
КЕЗЕҢ-КЕЗЕҢ #сын есім. Бірнеше кезең, белес-белес.
КЕЗ-КЕЗ #сын есім. Бірнеше кезге тең ұзын, созылған. Кез-кез айдар. Үлкен тарам-тарам шаш.
КЕКЕҢ-КЕКЕҢ #еліктеуіш сөз. Қайта-қайта кекеңдегенді бейнелейтін сөз. Кекең-кекең етті. Кекектеді, кекеңдеді.
КЕКЖЕҢ-КЕКЖЕҢ #еліктеуіш сөз. Қайта-қайта кегжеңдегенді бейнелейтін сөз. Кекжең-кекжең етті. #сөйлеу. Кегжең-кегжең етті (басын жиі кекжеңдетті).
КЕКЖИЕ-КЕКЖИЕ #үстеу. сөйлеу. Кегжиекегжие, артқа қарай шалқаяшалқая; әбден кекжиіп.
КЕКШЕҢ-КЕКШЕҢ #еліктеуіш сөз. Басын, иегін шұғыл көтеріптүсіріп алғандағы қайталама қимылды бейнелейтін сөз. Кекшең-кекшең етті. Басын, иегін шұғыл шұлғыды, кекшеңдеді.
КЕКІРЕ-КЕКІРЕ #үстеу. Қайта-қайта кекіріп.
КЕЛЕ-КЕЛЕ = #етістік. Мазақтау, ажуа ету, келемеждеу, күлкі ету.
КЕЛЕ-КЕЛЕ #үстеу. Топ-топ, мол түйе деген мағынада.
КЕЛ-КЕЛ : кел-кел салды. Кел деп бәйек болды, қыстады.
КЕЛІП-КЕЛІП #үстеу. Ақыр соңында, жүріп-жүріп.
КЕМСЕҢ-КЕМСЕҢ #еліктеуіш сөз. Иектің дірілдеп қайта-қайта жоғары-төмен қаққанын бейнелейтін сөз. Кемсең-кемсең етті. Үнсіз өксіп жылады.
КЕҢК-КЕҢК #еліктеуіш сөз. Қайта-қайта кеңкілдегенді білдіретін сөз. Кеңк-кеңк күлді [ жылады ]. Кеңкілдеді; кеңк-кеңк етіп дауыстап күлді немесе жылады.
КЕРДЕҢ-КЕРДЕҢ #үстеу. Менсінбей, кеудесін көтере, өзінше.
КЕРСЕН-КЕРСЕН #сын есім. Тегенетегене.
КЕРСЕНДЕЙ-КЕРСЕНДЕЙ #сын есім. Үлкен-үлкен, кесек-кесек.
КЕРТПЕШ-КЕРТПЕШ #сын есім. Кертіккертік, тепкішектепкішек.
КЕРУЕН-КЕРУЕН #үстеу. 1. Топ-топ, топталған. 2. #ауыспалы мағына. Үлкен-үлкен, шексіз.
КЕРІП-КЕРІП #үстеу. 1. Қайта-қайта керіп, созып. 2. #ауыспалы мағына. Есіне қайта-қайта түсіп.
КЕРІСІП-КЕРІСІП #үстеу. Салғыласыпсалғыласып, қайта-қайта сөзге келіп.
КЕСЕК-КЕСЕК #сын есім. 1. іріірі, тұтастай. // іріірі, үлкен-үлкен қылып. // Тұтастай қалпымен, бөлшектемей. 2. Бөлікбөлік. 3. #ауыспалы мағына. іріірі, ауыр тиетін, ойлы. Кесек-кесек бітімді. ірі біткен, үлкен.
КЕТ-КЕТ : кеткеттің астына алды. Қуды, кетуін қалады.
КЕТПЕН-КЕТПЕН #сын есім. Үлкен-үлкен, ірі-ірі.
КЕТІК-КЕТІК #сын есім. Кетілгенкетілген, сынықсынық.
КЕУДІР-КЕУДІР #еліктеуіш сөз. Кеуіп қалған матаны, қағазды т.б. қозғағанда, ұстағанда шығатын қайталама дыбысты білдіретін сөз, қаудыр-қаудыр.
КЕУ-КЕУ 1 #одағай. Құсты шақырғанда айтылатын одағай сөз.
КЕУ-КЕУ 2 #сын есім. У-шу, ырду-дырду, даурықпа.
КЕУЛЕЙ-КЕУЛЕЙ #үстеу. Үңгиүңги, қазақаза.
КЕУІК-КЕУІК #сын есім. Кеудірлеген.
КЕШЕУ-КЕШЕУ #сын есім. Қашауқашау.
АЗДЫ-КЕМ #үстеу. Азын-аулақ, болар болмас.
АЗДЫ-КЕМДІ #үстеу. Азынаулақты, болар-болмас.
АЗ-КЕМ #үстеу. 1. Бiраз, сәл, аз-маз. 2. Сәл уа қыт, бір мезет.
АЗЫ-КЕМ #үстеу. сөйлеу. Аз-кем.
АЙТЫС-КЕРІС #зат есім. Дау-жанжал, айтыс-тартыс, керіс.
АҚЫЛ-КЕҢЕС #зат есім. Пайдалы ой-пікір.
АЛМА-КЕЗЕК #үстеу. Бiрден емес, кезек-кезек, кезекпе-кезек.
АРТЫҚ-КЕМ #зат есім. 1. Жоқты-барды, асып кеткенi, жетпей қалғаны. 2. Ерекше көзге түсер жақсылы-жаманды қасиетi. 3. #ауыспалы мағына. Жақсылы-жаманды, жоғарыпәс, қатардағы адам. Артық-кем сөз. Ойыншыны, әзіл-қалжың, қақтығысы аралас сөз.
АРТЫҚ-КЕМДІ #сын есім. Азды-көптi, азын-аулақ, жақсылы-жаманды.
АРТЫҚ-КЕМДІК #зат есім. Артық-кем болушылық.
АРТЫҚ-КЕМІС #зат есім. #сөйлеу. Асып кеткен, жетіспей жатқан тұсы.
АСТАН-КЕСТЕН #үстеу. 1. Ойран-топыр, әлем-тапырық. 2. Алай-түлей, ұйқы-тұйқы. 3. Абыр-сабыр, аласапыран. 4. #ауыспалы мағына. Бұлқан-талқан, әптер-тәптер. Астан-кестен болды [ астанкестенi шықты ]. а) Ойрантопыры шықты, быт-шыт болды. ә) алай-түлей, ұйқы-тұйқы болды. б) Бұлқантал қан болды, ашуланды. Астан-кестен еттi [ қылды ]. Ойрантопырын, бытшытын шығарды, тастал қан еттi.
АСТАҢ-КЕСТЕҢ #үстеу. сөйлеу. Астан-кестен.
АТАУ-КЕРЕ #зат есім. 1. діни. Адамның өлер алдындағы ең соңғы асы. 2. #ауыспалы мағына. #сөйлеу. Тамақ, ас. Атаукереңдi iшкір [ жегір ]. #қарғыс сөз. Өлім халіне ұшырағыр.
АУРУ-КЕСЕЛ #зат есім. #сөйлеу. Ауру-сырқау, әр алуан дерт.
АШУ-КЕК #зат есім. Ыза, кек, кейіс.
БАЙ-КЕДЕЙ #зат есім. Бай мен кедей.
БАРЫП-КЕЛ = #етістік. 1. Жиi қатынасып араласыпқұраласу, келіпкету. 2. Қатынау.
БАРЫС-КЕЛІС #зат есім. 1. Келімкетім, аралас-құраластық. 2. Бiр жерге барып қайтуға кететін уақыт не жолдың өлшемi.
БАЩА-КЕЩЕЛЕП #үстеу. сөйлеу. Ежіктеп; егжейтегжейлеп, тәптіштеп.
БЕЙНЕ-КЕЛБЕТ #зат есім. Тұлға-тұрпат, кес кінкейіп.
БЕТ-КЕЛБЕТ #зат есім. Бет-әлпет, кескінкейіп, өң.
БҰРЫНҒЫ-КЕЙІНГІ #сын есім. Өткен-кеткен, бұрынғысоңғы.
БІТІМ-КЕСКІН #зат есім. Жаратылыс пен түр (БЕТ-ӘЛПЕТ).
ДЕРТ-КЕСЕЛ #зат есім. #поэтикалық. Қайғы-мұң.
ЕКЕ-КЕУ #одағай. #экспрессивті. Аха-хау, охохой деген сияқты қуануды білдіретін одағай сөз. // ойын-күлкі, сауық-сайран.
ЕНЕЛІ-КЕЛІНДІ #сын есім. Бірі ене, бірі келін, енесі жене келіні қоса.
ЕРТЕ-КЕШ #үстеу. Күні бойы, таңертең де, кеш те. Ерте-кеш пе. #сөйлеу. Я ерте, я кеш, ейтеуір бір. Ерте-кешті өткізу. Күн өткізу, уақыт өткізу.
ЕРТЕ-КЕШТІ #сын есім. сөйлеу. Ертелі-кеш.
ЕРТЕЛІ-КЕЙІНГІ #үстеу. Бұрын-соңғы, алдыңғыкейінгі.
ЕРТЕЛІ-КЕШ #үстеу. 1. Күннің бір уағында, ейтеуір бір. 2. Үнемі. 3. Әйтеуір бір, ақыр соңында. 4. Күні бойы, күн ұзаққа. 5. Ылғи, дейім.
ЕРТЕЛІ-КЕШТІ #үстеу. сөйлеу. Ертелі-кеш.
ЕРТЕЛІ-КЕШТІК #зат есім. Я ерте, я кеш болушылық.
ЕРТЕҢДІ-КЕШ #үстеу. сөйлеу. Ертелі-кеш.
ЕРТЕҢГІЛІК-КЕШКІЛІК #зат есім. #сөйлеу. Ертелі-кеш.
ЕРТЕҢДІ-КЕШ #үстеу. сөйлеу. Ертелі-кеш. Ертеңді [ ертеңнен, ертеден, ертеменен ] қара кеш [ кешке дейін ]. Таңертеңнен кешке дейін, күні бойы, күн ұзаққа.
ЕРТЕҢДІ-КЕШКІ #сын есім. Күні бойғы, ұзақты күнгі.
ЖАР-КЕМЕР #зат есім. Өзенсудың, жол, жағалау лардың қабағы, кемері.
ЖАР-КЕУЕК #зат есім. Шұқанақты, жарлауытты жер.
ЖИЫН-КЕШ #зат есім. Жақын аралас-құралас адамдардың қуанышқа, ортақ іске, ортақ мүддеге байланысты бір жерге жиналып, әдетте кешке қарай өткізетін отырыстары.
ЗІЛ-КЕК #зат есім. Ашу-ыза, өштік, қастық.
КЕБАҒАШ #зат есім. #қолөнер. Етік тігуде қолданылатын ағаштан жасалған қалып түрі, етікқалып.
КЕБЕ 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Кепе (қыста туған қой төлінің көктемдегі аты).
КЕБЕ 2#омоним #зат есім. 1. #сөйлеу. Қағба. 2. #ауыспалы мағына. Қасиетті жер; халық көп жиылатын орын.
КЕБЕ 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Қайын ене.
КЕБЕДЕЙ #сын есім. сөйлеу. Қағба сияқты, қасиетті жердей.
КЕБЕЖЕ [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #этнографиялық. Көбінесе ас, тағам салуға арналып ағаштан жасалған әшекейлі, оюлы, үлкен сырлы сандық (бұйым). // Сан есімдермен тіркесіп келіп, өлшем, мөлшер мағынасын білдіреді. 2. #көнерген сөз. Байырғы тұрмыста көшіпқонғанда түйенің үстіне байлап қойылатын, бала-шаға, шалкемпірлер отыратын шарбақ қоршау, қорап. 3. #сөйлеу. Тауар поезының жүк таситын темір қорабы; шанақ. Кебеже арба. #этнографиялық. Шанақты, қорапты арба. Кебеже қарын. #бейнелі сөзқолданыс. Үлкен, шермиген, шертік қарын. // Денелі, семіз, қарыны үлкен адам. Кебеже қарын, кең құрсақ. #фольклор. а) Көбінесе, мама биелердің ауыз әдебиетінде жиі кездесетін бейнелі баламасы. ә) Семіз, денелі, бай кісі туралы. Кебеже қарын, кең өңеш. Тойымсыз, жемқор, ашкөз. Кебеже қарын, шұбар төс [ мес құрсақ ]. #поэтикалық. Би, болыс бейнелерін жағымсыз етіп көрсеткенде қолданылған ынсапсыз, мәнсапқұмар, надан адам, халықтың мұңынан жеке бас мүддесін жоғары қойған билеуші деген сөзқолданыс. Кебеже құрсақ. Қарыны үлкен, жер сызған (сиыр). Кебеже шана. #жергілікті сөз. а) Шөп таситын қанатты шана. ә) Бірекі кісілік жеңіл шана.
КЕБЕЖЕДЕЙ #сын есім. Үлкен, жуан; бүйрегі бұлтиған, шермиген, рабайсыз.
КЕБЕЖЕҚАП #зат есім. #этнографиялық. Киіз бетін түсті матадан оюлап, өрнектеп жасалған кебеженің қабы.
КЕБЕЖЕЛЕ = #етістік. #этнографиялық. Көшіпқонғанда түйе үстіне байланған заттарды, әсіресе азықтүлікті кебежеге салып, орналастырып тасу, атқа міне алмайтын немесе атпен ұзақ жүре алматын балашағаны, қарттарды, ауру-сырқау адамды көш барысында алып жүру.
КЕБЕЖЕЛЕП #үстеу. 1. Кебежеге салып, кебежекебеже етіп. 2. Көлікке теңделген кебежеге отырғызып; жайын тауып, жайлап, жұмсақтап.
КЕБЕЖЕЛЕУ #зат есім. #этнографиялық. Көшіпқонғанда түйе үстіне байланған заттарды, әсіресе азықтүлікті кебежеге салып, орналастырып тасу, атқа міне алмайтын немесе атпен ұзақ жүре алмайтын балашағаны, қарттарды, ауру-сырқау адамды көш барысында алып жүру әдісі.
КЕБЕЖЕЛІ #сын есім. 1. Кебежесі бар, кебежесі көп; 2. #ауыспалы мағына. Ассуы мол, құртмайы, қазықартасы жеткілікті. Кебежелі үстел. Азықтүлік салатыны бар кең үстел.
КЕБЕЖЕ-САНДЫҚ #зат есім. Кебеже де, сандық та.
КЕБЕЖЕСЫМАҚ #зат есім. #экспрессивті. Көлемі, ауқымы көңілден шығатындай болса да, кебеже сияқты, кебеже тәрізді қорап немесе қоршау.
КЕБЕК 1#омоним #зат есім. 1. Ұнды елегенде, алғаш түйілген астықты ұшырғанда шығатын қауыз; ұрпақ. 2. #ауыспалы мағына. Бір нәрсенің қалдығы, жасығы, сапасызы; қажетсізі. Кебек алтын. #зат есім. #кен ісі. зергерлік. Құмды шаю жолымен алынатын қиыршық алтын. Кебек жалағандай. Аузы-басы ақтаңдақтанып кеткен, сатал-сатал. Кебек жұтқандай. Қақалып, шашалып; қылғынып. Кебек жұтсын! #қарғыс сөз. Хабарсыз қалсын, құрысын, көзі жоғалсын.
КЕБЕК 2#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Кеуек.
КЕБЕК 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Қандала.
КЕБЕКСІЗ #сын есім. Кебегі жоқ; таза.
КЕБЕКТЕ 1#омоним = #етістік. Кебегін ажырату, тазарту.
КЕБЕКТЕ 2#омоним = #етістік. #жергілікті сөз. Кебек жасау, кеуек теу.
КЕБЕКТЕУ #жергілікті сөз. деген КЕБЕКТІ #сын есім. Кебегі бар, кебегі мол.
КЕБЕН #зат есім. жергілікті сөз. Бес-алты тонна болатындай үйілген шөп, мая.
КЕБЕНДЕ = #етістік. Маялау, шөмелелерді бір жерге үю.
КЕБЕНДЕЙ бір кебендей. Бір кебен боларлық, бір кебен шамалас (шөп).
КЕБЕНДЕУ деген
КЕЖЕК-КЕЖЕК #сын есім. жергілікті сөз. Бұйра-бұйра.
КЕЗЕК-КЕЗЕК #үстеу. Бірінен кейін бірі, алма-кезек.
КЕЗЕҢ-КЕЗЕҢ #сын есім. Бірнеше кезең, белес-белес.
КЕЗ-КЕЗ #сын есім. Бірнеше кезге тең ұзын, созылған. Кез-кез айдар. Үлкен тарам-тарам шаш.
КЕКЕҢ-КЕКЕҢ #еліктеуіш сөз. Қайта-қайта кекеңдегенді бейнелейтін сөз. Кекең-кекең етті. Кекектеді, кекеңдеді.
КЕКЖЕҢ-КЕКЖЕҢ #еліктеуіш сөз. Қайта-қайта кегжеңдегенді бейнелейтін сөз. Кекжең-кекжең етті. #сөйлеу. Кегжең-кегжең етті (басын жиі кекжеңдетті).
КЕКЖИЕ-КЕКЖИЕ #үстеу. сөйлеу. Кегжиекегжие, артқа қарай шалқаяшалқая; әбден кекжиіп.
КЕКШЕҢ-КЕКШЕҢ #еліктеуіш сөз. Басын, иегін шұғыл көтеріптүсіріп алғандағы қайталама қимылды бейнелейтін сөз. Кекшең-кекшең етті. Басын, иегін шұғыл шұлғыды, кекшеңдеді.
КЕКІРЕ-КЕКІРЕ #үстеу. Қайта-қайта кекіріп.
КЕЛЕ-КЕЛЕ = #етістік. Мазақтау, ажуа ету, келемеждеу, күлкі ету.
КЕЛЕ-КЕЛЕ #үстеу. Топ-топ, мол түйе деген мағынада.
КЕЛ-КЕЛ : кел-кел салды. Кел деп бәйек болды, қыстады.
КЕЛІП-КЕЛІП #үстеу. Ақыр соңында, жүріп-жүріп.
КЕМСЕҢ-КЕМСЕҢ #еліктеуіш сөз. Иектің дірілдеп қайта-қайта жоғары-төмен қаққанын бейнелейтін сөз. Кемсең-кемсең етті. Үнсіз өксіп жылады.
КЕҢК-КЕҢК #еліктеуіш сөз. Қайта-қайта кеңкілдегенді білдіретін сөз. Кеңк-кеңк күлді [ жылады ]. Кеңкілдеді; кеңк-кеңк етіп дауыстап күлді немесе жылады.
КЕРДЕҢ-КЕРДЕҢ #үстеу. Менсінбей, кеудесін көтере, өзінше.
КЕРСЕН-КЕРСЕН #сын есім. Тегенетегене.
КЕРСЕНДЕЙ-КЕРСЕНДЕЙ #сын есім. Үлкен-үлкен, кесек-кесек.
КЕРТПЕШ-КЕРТПЕШ #сын есім. Кертіккертік, тепкішектепкішек.
КЕРУЕН-КЕРУЕН #үстеу. 1. Топ-топ, топталған. 2. #ауыспалы мағына. Үлкен-үлкен, шексіз.
КЕРІП-КЕРІП #үстеу. 1. Қайта-қайта керіп, созып. 2. #ауыспалы мағына. Есіне қайта-қайта түсіп.
КЕРІСІП-КЕРІСІП #үстеу. Салғыласыпсалғыласып, қайта-қайта сөзге келіп.
КЕСЕК-КЕСЕК #сын есім. 1. іріірі, тұтастай. // іріірі, үлкен-үлкен қылып. // Тұтастай қалпымен, бөлшектемей. 2. Бөлікбөлік. 3. #ауыспалы мағына. іріірі, ауыр тиетін, ойлы. Кесек-кесек бітімді. ірі біткен, үлкен.
КЕТ-КЕТ : кеткеттің астына алды. Қуды, кетуін қалады.
КЕТПЕН-КЕТПЕН #сын есім. Үлкен-үлкен, ірі-ірі.
КЕТІК-КЕТІК #сын есім. Кетілгенкетілген, сынықсынық.
КЕУДІР-КЕУДІР #еліктеуіш сөз. Кеуіп қалған матаны, қағазды т.б. қозғағанда, ұстағанда шығатын қайталама дыбысты білдіретін сөз, қаудыр-қаудыр.
КЕУ-КЕУ 1 #одағай. Құсты шақырғанда айтылатын одағай сөз.
КЕУ-КЕУ 2 #сын есім. У-шу, ырду-дырду, даурықпа.
КЕУЛЕЙ-КЕУЛЕЙ #үстеу. Үңгиүңги, қазақаза.
КЕУІК-КЕУІК #сын есім. Кеудірлеген.
КЕШЕУ-КЕШЕУ #сын есім. Қашауқашау.
АЗДЫ-КЕМ #үстеу. Азын-аулақ, болар болмас.
АЗДЫ-КЕМДІ #үстеу. Азынаулақты, болар-болмас.
АЗ-КЕМ #үстеу. 1. Бiраз, сәл, аз-маз. 2. Сәл уа қыт, бір мезет.
АЗЫ-КЕМ #үстеу. сөйлеу. Аз-кем.
АЙТЫС-КЕРІС #зат есім. Дау-жанжал, айтыс-тартыс, керіс.
АҚЫЛ-КЕҢЕС #зат есім. Пайдалы ой-пікір.
АЛМА-КЕЗЕК #үстеу. Бiрден емес, кезек-кезек, кезекпе-кезек.
АРТЫҚ-КЕМ #зат есім. 1. Жоқты-барды, асып кеткенi, жетпей қалғаны. 2. Ерекше көзге түсер жақсылы-жаманды қасиетi. 3. #ауыспалы мағына. Жақсылы-жаманды, жоғарыпәс, қатардағы адам. Артық-кем сөз. Ойыншыны, әзіл-қалжың, қақтығысы аралас сөз.
АРТЫҚ-КЕМДІ #сын есім. Азды-көптi, азын-аулақ, жақсылы-жаманды.
АРТЫҚ-КЕМДІК #зат есім. Артық-кем болушылық.
АРТЫҚ-КЕМІС #зат есім. #сөйлеу. Асып кеткен, жетіспей жатқан тұсы.
АСТАН-КЕСТЕН #үстеу. 1. Ойран-топыр, әлем-тапырық. 2. Алай-түлей, ұйқы-тұйқы. 3. Абыр-сабыр, аласапыран. 4. #ауыспалы мағына. Бұлқан-талқан, әптер-тәптер. Астан-кестен болды [ астанкестенi шықты ]. а) Ойрантопыры шықты, быт-шыт болды. ә) алай-түлей, ұйқы-тұйқы болды. б) Бұлқантал қан болды, ашуланды. Астан-кестен еттi [ қылды ]. Ойрантопырын, бытшытын шығарды, тастал қан еттi.
АСТАҢ-КЕСТЕҢ #үстеу. сөйлеу. Астан-кестен.
АТАУ-КЕРЕ #зат есім. 1. діни. Адамның өлер алдындағы ең соңғы асы. 2. #ауыспалы мағына. #сөйлеу. Тамақ, ас. Атаукереңдi iшкір [ жегір ]. #қарғыс сөз. Өлім халіне ұшырағыр.
АУРУ-КЕСЕЛ #зат есім. #сөйлеу. Ауру-сырқау, әр алуан дерт.
АШУ-КЕК #зат есім. Ыза, кек, кейіс.
БАЙ-КЕДЕЙ #зат есім. Бай мен кедей.
БАРЫП-КЕЛ = #етістік. 1. Жиi қатынасып араласыпқұраласу, келіпкету. 2. Қатынау.
БАРЫС-КЕЛІС #зат есім. 1. Келімкетім, аралас-құраластық. 2. Бiр жерге барып қайтуға кететін уақыт не жолдың өлшемi.
БАЩА-КЕЩЕЛЕП #үстеу. сөйлеу. Ежіктеп; егжейтегжейлеп, тәптіштеп.
БЕЙНЕ-КЕЛБЕТ #зат есім. Тұлға-тұрпат, кес кінкейіп.
БЕТ-КЕЛБЕТ #зат есім. Бет-әлпет, кескінкейіп, өң.
БҰРЫНҒЫ-КЕЙІНГІ #сын есім. Өткен-кеткен, бұрынғысоңғы.
БІТІМ-КЕСКІН #зат есім. Жаратылыс пен түр (БЕТ-ӘЛПЕТ).
ДЕРТ-КЕСЕЛ #зат есім. #поэтикалық. Қайғы-мұң.
ЕКЕ-КЕУ #одағай. #экспрессивті. Аха-хау, охохой деген сияқты қуануды білдіретін одағай сөз. // ойын-күлкі, сауық-сайран.
ЕНЕЛІ-КЕЛІНДІ #сын есім. Бірі ене, бірі келін, енесі жене келіні қоса.
ЕРТЕ-КЕШ #үстеу. Күні бойы, таңертең де, кеш те. Ерте-кеш пе. #сөйлеу. Я ерте, я кеш, ейтеуір бір. Ерте-кешті өткізу. Күн өткізу, уақыт өткізу.
ЕРТЕ-КЕШТІ #сын есім. сөйлеу. Ертелі-кеш.
ЕРТЕЛІ-КЕЙІНГІ #үстеу. Бұрын-соңғы, алдыңғыкейінгі.
ЕРТЕЛІ-КЕШ #үстеу. 1. Күннің бір уағында, ейтеуір бір. 2. Үнемі. 3. Әйтеуір бір, ақыр соңында. 4. Күні бойы, күн ұзаққа. 5. Ылғи, дейім.
ЕРТЕЛІ-КЕШТІ #үстеу. сөйлеу. Ертелі-кеш.
ЕРТЕЛІ-КЕШТІК #зат есім. Я ерте, я кеш болушылық.
ЕРТЕҢДІ-КЕШ #үстеу. сөйлеу. Ертелі-кеш.
ЕРТЕҢГІЛІК-КЕШКІЛІК #зат есім. #сөйлеу. Ертелі-кеш.
ЕРТЕҢДІ-КЕШ #үстеу. сөйлеу. Ертелі-кеш. Ертеңді [ ертеңнен, ертеден, ертеменен ] қара кеш [ кешке дейін ]. Таңертеңнен кешке дейін, күні бойы, күн ұзаққа.
ЕРТЕҢДІ-КЕШКІ #сын есім. Күні бойғы, ұзақты күнгі.
ЖАР-КЕМЕР #зат есім. Өзенсудың, жол, жағалау лардың қабағы, кемері.
ЖАР-КЕУЕК #зат есім. Шұқанақты, жарлауытты жер.
ЖИЫН-КЕШ #зат есім. Жақын аралас-құралас адамдардың қуанышқа, ортақ іске, ортақ мүддеге байланысты бір жерге жиналып, әдетте кешке қарай өткізетін отырыстары.
ЗІЛ-КЕК #зат есім. Ашу-ыза, өштік, қастық.
КЕБАҒАШ #зат есім. #қолөнер. Етік тігуде қолданылатын ағаштан жасалған қалып түрі, етікқалып.
КЕБЕ 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Кепе (қыста туған қой төлінің көктемдегі аты).
КЕБЕ 2#омоним #зат есім. 1. #сөйлеу. Қағба. 2. #ауыспалы мағына. Қасиетті жер; халық көп жиылатын орын.
КЕБЕ 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Қайын ене.
КЕБЕДЕЙ #сын есім. сөйлеу. Қағба сияқты, қасиетті жердей.
КЕБЕЖЕ [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #этнографиялық. Көбінесе ас, тағам салуға арналып ағаштан жасалған әшекейлі, оюлы, үлкен сырлы сандық (бұйым). // Сан есімдермен тіркесіп келіп, өлшем, мөлшер мағынасын білдіреді. 2. #көнерген сөз. Байырғы тұрмыста көшіпқонғанда түйенің үстіне байлап қойылатын, бала-шаға, шалкемпірлер отыратын шарбақ қоршау, қорап. 3. #сөйлеу. Тауар поезының жүк таситын темір қорабы; шанақ. Кебеже арба. #этнографиялық. Шанақты, қорапты арба. Кебеже қарын. #бейнелі сөзқолданыс. Үлкен, шермиген, шертік қарын. // Денелі, семіз, қарыны үлкен адам. Кебеже қарын, кең құрсақ. #фольклор. а) Көбінесе, мама биелердің ауыз әдебиетінде жиі кездесетін бейнелі баламасы. ә) Семіз, денелі, бай кісі туралы. Кебеже қарын, кең өңеш. Тойымсыз, жемқор, ашкөз. Кебеже қарын, шұбар төс [ мес құрсақ ]. #поэтикалық. Би, болыс бейнелерін жағымсыз етіп көрсеткенде қолданылған ынсапсыз, мәнсапқұмар, надан адам, халықтың мұңынан жеке бас мүддесін жоғары қойған билеуші деген сөзқолданыс. Кебеже құрсақ. Қарыны үлкен, жер сызған (сиыр). Кебеже шана. #жергілікті сөз. а) Шөп таситын қанатты шана. ә) Бірекі кісілік жеңіл шана.
КЕБЕЖЕДЕЙ #сын есім. Үлкен, жуан; бүйрегі бұлтиған, шермиген, рабайсыз.
КЕБЕЖЕҚАП #зат есім. #этнографиялық. Киіз бетін түсті матадан оюлап, өрнектеп жасалған кебеженің қабы.
КЕБЕЖЕЛЕ = #етістік. #этнографиялық. Көшіпқонғанда түйе үстіне байланған заттарды, әсіресе азықтүлікті кебежеге салып, орналастырып тасу, атқа міне алмайтын немесе атпен ұзақ жүре алматын балашағаны, қарттарды, ауру-сырқау адамды көш барысында алып жүру.
КЕБЕЖЕЛЕП #үстеу. 1. Кебежеге салып, кебежекебеже етіп. 2. Көлікке теңделген кебежеге отырғызып; жайын тауып, жайлап, жұмсақтап.
КЕБЕЖЕЛЕУ #зат есім. #этнографиялық. Көшіпқонғанда түйе үстіне байланған заттарды, әсіресе азықтүлікті кебежеге салып, орналастырып тасу, атқа міне алмайтын немесе атпен ұзақ жүре алмайтын балашағаны, қарттарды, ауру-сырқау адамды көш барысында алып жүру әдісі.
КЕБЕЖЕЛІ #сын есім. 1. Кебежесі бар, кебежесі көп; 2. #ауыспалы мағына. Ассуы мол, құртмайы, қазықартасы жеткілікті. Кебежелі үстел. Азықтүлік салатыны бар кең үстел.
КЕБЕЖЕ-САНДЫҚ #зат есім. Кебеже де, сандық та.
КЕБЕЖЕСЫМАҚ #зат есім. #экспрессивті. Көлемі, ауқымы көңілден шығатындай болса да, кебеже сияқты, кебеже тәрізді қорап немесе қоршау.
КЕБЕК 1#омоним #зат есім. 1. Ұнды елегенде, алғаш түйілген астықты ұшырғанда шығатын қауыз; ұрпақ. 2. #ауыспалы мағына. Бір нәрсенің қалдығы, жасығы, сапасызы; қажетсізі. Кебек алтын. #зат есім. #кен ісі. зергерлік. Құмды шаю жолымен алынатын қиыршық алтын. Кебек жалағандай. Аузы-басы ақтаңдақтанып кеткен, сатал-сатал. Кебек жұтқандай. Қақалып, шашалып; қылғынып. Кебек жұтсын! #қарғыс сөз. Хабарсыз қалсын, құрысын, көзі жоғалсын.
КЕБЕК 2#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Кеуек.
КЕБЕК 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Қандала.
КЕБЕКСІЗ #сын есім. Кебегі жоқ; таза.
КЕБЕКТЕ 1#омоним = #етістік. Кебегін ажырату, тазарту.
КЕБЕКТЕ 2#омоним = #етістік. #жергілікті сөз. Кебек жасау, кеуек теу.
КЕБЕКТЕУ #жергілікті сөз. деген КЕБЕКТІ #сын есім. Кебегі бар, кебегі мол.
КЕБЕН #зат есім. жергілікті сөз. Бес-алты тонна болатындай үйілген шөп, мая.
КЕБЕНДЕ = #етістік. Маялау, шөмелелерді бір жерге үю.
КЕБЕНДЕЙ бір кебендей. Бір кебен боларлық, бір кебен шамалас (шөп).
КЕБЕНДЕУ деген
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий